II CZ 68/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 68/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi K. K.

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia

Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 października 2007 r.,

wydanego w sprawie z powództwa K. K.

przeciwko "HDI Asekuracja" - Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 lipca 2012 r.,

zażalenia powoda (skarżącego)

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 stycznia 2012 r.,

odrzuca zażalenie.

Uzasadnienie

Powód K. K. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października 2007 r.

Skarga ta została odrzucona, po czym skarżący wniósł o zwrot uiszczonej od niej

opłaty. Jego wniosek został oddalony. Zażalenie na postanowienie oddalające

wniosek Sąd Apelacyjny odrzucił postanowieniem z dnia 23 stycznia 2012 r.

uznając, że zostało ono sporządzone przez osobę nie mającą uprawnień

wymaganych przez art. 871 § 1 k.p.c., ponieważ jego autorem był adwokat –

emeryt, nie wykonujący zawodu, tymczasem, zdaniem Sądu Apelacyjnego,

wykładnia celowościowa art. 87 § 1 k.p.c. , art. 4 ust. 1 i art. 4a ust. 1 ustawy z dnia

26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst. jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz.

1188 ze zm.) prowadzi do wniosku, że pełnomocnikiem strony może być jedynie

adwokat czynny zawodowo, wykonujący swój zawód w kancelarii adwokackiej, w

zespole adwokackim lub w spółce.

Skarżący, nadal reprezentowany przez emerytowanego adwokata K. K.

wniósł zażalenie na powyższe postanowienie o odrzuceniu zażalenia, zarzucając

naruszenie art. 4 b prawa o adwokaturze poprzez jego pominięcie oraz naruszenie

art. 871 § 2 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie. Wyjaśnił,

jego

ojcem.

adwokatom

–

Podniósł

też,

emerytom

wykonywania

że pełnomocnik

jest

że art. 4 b prawa o adwokaturze nie zabrania

zawodu,

nie

wyłącza

też

prawa

wykonywania zawodu w wypadku, kiedy adwokat nie ma kancelarii, nie pracuje w

spółce, ani w zespole adwokackim. Ponadto postępowanie dotyczy

zwolnienia

od kosztów, nie wymagającego fachowej reprezentacji w postepowaniu przed

Sądem Najwyższym.

W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie

jego zażalenia z dnia 19 grudnia 2012 r. oraz o zasądzenie kosztów procesu od

obydwu zażaleń w kwocie 126 zł.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Zagadnienie wymagań formalnych, jakie musi spełnić adwokat, aby mógł być

pełnomocnikiem strony w postępowaniu cywilnym, w tym mógł ją reprezentować

w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, było wielokrotnie

rozważane

w orzecznictwie Sądu Najwyższego, głównie na tle postanowień uchylonego art.

3932 k.p.c., zastąpionego obecnie przez art. 871 k.p.c. Co do zasady ukształtowało

się stanowisko, zgodnie z którym pełnomocnikiem strony może być adwokat

o statusie wyznaczonym przez przepisy ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo

o adwokaturze (Dz. U. Nr 16, poz. 124 ze zm.), a zatem wpisany na listę

adwokatów (art. 65-69a pr. adw.) i wykonujący zawód w formach wskazanych przez

ustawę w art. 4a (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 1996 r.,

I CRN 34/96, OSNC 1996/7-8/109; postanowienie z dnia 17 października 1997 r.,

I CZ 107/97, nie publ. oraz z dnia 28 lutego 2008 r., III CSK 245/07, OSNC

2009/5/73). Stanowisko powyższe nie uchybia treści art. 4 b prawa o adwokaturze,

który określa przypadki uniemożliwiające adwokatowi wykonywanie zawodu

w jakiejkolwiek formie organizacyjnej, a więc reguluje inną materię, niż art. 4 a tej

ustawy

i

nie

uzasadnia

odstąpienia

od

ograniczonego

katalogu

form

organizacyjnych praktyki adwokackiej. Złagodzenie tego wymagania – w zakresie

reglamentowanym w art. 871 § 2 k.p.c.

przyjęto jedynie w przypadku, kiedy

adwokat (radca prawny) występuje we własnej sprawie. W takim wypadku

dopuszczono osobiste wniesienie kasacji także wtedy, kiedy wnoszący był już

nieczynny zawodowo z uwagi na przejście na emeryturę (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 24 listopada 1997 r., II CKN 270/97, OSNC 1998/5/82).

Przyjęcie tego kierunku wykładni – wobec treści art. 871 § 2 k.p.c. – nie może

jednak być rozszerzone na wypadki występowania przez emerytowanego adwokata

w roli pełnomocnika, nawet jeżeli reprezentuje w ramach umocowania członka

najbliższej rodziny.

Postępowanie, wbrew przekonaniu skarżącego, nie dotyczy też zwolnienia

od

kosztów

sądowych,

ponieważ

przedmiotem

zaskarżenia

odrzuconym

zażaleniem była odmowa zwrotu opłaty sądowej, a nie zwolnienie od obowiązku jej

uiszczenia. Ponadto w wypadku, gdyby przedmiotem postępowania wpadkowego

było zwolnienie od kosztów sądowych, zażalenie podlegałoby odrzuceniu już z tego

powodu, że było niedopuszczalne. Zwolnienie od kosztów sądowych nie mieści się

w pojęciu „kosztów procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji”. Nie należy też do orzeczeń kończących postępowanie

w sprawie.

Również orzeczenie dotyczące zwrotu kosztów sądowych nie należy do

postanowień dotyczących kosztów procesu ani kończących postepowanie, lecz

odnosi się do unormowanej w ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) problematyki kosztów

sądowych, mających charakter publicznoprawny (por. m. in. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 12 grudnia 2007 r, V CZ 74/07, OSNC 2009/2/31, czy z dnia

30 października 2011 r., II CZ 45/11, Lex nr 1129101).

Z przytoczonych względów zażalenie należało odrzucić na podstawie art.

3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 373 oraz art. 370 k.p.c. w brzmieniu sprzed

zmian wprowadzonych ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy –

kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233,

poz. 1381), z uwagi na postanowienie zawarte w art. 9 pkt 6 tej ostatniej ustawy.