II CZ 73/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 73/12

POSTANOWIENIE

Dnia 26 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSA Andrzej Niedużak

w sprawie z powództwa A. Holdings Limited z siedzibą w Nikozji - Cypr

przeciwko K. Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 26 lipca 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 stycznia 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę w tym

zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

pozostawiając

temu

Sądowi

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

rozstrzygnięcie

o kosztach

Sąd Okręgowy w P., postanowieniem z 29 sierpnia 2011 r., odrzucił pozew.

Orzeczenie to zostało zaskarżone przez powódkę zażaleniem, w odpowiedzi na

które pozwana wniosła o jego oddalenie oraz zasądzenie od powódki na rzecz

pozwanej

zwrotu

kosztów

postępowania

zażaleniowego,

w tym

kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pismem z 4 października

2011 r., powódka cofnęła zażalenie. Sąd Apelacyjny, postanowieniem z 5 grudnia

2011 r., umorzył postępowanie zażaleniowe.

Pismem

z 21 grudnia

2011

r., pozwana wniosła

o uzupełnienie

postanowienia z 5 grudnia 2011 r. w przedmiocie kosztów postępowania

zażaleniowego. Postanowieniem z 23 stycznia 2012 r., Sąd Apelacyjny oddalił ten

wniosek. W uzasadnieniu tego orzeczenia stwierdzono, że zgodnie z art. 391 § 2 w

zw. z art. 397 § 2 k.p.c. w razie cofnięcia zażalenia sąd drugiej instancji umarza

postępowanie zażaleniowe i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Zgodnie

ze stosowanym odpowiednio do cofnięcia zażalenia art. 203 § 3 k.p.c., pozwany po

zawiadomieniu go o cofnięciu zażalenia, może w terminie dwutygodniowym złożyć

sądowi wniosek o przyznanie kosztów, czego pozwana w niniejszej sprawie nie

uczyniła. Wniosek o przyznanie kosztów postępowania zażaleniowego zawarty w

odpowiedzi na zażalenie dotyczy innej sytuacji procesowej i nie mógł być skuteczny

po cofnięciu przez powódkę zażalenia.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 23 stycznia 2012 r.

pozwana, podnosząc zarzut naruszenia art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 2, art. 397 § 2

i art. 203 § 3 k.p.c. oraz art. 98 § 1 w zw. z art. 203 § 3 i art. 391 § 1 k.p.c., wniosła

o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazanie

sprawy

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Według art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest

zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty procesu. Z kolei w myśl art. 108 § 1

k.p.c., sąd obowiązany jest rozstrzygnąć o kosztach postępowania w każdym

orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Wskutek cofnięcia zażalenia przez

powódkę Sąd Apelacyjny postanowieniem umorzył postępowanie. Powód cofający

zażalenie jest niewątpliwie stroną przegrywającą sprawę w postępowaniu

zażaleniowym, natomiast postanowienie o umorzeniu postępowania zażaleniowego

w przedmiocie odrzucenia pozwu jest orzeczeniem kończącym sprawę w instancji.

Oznacza to, że w postanowieniu o umorzeniu postępowania zażaleniowego

należało orzec o kosztach tego postępowania. Brak takiego rozstrzygnięcia jest

wadą procesową orzeczenia podlegającą uzupełnieniu w trybie art. 351 k.p.c. w zw.

z art. 361 k.p.c. Sąd może bowiem wniosek o zwrot kosztów uwzględnić albo

oddalić; nie może jednak odmówić w orzeczeniu kończącym postępowanie

rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 15 lutego 1967 r., II CZ 144/66, OSNC 1967, nr 7-8, poz. 144).

Orzekając o kosztach postępowania, sąd bierze pod uwagę wniosek strony

procesu o zwrot kosztów postępowania. W myśl art. 109 § 1 zd. 1 k.p.c., roszczenie

o zwrot kosztów wygasa, jeżeli strona reprezentowana przez profesjonalnego

pełnomocnika

najpóźniej

przed

zamknięciem

rozprawy

bezpośrednio

poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi

wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Przepis ten wskazuje na

termin, w jakim możliwe jest składanie wniosku o zwrot kosztów, przy czym nie

wymaga, aby wniosek taki został złożony już w pierwszym piśmie procesowym.

