II CZ 85/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 85/09

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Krzysztof Strzelczyk

SSA Barbara Trębska (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi G. L.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I ACa (…)

wydanym w sprawie z powództwa G. L.

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego w P.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 27 stycznia 2010 r.,

zażalenia skarżącej (powódki)

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I ACa (…),

1. oddala zażalenie

2. przyznaje radcy prawnemu J. S. od Skarbu Państwa (Sądu Apelacyjnego)

kwotę 780,- (siedemset osiemdziesiąt) złotych powiększoną o 22% podatek

VAT tytułem udzielonej powódce pomocy prawnej z urzędu w postępowaniu

zażaleniowym.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny na podstawie art. 410 § 1 k.p.c.

odrzucił skargę G. L. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym

wyrokiem Sądu Apelacyjnego w z dnia 15 stycznia 2008 r. w sprawie o sygn. akt I ACa

(…), z powództwa G. L. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego o

ochronę dóbr osobistych. Skarga powódki oparta była na podstawie z art. 403 § 2 k.p.c.,

tj. nowych dowodach w postaci dokumentów urzędowych, które powstały już po

prawomocnym zakończeniu postępowania w sprawie I ACa (…). Sąd Apelacyjny z

powołaniem się na orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazał, iż przepis art. 403 § 2

k.p.c. nie dotyczy dowodów, które powstały dopiero po prawomocnym zakończeniu

postępowania i w związku z tym uznał, iż skarga o wznowienie nie jest oparta na

ustawowej podstawie wznowienia i jako taka podlega odrzuceniu.

W zażaleniu na powyższe orzeczenie, powódka wniosła o jego uchylenie

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, względnie o zmianę postanowienia i

wydanie orzeczenia o dopuszczeniu wznowienia postępowania, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do dalszego

prowadzenia. Orzeczeniu zarzuciła skarżąca naruszenie art. 403 § 2 k.p.c. przez błędną

wykładnię

polegającą

na

przyjęciu,

iż

środek

dowodowy

jaki

powstał

po

uprawomocnieniu się wyroku nie stanowi podstawy wznowienia postępowania

przewidzianej w tym przepisie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie poddane pod osąd w zażaleniu sprowadza się do odpowiedzi na

pytanie, czy w świetle unormowania zawartego w art. 403 § 2 k.p.c., podstawę

wznowienia postępowania mogą stanowić środki dowodowe, które powstały już po

uprawomocnieniu się wyroku. Problem ten nie jest nowy i już wielokrotnie był

podnoszony i jednolicie rozstrzygany w orzecznictwie Sądu Najwyższego, przytoczonym

także w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z nim, żądanie wznowienia

postępowania oparte na podstawie art. 403 § 2 k.p.c. jest dopuszczalne wtedy, gdy po

zakończeniu postępowania, którego dotyczy skarga, ujawniły się okoliczności faktyczne

lub środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie

mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Podstawą wznowienia postępowania na

podstawie powyższego przepisu mogą być tylko te okoliczności oraz środki dowodowe,

które istniały przed rozstrzygnięciem sporu, ale stronie były nieznane. Regulacja art. 403

§ 2 k.p.c. dotycząca powołania środków dowodowych, które nie było w zakończonym

postępowaniu możliwe, nie może odnosić się więc do stanu po jego zakończeniu.

Środek dowodowy, powstały dopiero po uprawomocnieniu się w wyroku, nie stanowi

zatem prawnej podstawy do wznowienia postępowania Stanowisko to jest utrwalone

(por. między innymi uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21

lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNCP 1969 nr 12, poz. 208, postanowienie z dnia 10

lutego 2006 r., I PZ 33/05, OSNP 2007 nr 3-4, poz.48, postanowienie z dnia 25 kwietnia

2008 r., I PZ 3/08 OSNP 2009 nr 15-16, poz. 205, oraz niepublikowane postanowienia: z

dnia 25 czerwca 1998 r., II UKN 106/98, z dnia 22 lipca 2008 r., II UZ 31/08, z dnia 16

maja 2008 r., III CZ 20/08, z dnia 17 listopada 2005 r. I CZ 125/05, z dnia 13

października 2005 r. IV CZ 96/05, z dnia 15 września 2005 r., II CZ 78/05, z dnia 14

lutego 2007 r., II CZ 120/06, z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 40/07), a Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym sprawę niniejszą w pełni je podziela.

