II CZ 86/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 86/11

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)

SSN Kazimierz Zawada

SSA Marek Machnij (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi Jerzego W.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego z dnia 30 czerwca 2010r., sygn. akt I ACa 288/10

wydanym w sprawie z powództwa K. Bank Spółki Akcyjnej

w W. Oddziału w K.

przeciwko Maciejowi N. i Jerzemu W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 listopada 2011 r.,

zażalenia pozwanego – Jerzego W.

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 marca 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej

skargę o wznowienie postępowania (pkt II) i przekazuje sprawę

w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 7 marca 2011 r. oddalił wniosek

pozwanego Jerzego W. o wstrzymanie wykonania wyroku tego Sądu z dnia 30

czerwca 2010 r. sygn. akt I ACa 288/10 oraz na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.

odrzucił skargę pozwanego o wznowienie postępowania.

Sąd Apelacyjny wskazał, że pozwany oparł skargę o wznowienie

postępowania

na

zarzucie

nieważności

postępowania,

mającej

wynikać

z naruszenia art. 214 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez zaniechanie odroczenia

rozprawy apelacyjnej bezpośrednio poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku

pomimo znanej temu Sądowi przeszkody wywołanej chorobą skarżącego, który

usprawiedliwił swoje niestawiennictwo zaświadczeniem wystawionym przez lekarza

sądowego, wskutek czego został on pozbawiony możności działania i obrony

swych praw przed sądem.

Sąd Apelacyjny uznał, że skarga pozwanego nie znajduje oparcia

w ustawowej podstawie wznowienia, przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c. Skarżący

w toku całego postępowania, trwającego od 2003 r., w tym postępowania

apelacyjnego wywołanego jego apelacją od wyroku z dnia 2 marca 2007 r.,

powoływał się bowiem na liczne przewlekłe schorzenia, uniemożliwiające mu

stawiennictwo w sądzie oraz udział w rozprawach i innych czynnościach

procesowych. W ocenie Sądu pozwany zmierzał w ten sposób do zatamowania

zakończenia procesu. Jego zachowanie zostało ocenione przez ten Sąd jako

nadużywanie uprawnień procesowych, które przemawia przeciwko przyjęciu, iż

został on pozbawiony możności działania w postępowaniu apelacyjnym w zakresie

umożliwiającym mu obronę uzasadnionych interesów.

Pozwany

zaskarżył

postanowienie

w

części

odrzucającej

skargę

o wznowienie postępowania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania,

które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 410 § 1, art. 401 pkt 2,

art. 214, art. 217 § 1 oraz art. 316 § 1 w zw. z art. 87 1 k.p.c. Domagał się uchylenia

zaskarżonego postanowienia i zasądzenia kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

Skarżący

trafnie

podnosi,

że

nieodroczenie

rozprawy

apelacyjnej

bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku z dnia 30 czerwca 2010 r. mogło

wpłynąć na możliwość obrony przez niego swoich praw w postępowaniu

odwoławczym. Możliwość osobistego udziału w rozprawie pozwala stronie na

formułowanie twierdzeń faktycznych i prawnych, zgłaszanie wniosków, zajmowanie

stanowiska wobec twierdzeń strony przeciwnej itp. O braku możliwości działania

w postępowaniu, stanowiącej przesłankę wznowienia postępowania w rozumieniu

art. 401 pkt 2 k.p.c., można więc mówić wówczas, gdy przedmiotem rozprawy,

w której strona nie mogła wziąć udziału, były kwestie merytoryczne, mogące mieć

wpływ na wynik sprawy.

Brak odroczenia rozprawy uzasadnia zatem wznowienie postępowania na

podstawie art. 401 pkt 2 k.p.c. wówczas, gdy – obok przesłanki formalnej w postaci

braku odroczenia rozprawy pomimo usprawiedliwionego niestawiennictwa strony

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 1997 r. sygn. akt I CKU 175/97,

niepubl. oraz z dnia 16 stycznia 2004 r. sygn. akt II CK 343/02, niepubl.) –

spełniony zostaje także warunek materialny, wymagający oceny przedmiotu

rozprawy, w której skarżący nie wziął udziału, z perspektywy jej znaczenia dla

wyniku postępowania. Jedynie w takim wypadku przyjąć można, że doszło do

rzeczywistego pozbawienia strony możliwości obrony jej praw. Analogiczna

argumentacja przyjęta została przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 lutego

2010 r.

(II

CSK

404/09,

niepubl),

wydanym

w sprawie,

której

dotyczy

rozpoznawana skarga o wznowienie, a także w późniejszych orzeczeniach: wyroku

z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt IV CNP 42/10 (niepubl.) oraz postanowieniu

z dnia 4 listopada 2010 r. sygn. akt IV CSK 181/10 (niepubl.).

Z akt sprawy wynika, że przed rozprawą apelacyjną, bezpośrednio

poprzedzającą

wydanie

zaskarżonego

wyroku,

skarżący

zgłosił

określone

twierdzenia, żądania i wnioski dowodowe (zob. pismo z dnia 22 czerwca 2010 r.

k. 1285 – 1286). Abstrahując od merytorycznej oceny ich zasadności, stwierdzić

można, że wobec braku odroczenia rozprawy apelacyjnej nie mógł on bezpośrednio

uczestniczyć w ich rozpoznaniu – w szczególności nie mając możliwości złożenia

wyjaśnień w ich zakresie ani odpowiedzi na ewentualne twierdzenia strony

przeciwnej. Co więcej, skarżący nie miał jakiejkolwiek możliwości podjęcia tych

działań w późniejszym terminie, albowiem bezpośrednio po tej rozprawie nastąpiło

wydanie wyroku przez Sąd drugiej instancji. Zresztą Sąd Apelacyjny w ogóle nie

ustosunkował się na rozprawie do tych wniosków (zob. protokół rozprawy z dnia

30 czerwca 2010 r. k. 1291).

Sąd Apelacyjny bezpodstawnie stwierdził więc, że skarżący zajął stanowisko

we wszystkich kwestiach materialnoprawnych i procesowych występujących

w sprawie

i

wyczerpał

wszystkie

przysługujące

mu

możliwości

działania

w postępowaniu apelacyjnym.

Biorąc pod uwagę, że pozwany w prawidłowy sposób usprawiedliwił swoją

nieobecność na rozprawie w dniu 30 czerwca 2010 r., wniosek o pozbawieniu

skarżącego możliwości działania w postępowaniu apelacyjnym, w rozumieniu

art. 401 pkt 2 k.p.c., nie wydaje się zatem z góry bezzasadny. Nie można więc

podzielić stanowiska Sądu Apelacyjnego, że skarga o wznowienie postępowania

nie została oparta na ustawowej podstawie.

Zasadny jest więc zarzut naruszenia art. 410 § 1 k.p.c., ponieważ podstawę

odrzucenia skargi może stanowić jedynie jej oparcie na okolicznościach, które nie

stanowią ustawowej podstawy wznowienia, a nie merytoryczna bezzasadność tych

okoliczności. W zakresie badania podstaw wznowienia na posiedzeniu niejawnym

mieści się bowiem jedynie stwierdzenie, czy skarżący wskazuje podstawę

wznowienia i czy odpowiada ona jednej z podanych w Kodeksie postępowania

cywilnego przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia, nie zaś, czy podstawa ta

rzeczywiście istnieje (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2006 r.

sygn. akt II CZ 121/05, niepubl.).

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c.