II CZ 69/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 69/09

POSTANOWIENIE

Dnia 3 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku K.W.

przy uczestnictwie A.S., E.S., J.S., K.Z. i A.S.

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 3 grudnia 2009 r.,

zażalenia uczestników postępowania A.S., E.S. i J.S. na postanowienie Sądu

Okręgowego w S.

z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 17 czerwca 2009 r. odrzucił

apelację uczestniczek postępowania A.S. i E.S. od postanowienia Sądu

Rejonowego w Ś. z dnia 5 grudnia 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia

spadku po J.W. W uzasadnieniu wskazał, że apelację od powyższego orzeczenia

złożył pełnomocnik uczestniczek, uiszczając jednocześnie kwotę 20 zł tytułem

opłaty od apelacji. Następnie zarządzeniem z dnia 18 lutego 2009 r. Sąd pierwszej

instancji wezwał pełnomocnika do uzupełnienia opłaty od apelacji przez uiszczenie

kwoty 80 zł, wskazując, że opłata stała od apelacji wynosi 100 zł, w terminie 7 dni

pod rygorem odrzucenia apelacji. W dniu 26 lutego 2009 r. apelujący uiścił

wymaganą opłatę.

Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy błędnie wezwał apelującego do

uzupełnienia opłaty od apelacji, zamiast odrzucić apelację jako nieopłaconą.

Zgodnie bowiem z treścią art. 1302 § 3 k.p.c. sąd odrzuca bez wezwania

o uiszczenie opłaty pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub

rzecznika patentowego środki odwoławcze lub środki zaskarżenia (apelację,

zażalenie, skargę kasacyjną, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, sprzeciw od wyroku zaocznego, zarzuty od nakazu

zapłaty, skargę na orzeczenie referendarza sądowego) podlegające opłacie

w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości

przedmiotu zaskarżenia. Stosownie zaś do przepisu art. 50 pkt 1 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, opłatę stałą w kwocie

100 złotych pobiera się od apelacji, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie

niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w sprawie o stwierdzenie

nabycia spadku. W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega również wątpliwości, iż

cytowana ustawa o kosztach sądowych ma zastosowanie w niniejszej sprawie,

bowiem zgodnie z art. 149 ust. 1 tejże ustawy przepisy wcześniejszej ustawy

stosuje się w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, do czasu

zakończenia postępowania w danej instancji. Orzeczenie kończące sprawę

w niniejszej sprawie w instancji, tj. zaskarżone postanowienie o stwierdzeniu

nabycia spadku, zostało wydane w dniu 5 grudnia 2008 r., a zatem postępowanie

wywołane wniesieniem apelacji zostało wszczęte już pod rządami nowej ustawy,

w związku z czym należy do niego stosować przepisy obecnie obowiązującej

ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Ostatecznie Sąd Okręgowy wskazał, że naruszenie obowiązku prawidłowego

uiszczenia opłaty powinno skutkować odrzuceniem apelacji zgodnie z art. 130 2 § 3

k.p.c., zaś stosownie do treści art. 373 k.p.c. sąd drugiej instancji odrzuca na

posiedzeniu niejawnym apelację, jeżeli ulegała ona odrzuceniu przez sąd pierwszej

instancji.

Od

powyższego

postanowienia

uczestniczki

postępowania

wniosły

zażalenie, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie. Na wstępie

podniosły, że z dniem 1 lipca 2009 r., a zatem w otwartym okresie do zaskarżenia

postanowienia z dnia 17 czerwca 2009 r. doszło do uchylenia przepisu art. 1302 § 3

k.p.c., a w konsekwencji, że w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do

odrzucenia apelacji na podstawie nie istniejącego już art. 130 2 § 3 k.p.c. Nadto

wskazały, że nie uiszczenie w całości należnej opłaty było następstwem niejasności

przepisu art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych, w części obejmującej stwierdzenie „do czasu zakończenia

postępowania w danej instancji” i jako okoliczność niezawiniona podlega sanacji

przez wezwanie do uzupełnienia opłaty w pełnej wysokości (art. 130 k.p.c.) oraz, że

wykładnia przepisu art. 1302 § 3 k.p.c. pozwalała i pozwala przyjąć, że tylko

nieuiszczenie w jakiejkolwiek części kwoty odpowiadającej opłacie od apelacji,

wywołuje skutek odrzucenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie uczestniczek postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.

