II CZ 84/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 84/05

POSTANOWIENIE

Dnia 5 października 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

w sprawie z wniosku Z. P.

przy uczestnictwie Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. w likwidacji o przyznanie

wynagrodzenia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5

października 2005 r., zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w

Z. z dnia 3 marca 2004 r., sygn. akt V Ga (…),

oddala zażalenie oraz wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z

urzędu.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2003 r. Sąd Okręgowy w Z. oddalił apelację Z.

P. od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 15 lipca 2003 r., którym Sąd ten

orzekł zwolnienie go z funkcji kuratora Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. odmawiając

mu zarazem przyznania wynagrodzenia za sprawowanie kurateli. W uzasadnieniu

swego postanowienia Sąd Okręgowy, w ślad za Sądem Rejonowym, negatywnie ocenił

wyniki sprawowania powierzonej mu funkcji. Postanowienie Sądu Okręgowego

zaskarżył kasacją wnioskodawca, którą Sąd ten odrzucił postanowieniem z dnia 3 marca

2004 r., a Sąd Najwyższy z kolei, postanowieniem z dnia 22 października 2004 r.

odrzucił zażalenie na to postanowienie. W obu przypadkach powodem odrzucenia było

wniesienie środka odwoławczego przez samego wnioskodawcę, pozbawionego

wymaganego przymiotu profesjonalisty Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swego

postanowienia zauważył ponadto, że od postanowienia oddalającego apelację kasacja

nie przysługuje.

Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2005 r. Sąd Okręgowy przywrócił

wnioskodawcy termin do złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu kasacji.

W zażaleniu skarżący zarzuca, że postanowienie wydane zostało z obrazą art.

5193 § 2 k.p.c., wobec błędnego stanowiska Sądu Okręgowego, że „w sprawie z

zakresu kurateli środek ochrony prawnej w postaci kasacji nie przysługuje” i „ze

stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 15 lipca 2003 r. zwalniające Z. P. z

funkcji kuratora i odmawiające przyznania mu wynagrodzenia, ten zaskarżył apelację

tylko w tej drugiej części. Oddalając zaś apelację Sąd Okręgowy podzielił stanowisko

Sądu Rejonowego, który nie znalazł podstaw do przyznania odwołanemu kuratorowi

jakiejkolwiek sumy wynagrodzenia. Sąd Okręgowy przyjął, że „kurator w czasie

wykonywania swojej funkcji popełnił wiele uchybień i dopuścił się wielu zaniedbań,

wszczynał procesy sądowe, w których żądał wygórowanych kwot jak np. w sprawie o

wymianę kabla przebiegającego przez działkę KSR, w kwocie 10.000 zł, podczas gdy

w/g opinii biegłego roszczenie może stanowić kwotę 570 zł”. Sąd Okręgowy wskazał

ponadto na szereg zaniedbań kuratora (zaniechanie prowadzenia ewidencji finansowej,

przekazanie syndykowi niekompletnej ewidencji, zwłoka w uruchomieniu procesu

likwidacyjnego itp.) ze szkodą dla upadłego.

W odrzuconej przez Sąd Okręgowy skardze kasacyjnej, osobiście sporządzonej

przez skarżącego, konsekwentnie domagał się on zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie

żądanego

wynagrodzenia.

Tymczasem

skarga

kasacyjna,

sporządzona

przez

profesjonalnego pełnomocnika łącznie z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu

kasacji, zmierza do podważenia rozstrzygnięcia w przedmiocie samej kurateli, o czym

orzekł już prawomocnie Sąd Rejonowy. Oznacza to, iż przedmiotem oceny – w aspekcie

kasacyjności – może być wyłącznie podniesiony zarzut naruszenia art. 179 § 1 k.r.o. i

art. 5 k.c. uzasadniony następująco: „art. 179 § 1 k.p.c. stanowi, że organ państwowy,

który ustanowił kuratora przyznaje na jego żądanie stosowne wynagrodzenie. Z drugiej

natomiast strony zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz ujawnione

okoliczności faktyczne nie pozwalają na przyjęcie, aby nakład pracy kuratora był

nieznaczny, albo że też sprawowanie kurateli czyniło zadość zasadom współżycia

społecznego”.

Kwestionowane

w

zażaleniu

stanowisko

Sądu

Okręgowego,

w przedmiocie niedopuszczalności kasacji, wsparte powołaniem się na przepis art. 519 1

§ 2 k.p.c., podobnie jak zarzut kasacyjny, nie idzie w parze z wymaganym w takich

warunkach jurydycznie poprawnym wywodem, co usuwa możliwość przeciwstawienia

brzmieniu art. 5191 § 2 k.p.c. jego rozumienie przez wnoszącego zażalenie

(jego

pełnomocnika). Tymczasem w rozważanym przypadku znaczenie podstawowe ma

charakter uprawnienia kuratora w zakresie należnego mu wynagrodzenia.

