II CZ 76/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 76/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku J. N.

przy uczestnictwie J. K. i S. K.

o wpis do księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 lipca 2012 r.,

zażalenia wnioskodawcy

na postanowienie Sądu Okręgowego w S.

z dnia 3 lutego 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd drugiej instancji postanowieniem z dnia 3 lutego 2012 r. odrzucił na

podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 5191 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

skargę kasacyjną wnioskodawcy, wniesioną od postanowienia oddalającego jego

apelację w sprawie o wpis w księdze wieczystej.

Ustalił, że przedmiotem żądanego przez skarżącego wpisu był „zakaz

dokonywania i nanoszenia zmian, przeprowadzenia transakcji lub zbywania

i obciążania nieruchomości”, a zatem żądany wpis dotyczył działu III księgi

wieczystej.

Sąd Okręgowy przyjął, że z mocy art. 519 1 § 1 k.p.c. warunkiem

dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawie o wpis jest, aby wpis dotyczył istoty

sprawy, którą to istotę określają przesłanki materialnoprawne wniosku o wpis,

zmierzającego do udzielenie wnioskodawcy ochrony prawnej przez wzmocnienie

skuteczności jego praw osobistych i roszczeń (wpisy w dziale III, wymienione w art.

16 u.k.w.h. i w innych ustawach).

Uznał zarazem, że rozstrzygnięciem co do istoty sprawy nie są natomiast

wpisy ostrzeżeń i wzmianek o charakterze wpadkowym, zabezpieczające

prawidłowy

tok

postępowania

wieczystoksięgowego

albo

skuteczność

ewentualnego orzeczenia.

W ocenie Sądu odwoławczego, żądany przez wnioskodawcę wpis nie miał

charakteru materialnoprawnego, bo nie miał na celu potwierdzenia jego praw

rzeczowych czy wzmocnienia skuteczności praw osobistych lub roszczeń. Dotyczył

on natomiast kwestii wpadkowej, a mianowicie zabezpieczenia ewentualnych, na

tym etapie niewykazanych praw do nieruchomości, co w tej sytuacji skutkowało

niedopuszczalnością skargi kasacyjnej, stwierdził Sąd drugiej instancji.

Postanowienie to zaskarżył zażaleniem wnioskodawca, zarzucając błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 5191 § 1 k.p.c., a także naruszenie art.

10 u.k.w.h. przez uznanie wpisu ostrzeżenia o niezgodności za wpis wpadkowy,

podczas gdy miał on stanowić wpis główny.

Żalący twierdzi, że postanowienie oddalające apelację jest postanowieniem

co do istoty sprawy i bez wątpienia jest postanowieniem w przedmiocie wpisu.

Skarżący wywodzi, że szczegółowa analiza uzasadnienia postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 29 czerwca 2004 r., II CKN 541/03 prowadzi do odmiennych

wniosków, aniżeli wywiedzione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, tzn.

że wpis, którego domaga się wnioskodawca nie może być uznany za wpis

wpadkowy, bo dotyczy on praw wnioskującego i jest wpisem kreującym nowe

prawo.

W odpowiedzi na zażalenie uczestnicy postępowania J. K. i S. K. wnieśli o

oddalenie

zażalenia

i

zasądzenie

na

ich

rzecz

kosztów

postępowania

zażaleniowego. Uczestnicy uznają za prawidłową ocenę Sądu II instancji, że

żądany wpis nie ma materialnoprawnego charakteru, nie potwierdza praw

rzeczowych wnioskodawcy oraz nie wzmacnia skuteczności jego praw osobistych

bądź roszczeń, a żądanie wnioskodawcy stanowiło w istocie wniosek o wpis

ostrzeżenia w dziale III księgi wieczystej. Uczestnicy wskazują zarazem na

stanowisko judykatury o niedopuszczalności skargi kasacyjnej od postanowienia

Sądu II instancji w przedmiocie wpisu ostrzeżenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, ponieważ skutecznie podważyło

stanowisko Sądu drugiej instancji wyłącznie w przedmiocie niedopuszczalności

skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.

Rację ma żalący o tyle, że jego żądanie dokonania wpisu w kształcie

sformułowanym we wniosku dotyczy jego praw i nie może być uznane za żądanie

dokonania wpisu o charakterze wpadkowym, co oczywiście nie przesądza jeszcze

o samej merytorycznej zasadności żądania dokonania sformułowanego we wniosku

wpisu.

Zważyć bowiem należy, że w postępowaniu wieczystoksięgowym skarga

kasacyjna przysługuje od postanowienia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w przedmiocie określonej we wniosku istoty sprawy (postanowienie

SN z dnia 22 września 2005 r., IV CZ 79/05, niepubl.; postanowienie SN z dnia

9 września 1997 r., I CZ 135/97, OSNC 1999/2/27). Natomiast postanowieniami

w przedmiocie

określonej

we

wniosku

istoty

sprawy

są

postanowienia

merytoryczne, rozstrzygające w sposób stanowczy kwestie materialnoprawne

(postanowienie SN z dnia 12 października 2005 r., III CZ 75/05, niepub.).

Taki charakter miało postanowienie Sądu drugiej instancji oddalające

apelację wnioskodawcy w sprawie o dokonanie żądanego wpisu, m.in. wpisu

zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Żądany wpis dotyczył zatem działu

III księgi wieczystej i w zamierzeniu wnioskodawcy zmierzał do wzmocnienia

skuteczności praw osobistych i roszczeń.

Żądanie dokonania w swoisty sposób ich zabezpieczenia przez wpis ma

więc charakter materialnoprawny, ponieważ żądana postać zabezpieczenia

zmierza do wykreowania stosunku prawnego między uprawnionym przez wpis

a każdoczesnym właścicielem nieruchomości. Dlatego wniosek o wpis zakazu

zbywania i obciążania nieruchomości zmierza do zabezpieczenia i ochrony prawa

obligacyjnego lub osobistego wnioskodawcy, co może wpływać na dopuszczalność

i skutki rozporządzania nieruchomością, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie

należy do istoty sprawy o wpis w rozumieniu art. 5191 § 1 k.p.c. (por. uzasadnienie

postanowienia SN z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 541/03, OSNC 2005/6/112).

Dopuszczalność

skargi

kasacyjnej

nie

przesądza

oczywiście

o

jej

merytorycznej zasadności, ale uprawnienie do oceny w tej płaszczyźnie powierzone

zostało przez ustawodawcę Sądowi Najwyższemu.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39816 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.

db