Przeciwnie, strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika może

zażądać zwrotu kosztów aż do zamknięcia rozprawy poprzedzającej bezpośrednio

wydanie orzeczenia. Cofnięcie pozwu jest jednostronną czynnością procesową

powoda, której następstwem jest umorzenie postępowania. Pozwany nie mając

wpływu na jej dokonanie, wielokroć nią zaskoczony, mógłby nie zdążyć skorzystać

z instytucji przewidzianej przez art. 109 § 1 zd. 1 k.p.c. Zapobiega temu art. 203 § 3

k.p.c., według którego pozwany po zawiadomieniu go o cofnięciu pozwu, może

w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów. Artykuł

203 § 3 k.p.c. harmonizuje i dopełnia art. 109 § 1 k.p.c., gwarantując pozwanemu

dostateczny czas na złożenie wniosku o zwrot kosztów, jeżeli ten nie uczynił tego

w trybie art. 109 § 1 zd. 1 k.p.c., a więc w szczególności w odpowiedzi na pozew.

Złożenie na podstawie art. 109 § 1 k.p.c. wniosku o zwrot kosztów postępowania

jest skuteczne zatem także wtedy, gdy postępowanie to kończy się jego

umorzeniem wskutek cofnięcia pozwu. Nie jest w takiej sytuacji wymagany

dodatkowy wniosek pozwanego o zwrot kosztów na podstawie art. 203 § 3 k.p.c.

Wskazany przepis ma zastosowanie właśnie w sytuacji, gdy pozwany nie złożył

uprzednio wniosku w trybie art. 109 § 1 k.p.c. Uwagi te, z uwagi na regulacje

zawarte w art. 391 § 2 oraz art. 397 § 2 k.p.c., mają odpowiednie zastosowanie

w postępowaniu apelacyjnym i zażaleniowym, w tym zatem w niniejszej sprawie,

gdy doszło do cofnięcia zażalenia. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia

5 marca 2010 r., IV CZ 7/10 (niepubl.) jednoznacznie stwierdzono, że „w wypadku

cofnięcia apelacji poza rozprawą postanowienie o umorzeniu postępowania

apelacyjnego, które jako postanowienie kończące postępowanie w sprawie

powinno zawierać orzeczenie o kosztach (art. 108 § 1 k.p.c.), nie może zostać

wydane przed upływem dwutygodniowego terminu do złożenia przez pozwanego

wniosku o przyznanie kosztów, liczonego od momentu, w którym pozwany

dowiedział się o cofnięciu apelacji, chyba że wniosek zostanie złożony wcześniej.

Wskazany termin należy uznać za wiążący także wówczas, gdy cofnięcie apelacji

zostało dokonane na rozprawie, a pozwany nie miał możliwości zgłoszenia

odpowiedniego wniosku”.

Ponieważ wydane przez Sąd Apelacyjny postanowienie o umorzeniu

postępowania zażaleniowego było orzeczeniem kończącym sprawę w rozumieniu

art. 108 § 1 k.p.c., to Sąd obowiązany był orzec w przedmiocie kosztów tego

postępowania. Orzekając o kosztach, sąd bierze pod uwagę wniosek złożony

w trakcie postępowania zażaleniowego na podstawie art. 109 § 1 k.p.c.

Bezprzedmiotowe było w takich okolicznościach oczekiwanie kolejnego wniosku

pozwanej o zwrot kosztów w trybie art. 203 § 3 w zw. z art. 391 § 2 i art. 397 § 2

k.p.c. Odmowa takiego rozstrzygnięcia z powołaniem się na konieczność złożenia

dodatkowego wniosku o zwrot kosztów naruszała więc powołane wyżej przepisy,

a także art. 98 § 1, 108 § 1 k.p.c. oraz 109 § 1 k.p.c.

Z tych względów rozstrzygnięto jak w sentencji na podstawie art. 398 15 § 1

zd. 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w zw. z art. 391, art. 39821 i art.

3941 § 3 k.p.c.

jw