II CZ 71/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 71/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSA Agnieszka Piotrowska

w sprawie z wniosku Arkadiusza M.

przy uczestnictwie Haliny U. I in. ,

o zniesienie współwłasności,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 października 2011 r.,

zażalenia wnioskodawcy

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 26 października 2010 r.,

uchyla

zaskarżone

postanowienie

objęte

punktem

1. postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 26 października 2010

r., a rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego

pozostawia końcowemu orzeczeniu.

Uzasadnienie

Zaskarżonym

postanowieniem

Sąd

Okręgowy

odrzucił

apelację

wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 15 czerwca 2009 r.

Podniesione zostało, że wnioskodawca wniósł opłatę od apelacji w ostatnim dniu

terminu przewidzianego do zaskarżenia orzeczenia, bezpośrednio na rachunek

Sądu Okręgowego, co było przyczyną odrzucenia jej postanowieniem Sądu

pierwszej instancji z dnia 29 lipca 2009 r., który uznał, że nie doszło do właściwego

opłacenia pisma. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Sąd

Okręgowy. Postanowieniem z dnia 19 marca 2010 r. Sąd Rejonowy przywrócił

wnioskodawcy termin do wniesienia apelacji. Natomiast Sąd Okręgowy uznał, że

zaniedbanie dopełnienia czynności procesowej przez pełnomocnika strony

traktowane jest jako zaniedbanie strony. Za takie działanie uznał ten Sąd

uiszczenie opłaty na rachunek niewłaściwego Sądu, skoro nie wpłynęła ona na

rachunek Sądu Rejonowego przed upływem przepisanego terminu. Zgodnie z

poglądem wyrażonym przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 29 kwietnia

2008 r., SK 11/07 uregulowanie opłaty dokonane być powinno, do sądu, na który

wskazuje art. 369 § 1 k.p.c. Nie było podstaw do przywrócenia wnioskodawcy

terminu do wniesienia apelacji, ponieważ wnioskodawca nie wykazał, że

zaniedbanie było działaniem niezawinionym.

W zażaleniu wnioskodawca zarzucił naruszenie art. 370 w związku z art.

1302 § 3 k.p.c. przez przyjęcie, że apelacja podlegała odrzuceniu i nie było

usprawiedliwionych przyczyn do przywrócenia terminu do jej wniesienia. Wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na zażalenie uczestnicy Anna i Marek K. wnieśli o oddalenie

zażalenia, podnosząc, że wnioskodawca nie wniósł zażalenia w ustawowym

terminie, a we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności nie

uprawdopodobnił dochowania terminu do złożenia tego wniosku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie należało uznać za uzasadnione.

Nie można podzielić stanowiska uczestników postępowania, że nie było

podstaw do przywrócenia wnioskodawcy terminu do wniesienia zażalenia. W toku

postępowania

apelacyjnego

wnioskodawca

nie

był

reprezentowany

przez

profesjonalnego pełnomocnika, a Sąd Okręgowy pouczył, że od postanowienia

z dnia 26 października 2010 r. przysługuje skarga kasacyjna. Tej samej treści

pouczenie zawarte zostało przy doręczeniu wnioskodawcy w dniu 29 listopada

2010 r. odpisu tego postanowienia wraz z uzasadnieniem. Ustanowiony przez

wnioskodawcę pełnomocnik wniósł skargę kasacyjną i zażalenie wraz z wnioskiem

o przywrócenie terminu. Postanowieniem z dnia 10 lutego 2011 r. Sąd Okręgowy

odrzucił skargę kasacyjną i przywrócił wnioskodawcy termin do wniesienia

zażalenia.

Wcześniej,

w

dniu

listopada

2010

r.

wnioskodawca

udzielił

pełnomocnictwa radcy prawnemu Pawłowi W., które ograniczone zostało do

przejrzenia akt i sporządzenia odpisów i kserokopii. Poczynione ustalenia

przemawiają

za

bezzasadnością

stanowiska

uczestników

postępowania.

Błędne pouczenie przez Sąd Okręgowy co do przysługującego wnioskodawcy

środka odwoławczego jest okolicznością, która usprawiedliwia opóźnienie we

wniesieniu środka właściwego. W takiej sytuacji uchybienia terminu do dopełnienia

tej czynności nie można uznać za zawinione przez stronę, co powszechnie

przyjmowane jest w orzecznictwie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

25 sierpnia 2010 r., II UZ 16/10, niepubl.; z dnia 14 kwietnia 2008 r., II UZ 28/07,

niepubl.). Wniesienie środka właściwego w terminie wskazanym w pouczeniu wraz

z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia go, spełnia wymogi przewidziane

art. 169 § 1, 2 i 3 k.p.c. Nie ma podstaw, wbrew stanowisku uczestników

postępowania, do łączenia z pełnomocnictwem udzielonym radcy prawnemu

Pawłowi W. innej treści, niż ta, która wynika ze znajdującego się w aktach

dokumentu, w tym również udzielenia wnioskodawcy informacji, że powinien złożyć

zażalenie i przyjmowania, że data udzielenia tego pełnomocnictwa, czy też inna,

bliżej nieokreślona, stanowić powinna początek biegu terminu przewidzianego

art. 169 § 1 k.p.c. Mimo braku dowodu doręczenia uczestnikom wniosku

o przywrócenie terminu Sąd Okręgowy rozpoznał go, nie stosując rygoru

przewidzianego art. 132 § 1 k.p.c. Doszło zatem do naruszenia tego przepisu, które

jednak nie daje podstawy do uznania za bezprzedmiotowe czynności podjętych

przez ten Sąd, w tym także wydania postanowienia o przywróceniu terminu,

zwłaszcza że celem wprowadzenia tego uregulowania było usprawnienie

postępowania.