Powołany w zażaleniu przeciwny pogląd doktryny (M. Wójcika w komentarzu do

Kodeksu postępowania cywilnego pod red. A. Jakubeckiego, Zakamycze 2005), iż

„wykrycie"

środków

dowodowych,

z

których

strona

nie

mogła

skorzystać

w postępowaniu odnosi się nie tylko do dowodów wówczas istniejących, lecz

nieznanych stronom, ale także dowodów, których w czasie poprzedniego postępowania

nie można było powołać, gdyż dopiero po jego zakończeniu pojawiła się możliwość ich

przeprowadzenia, jest odosobniony i w żaden sposób jurydycznie nieuzasadniony. Na

jego poparcie nie zostały powołane jakiekolwiek argumenty, które stanowiłyby chociażby

polemikę z motywami zawartymi w szczególności w uzasadnieniu uchwały składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, które

najszerzej wyjaśnia podstawy zapatrywania, iż środek dowodowy, który powstał po

uprawomocnieniu się wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania

przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy wskazał m.in., iż wznowienie

postępowania z przyczyn restytucyjnych zmierza do umożliwienia ponownego

postępowania ze względu na to, że prawomocny wyrok jest niesłuszny z punktu

widzenia materiału faktycznego i dowodowego, który istniał już w poprzednim

postępowaniu w chwili zamknięcia rozprawy. Konstrukcja ta wiąże się z zasadą

wyrażoną w art. 316 § 1 k.p.c., że sąd, wydając wyrok bierze za podstawę stan rzeczy

istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, który ma zatem decydujące znaczenie także

dla oceny prawidłowości orzeczenia z punktu widzenia procesowego. Okoliczności zaś i

stwierdzające je środki dowodowe powstałe po tym momencie, jako należące do

przyszłości, oceniając rzecz w stosunku do daty orzekania, nie stanowią podstawy do

oceny w tym względzie. Z takimi okolicznościami i środkami dowodowymi przepisy

obowiązującego prawa wiążą skutki prawne unormowane w ramach innych instytucji

prawnych niż wznowienie postępowania. Wznowienie postępowania zaś z przyczyn

restytucyjnych dotyczy innej swoistej sytuacji, która polega na tym, że strona nie mogła

skorzystać z okoliczności faktycznych lub środków dowodowych w poprzednim

postępowaniu. Gdyby zaś mogła z nich skorzystać, to mogłyby one wchodzić w skład

stanu faktycznego stanowiącego podstawę wyrokowania. Instytucja wznowienia

postępowania ma właśnie na celu, jeśli chodzi o rozważaną podstawę wznowienia,

zapewnienie - z zastrzeżeniem spełnienia się innych przesłanek dopuszczalności możliwości

ponownego

rozstrzygnięcia

sprawy

z

uwzględnieniem

okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych, które, obiektywnie rzecz biorąc, już istniały w

chwili wyrokowania (zamknięcia rozprawy), ale z których zainteresowana strona nie

mogła skorzystać.

Przepis art. 403 § 2 k.p.c. posługuje się terminem „wykrycie" okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych, który to termin zgodnie z jego sensem może

odnosić się jedynie do tego, co już istnieje (istniało). Redakcja tego przepisu wyraźnie

wskazuje na to, do jakiego momentu w czasie - z punktu widzenia momentu

wyrokowania - to wykrycie się odnosi. Muszą to być okoliczności istniejące w

poprzednim postępowaniu. Ponadto skoro przepis wiąże skutki procesowe z tym, czy

strona mogła skorzystać, czy też nie mogła skorzystać z takich okoliczności w

poprzednim postępowaniu, to rozstrzygnięcie o tej możliwości musi zakładać istnienie

tych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych w poprzednim postępowaniu.

Pogląd powyższy nie został skutecznie podważony w doktrynie, na którą powołuje

się skarżąca. Nie sposób także zgodzić się z zażaleniem, iż za prezentowanym w nim

stanowiskiem przemawia użycie w art. 403 § 2 k.p.c. wyrażenia „mogłyby". W kontekście

brzmienia omawianego przepisu, wyrażenie to należy odnieść do ewentualnego

wypływu środków dowodowych czy okoliczności faktycznych, które stanowią podstawę

skargi, a których strona poprzednim postępowaniu nie mogła powołać, na wynik sprawy.

Tylko takie bowiem środki dowodowe mogą stanowić skuteczną podstawę wznowienia,

których przeprowadzenie mogłoby zmienić wynik sprawy.

Reasumując, Sąd Apelacyjny w zaskarżonym postanowieniu trafnie wyszedł z

założenia, że w świetle art. 403 § 2 k.p.c. możliwość powoływania nowych faktów i

dowodów jest ograniczona jedynie do tych okoliczności i środków dowodowych, które

istniały już w czasie trwania zakończonego postępowania i nie obejmuje ona dowodów

powstałych po uprawomocnieniu się wyroku. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie

skargę oparto na dokumentach, które wytworzone zostały już po prawomocnym

zakończeniu postępowania w sprawie I ACa (…), zasadnym było uznanie przez Sąd

Apelacyjny, iż w istocie nie opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia, co w

konsekwencji uzasadniało jej odrzucenie.

Wobec powyższego, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego postanowiono

zgodnie z art. 98 i art. 108 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c. oraz §

15 i § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002

r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu

(Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).