II CZ 73/07 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 73/07

POSTANOWIENIE

Dnia 2 października 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

w sprawie z wniosku wierzycielki E.K.

przeciwko małżonce dłużnika M.O.

o nadanie klauzuli wykonalności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 2 października 2007 r.,

zażalenia małżonki dłużnika

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt [...],

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 maja 2007 r. Sąd Apelacyjny oddalił

wniosek małżonki dłużnika (błędnie nazwanej „dłużniczką”) M.O. o sporządzenie

uzasadnienia nie kończącego postępowania w sprawie i nie podlegającego

zaskarżeniu postanowienia tego Sądu z dnia 8 maja 2007 r. o nadaniu klauzuli

wykonalności prawomocnemu wyrokowi Sądu Okręgowego w Z. z dnia 29 listopada

2005 r. także przeciwko małżonce dłużnika z ograniczeniem jej odpowiedzialności

do majątku wspólnego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie

art. 387 § 1, art. 795 § 1 oraz art. 357 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że w sytuacji, gdy

postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika

wydaje Sąd drugiej instancji, na jego orzeczenie w tym przedmiocie nie przysługuje

zażalenie. Wnosiła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 781 § 1 k.p.c. tytułowi egzekucyjnemu pochodzącemu od sądu

nadaje klauzulę wykonalności sąd pierwszej instancji, w którym sprawa się toczy.

Sąd drugiej instancji nadaje klauzulę dopóki akta sprawy w sądzie tym się znajdują,

co jednak nie dotyczy Sądu Najwyższego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale

z dnia 5 stycznia 1999 r. III CZP 54/98 (OSNC z 1999 r., nr 6, poz. 105) zasada ta

odnosi się także do nadania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika.

Jeżeli

zgodnie

ze

zdaniem

drugim

omawianego

przepisu

klauzulę

wykonalności nadał sąd drugiej instancji, na postanowienie w tym przedmiocie nie

przysługuje żaden środek odwoławczy. Już w orzeczeniu z dnia 15 czerwca 1966 r.

I CZ 55/66 (nie publ.) Sąd Najwyższy stwierdził, że na postanowienie co do nadania

klauzuli wykonalności służy zażalenie tylko wtedy, gdy nadaje ją lub odmawia jej

nadania sąd pierwszej instancji (art. 781 § 1 i art. 795 k.p.c.). Jeżeli nadaje ją Sąd

Wojewódzki (obecnie Sąd Okręgowy) jako rewizyjny (obecnie jako apelacyjny),

od jego orzeczenia, jako sądu drugiej instancji, nie ma dalszego środka

odwoławczego. Tak samo przedstawia się sytuacja, gdy sądem drugiej instancji był

Sąd Apelacyjny i on nadał klauzulę wykonalności zgodnie z art. 781 § 1 zd. drugie.

Działa on wówczas jako sąd drugiej instancji i zaskarżalność jego orzeczeń

reguluje art. 3941 k.p.c. odnoszący się do zażaleń oraz art. 3981 k.p.c. odnoszący

się do skargi kasacyjnej, przy czym podkreślić trzeba, że w postępowaniu

klauzulowym skarga kasacyjna nie przysługuje, a w postępowaniu egzekucyjnym

dopuszczalna jest tylko co do wykonalności zagranicznego tytułu wykonawczego

(art. 1151 § 2 k.p.c.).

Zgodnie z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a w sprawach,

w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie służy także na postanowienia

sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, z wyjątkiem postanowień

w przedmiocie odrzucenia pozwu i umorzenia postępowania, a także postanowień

wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej

instancji.

Powszechnie przyjmuje się, że postanowienia kończące postępowanie

w sprawie to postanowienia orzekające o całości sprawy poddanej pod osąd

sądowi. Ugruntowane w doktrynie i orzecznictwie jest stanowisko, że postanowienie

sądu co do nadania klauzuli wykonalności nie jest postanowieniem kończącym

postępowanie w sprawie w rozumieniu art. 3941 § 1 k.p.c. Postanowienie takie

zapada bowiem w postępowaniu przygotowawczym do właściwego postępowania

egzekucyjnego i finalizuje jedynie określony fragment sprawy, nie kończąc

postępowania jako całości (porównaj między innymi uzasadnienie uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 9 listopada 1994 r. III CZP 143/94, OSNCP z 1995 r., nr 3, poz.

46 oraz postanowienia tego Sądu z dnia 14 listopada 1996 r. I CKN 7/96, OSNC

z 1997 r., nr 3, poz. 31, z dnia 27 sierpnia 1996 r. I PKN 5/96 OSNAPUS z 1997 r.

nr 5, poz. 72, z dnia 9 marca 2000 r. III CZP 39/00, OSNC z 2000 r., nr 7-8, poz.

150).

Postanowienie

sądu

drugiej

instancji

nadające

wyrokowi

klauzulę

wykonalności nie podlega zatem zaskarżeniu także zażaleniem (porównaj

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2001 r. V CZ 253/01,

nie publ. oraz z dnia 2 lutego 2005 r. IV CZ 204/04, nie publ.).

Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w powołanym wyżej postanowieniu

z dnia 28 listopada 2001 r., niedopuszczalność zażalenia na takie postanowienie

nie narusza konstytucyjnej zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego,

bowiem art. 176 ust. 1 Konstytucji dopuszcza możliwość odstępstwa od tej zasady.

Dodać należy, że osoba dotknięta w swoich prawach orzeczeniem o nadaniu

klauzuli wykonalności ma środki prawne obrony.

Trafne jest zatem stanowisko Sądu Apelacyjnego, że na postanowienie tego

Sądu wydane na podstawie art. 781 § 1 zd. drugie k.p.c. o nadaniu tytułowi

egzekucyjnemu

klauzuli

wykonalności

przeciwko

małżonkowi

dłużnika,

nie przysługuje zażalenie. Skoro tak, to nie przysługuje również żądanie doręczenia

odpisu tego postanowienia z uzasadnieniem, co powinno prowadzić do odrzucenia

takiego wniosku jako niedopuszczalnego, a nie jego oddalenia, jak orzekł Sąd

Apelacyjny. Nie ma to jednak wpływu na ostateczną ocenę trafności zaskarżonego

orzeczenia.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy odrzucił zażalenie jako

niedopuszczalne ( art. 373 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.).