Na gruncie art. 168 § 1 k.p.c. ugruntowany został pogląd, podzielany także

w rozpoznawanej

sprawie,

że

zawinione

przez

pełnomocnika

uczestnika

postępowania niedopełnienie zastrzeżonej czynności procesowej w przepisanym

terminie traktowane jest jako zawinienie samego uczestnika (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2009 r., II UZ 35/10, niepubl.; z dnia

24 listopada 2009 r., V CZ 57/09, niepubl.; z dnia 7 listopada 2008 r., V CZ 92/08,

niepubl.; z dnia 26 kwietnia 2007 r., III CZ 22/07, niepubl., wyrok z dnia 30 maja

2007 r., II CSK 167/07, niepubl.). Nie zostało przewidziane w przepisie art. 86

k.p.c., wskazującym na możliwość działania strony „przez pełnomocnika”

traktowanie czynności pełnomocnika jako podejmowanych w opozycji do czynności

strony, a na dopuszczalność korygowania działań pełnomocnika, w określonych

sytuacjach, wskazuje art. 92 k.p.c. Niezadowolenie strony ze sposobu i treści

czynności podejmowanych przez pełnomocnika może być także wyrażone poprzez

wypowiedzenie pełnomocnictwa, ale do czasu dokonania tego i powiadomienia

sądu oraz pozostałych uczestników, są one skuteczne. W tym względzie

stanowisko Sądu Okręgowego, wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, należało

uznać za trafne. Istota jednak tego wniosku sprowadza się do kwestionowania

zawinienia w podjęciu czynności procesowej, polegającej na wniesieniu apelacji.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagało, czy uregulowanie przepisanej opłaty

sądowej na rachunek Sądu Okręgowego było błędnie podjętą czynnością, a zatem

bezskuteczną, świadczącą o braku należytej staranności. W wyroku z dnia

29 kwietnia 2008 r., SK 11/07, OTK-A 2008/3/47 Trybunał Konstytucyjny uznał, że

przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia

2006 r. w sprawie sposobu uiszczania opłat sądowych w sprawach cywilnych

(Dz. U. Nr 27, poz.199) jest niezgodny z Konstytucją, w części obejmującej słowo

„właściwego”. Wskazał, że stanowi ono zwrot niedookreślony, a zatem mogący

wprowadzać w błąd co do prawidłowego wypełnienia obowiązku należytego

opłacenia pisma procesowego. Dla określenia właściwego sądu, na rachunek

którego strona musi uiścić należną opłatę sądową konieczne jest sięgnięcie do art.

369 § 1 i art. 373 k.p.c. oraz art. 9 u.k.s.c. Oznacza to, że za właściwy uznać należy

zarówno sąd, który rozpoznał sprawę w pierwszej instancji, jak i sąd odwoławczy

uprawniony do rozpoznania apelacji. W orzecznictwie wyrażony został pogląd,

podzielany w rozpoznawanej sprawie, że niedopuszczalne jest opieranie sankcji

przekroczenia terminu wniesienia apelacji z uiszczeniem opłaty w sądzie drugiej

instancji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2008 r., II PZ

15/08, OSNP 2009/23-24/318; z dnia 28 sierpnia 2008 r., V CZ 45/08, niepubl.),

ponieważ

sądem

pośrednictwem

właściwym

którego

wnosi

jest

zarówno

sąd

się

apelację,

jak

pierwszej

i

sąd

instancji,

drugiej

za

instancji.

Prezentowanie odmiennego stanowiska przez Sąd Okręgowy, którego nie podziela

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym sprawę, nie może być podstawą do

uznania, że wniesienie opłaty na rachunek sądu drugiej instancji, stanowi

o zawinionym niedochowaniu wymogów apelacji. Nie sposób przyjąć, że skoro

z § 2 ust. 1 wymienionego rozporządzenia nie został usunięty zakwestionowany

zwrot, to mimo stwierdzenia sprzeczności z Konstytucją tego przepisu, powinien

być on w dalszym ciągu stosowany w dotychczasowym kształcie. Przyczyną, która

spowodowała wniesienie apelacji opłaconej w opisany sposób była interpretacja

przepisów określających sąd, na rachunek którego opłata powinna być wniesiona

zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego oraz stanowiskiem orzecznictwa

Sądu Najwyższego wyrażonym w przytoczonych orzeczeniach. W tej sytuacji

odmienne stanowisko Sądu Okręgowego nie mogło uzasadniać uznania działania

pełnomocnika wnioskodawcy, jako błędnego, a tym samym zawinionego,

zwłaszcza że za usprawiedliwiony przyjmowany jest błąd profesjonalnego

pełnomocnika co do sposobu interpretacji nowego, niejasnego w swej treści

przepisu (por. postanowienie Sądu najwyższego z dnia 20 sierpnia 2008 r., I UZ

11/08, OSNP 2010/1-2/25).

Z powyższych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu

w oparciu o art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. Na podstawie art. 108 § 2

w związku z art. 13 § 2 i art. 39821 k.p.c. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

zażaleniowego pozostawione zostało końcowemu orzeczeniu.

md