Trafnie Sąd Okręgowy w S. wskazał, że wniesienie apelacji bez uiszczenia opłaty w

wysokości stałej przez profesjonalnego pełnomocnika skutkuje odrzuceniem

apelacji z mocy art. 1302 § 3 k.p.c., przy czym jeżeli Sąd pierwszej instancji tego nie

uczyni, błędnie wzywając pełnomocnika do uzupełnienia braków apelacji przez jej

opłacanie, zobligowany do odrzucenia środka odwoławczego jest Sąd drugiej

instancji z mocy art. 373 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11

stycznia 2008 r., I UZ 36/07, niepubl.). Nie ulega też wątpliwości, wbrew

twierdzeniom skarżących, że nienależyte opłacenie pisma w rozumieniu art. 130 2

k.p.c. oznacza, że od pisma w ogóle nie została uiszczona opłata lub opłatę

uiszczono po upływie terminu, jak również chodzi o taką sytuacje, w której od pisma

wniesiono opłatę w niepełnej wysokości (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 18 marca 2008 r., II PZ 1/08, OSNP 2009, nr 11-12, poz. 147; postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 r., I CZ 71/07, niepubl.). Nie można też

zgodzić się ze skarżącymi, że przepis art. 149 ust. 1 u.k.s.c. w zakresie

sformułowania: „do czasu zakończenia postępowania w danej instancji”, w dacie

wniesienia

apelacji

budził

wątpliwości.

Zarówno

w

orzecznictwie

Sądu

Najwyższego, przy czym stanowisko to należy uznać za ugruntowane, jak

i w doktrynie, nie ulega wątpliwości, że zakończenie postępowania w danej instancji

– w rozumieniu art. 149 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

– następuje z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w tej instancji

(zob. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r., III CZP 124/06,

OSNC 2007, nr 6, poz. 91; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 marca

2008 r., I CZ 150/07, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca

2007 r., II CZ 40/07, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia

2007 r., V CZ 22/07, nie publ.). Wprawdzie art. 130 2 § 3 k.p.c. utracił moc z dniem

1 lipca 2009 r., uchylony przez art. 1 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 234, poz. 1571), to jednak obowiązywał w dacie wydania zaskarżonego

orzeczenia i prawidłowo został zastosowany przez Sąd drugiej instancji (art. 316

§ 1 k.p.c.). Zmiana stanu prawnego, która nastąpiła już po wydaniu zaskarżonego

orzeczenia

nie

ma

znaczenia

dla

kontroli

jego

legalności

dokonywanej

w postępowaniu zażaleniowym.

Ponadto należy podnieść, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 grudnia

2008 r. jej przepisy – a zatem także art. 1 pkt 3 lit. a uchylający art. 130 2 § 3 k.p.c. –

stosuje się do postępowań wszczętych po dniu jej wejścia w życie, tj. po dniu

1 lipca 2009 r., i także z tej przyczyny, Sąd Najwyższy rozpoznając zażalenie,

wniesione w sprawie wszczętej przed tą datą nie mógłby uchylić zaskarżonego

orzeczenia ze względu na utratę mocy obowiązującej przez art. 1302 § 3 k.p.c.

Za bezzasadne należy też uznać zarzuty zmierzające do wykazania

niekonstytucyjności art. 1302 § 3 k.p.c. W tym zakresie trzykrotnie wypowiadał się

Trybunał Konstytucyjny, który w wyrokach z dnia 14 września 2009 r. (SK 47/07,

Dz. U. RP 2009/156/1239); z dnia 28 maja 2009 r. (P 87/08 Dz. U. RP

2009/91/751); z dnia 17 listopada 2008 r. (SK 33/07, Dz. U. RP 2008/207/130)

uznał, że art. 1302 § 3 k.p.c. jest zgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1

w związku z art. 78 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny nie podzielił

zapatrywania, że przepis ten, w wypadku gdy strona postępowania zastąpiona jest

w postępowaniu przed sądem powszechnym przez adwokata, radcę prawnego czy

rzecznika patentowego, wprowadza nadmierny rygoryzm,. Zdaniem Trybunału,

z samej istoty zastępstwa procesowego wypełnianego przez profesjonalnego

pełnomocnika wynika uprawnione założenie, że pełnomocnik ten będzie działał

fachowo, zgodnie ze swoją najlepszą wiedzą oraz należytą starannością,

a w konsekwencji uznaje za dopuszczalne stosowanie surowszych rygorów

w odniesieniu

do

pism

procesowych,

wnoszonych

przez

profesjonalnych

pełnomocników procesowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. rozstrzygnął jak w sentencji.