Wnoszący zażalenie był kuratorem powołanym na podstawie art. 42 § 1 k.c. Jego

rola z natury rzeczy

ma charakter tymczasowy i sprowadza się do obowiązku

prowadzenia spraw osoby prawnej, pozbawionej powołanych do tego organów, przy

czym spoczywa na nim obowiązek niezwłocznego podjęcia starań zmierzających do

powołania właściwych organów, a w razie potrzeby powinien dążyć do likwidacji takiej

osoby.

Kuratora, o którym mowa powołuje sąd opiekuńczy na podstawie art. 603 k.p.c.,

a zatem w postępowaniu nieprocesowym. Przepisy tego postępowania nie regulują

wprost dalszych kwestii z tym związanych. Z mocy art. 605 k.p.c., w zakresie

wynagradzania kuratora, zastosowanie ma wobec tego art. 179 k.r.o., ustanawiający

zasadę odpłatnej kurateli. Nie oznacza to

jednak, iż odpłatność ta ma charakter

bezwarunkowy i nie doznaje ograniczeń. Wynagrodzenia nie otrzyma kurator

ustanowiony dla osoby, która nie dysponuje żądnym majątkiem, a w przypadku , gdy

ustanowienie kuratora nastąpiło na żądanie, jeżeli na wypłatę wynagrodzenia nie

pozwala stan majątkowy żądającego. Przyznanie wynagrodzenia pozostawione zatem

zostało ocenie sądu z uwzględnieniem możliwości płatniczych osoby, na rzecz której

ustanowienie kuratora nastąpiło oraz efektywności kurateli. Orzekanie w tym względzie

nie należy do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 k.p.c. Zapadłe w tej

mierze

postanowieni sądu pierwszoinstancyjnego nie podlega zatem zaskarżeniu apelacją. W

konsekwencji już tylko z tego tylko powodu wydanego w tej mierze orzeczenia sądu

drugoinstancyjnego nie można było zaskarżyć kasacją. Wadliwe jest tym samym

postanowienie o przywróceniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie

o odrzuceniu kasacji, gdyż zbędnie tylko wydłuża postępowanie w sprawie. Wymaga

podkreślenia, że stosownie do treści art. 168 § 2 k.p.c. przywrócenie terminu nie jest

dopuszczalne, jeżeli jego uchybienie nie pociąga za sobą ujemnych dla strony skutków

procesowych. W omawianym przypadku nie

wchodziła jednakże w grę czynność

dokonana z uchybieniem terminu, a niedopuszczalna ze względu na przymus

adwokacko - radcowski.

Wszystko to w ocenie profesjonalnego pełnomocnika powinno prowadzić do

zaniechania składania wniosku o przywrócenie terminu jak i do podejmowania

czynności, dla której bez uzasadnionej przyczyny termin został przywrócony. Dotyczy to

także pełnomocnika ustanowionego dla strony z urzędu, zważywszy, że ma to służyć

udzieleniu pomocy prawnej a nie podporządkowanie się bezpodstawnym oczekiwaniom

tej strony i bezkrytyczne uleganie jej. Jeżeli dodać, że ustanowiony w sprawie

pełnomocnik upatruje w przepisie art. 5191 § 2 k.p.c. podstawy do zaskarżenia skargą

kasacyjną postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania kuratorowi wynagrodzenia,

to wyrażone w tej postaci zapatrywanie, łącznie z oceną charakteru zarzutów

podniesionych w zażaleniu, nie może być uznane za udzielenie stronie pomocy prawnej.

Ta bowiem ma polegać na odsunięciu ujemnych dla strony następstw, które mogłyby

mieć przyczynę w jej nieporadności. Brak zatem podstaw do uwzględnienia wniosku

pełnomocnika

o przyznanie

kosztów

określonych

przepisami

wskazanego

rozporządzenia (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1999 r. I CKN 1036/97 –

OSNC 1999/10/178).

Z tych wszystkich względów i na zasadzie art. 393 18, 397 § 1 i 2, 385 k.p.c.

w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks

postępowania cywilnego oraz ustawy - prawo o ustroju sądów powszechnych należało

orzec jak w sentencji.

Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać

oświadczenie wymagane przepisem § 20 powołanego w zażaleniu rozporządzenia.

Takiego oświadczenia pełnomocnik nie złożył, a co za tym idzie także z tego względu

wniosek podlegał oddaleniu.