II CZ 68/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 68/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

SSA Agnieszka Piotrowska

w sprawie z powództwa Krzysztofa D.

przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 października 2011 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach

zawarte w pkt 3 wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 20 stycznia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym

postanowieniem,

objętym

punktem

wyroku

z

dnia

20 stycznia 2011 r., Sąd Apelacyjny zasądził od powoda na rzecz Prokuratorii

Generalnej Skarbu Państwa kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego. Za przyznaniem pełnomocnikowi pozwanego jedynie części kosztów

procesu przemawiały, w ocenie tego Sądu, przewidziane art. 102 k.p.c., względy

dotyczące trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej powoda, który przebywając w

zakładzie karnym ma ograniczone możliwości zarobkowe, jak również obowiązek

alimentacyjny wobec dwojga małoletnich dzieci.

W zażaleniu powód zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie

art. 102 k.p.c. przez błędne uznanie, że zachodzą przesłanki do częściowego

zwolnienia powoda od obowiązku zwrotu kosztów procesu, podczas gdy zachodzą

przesłanki do nieobciążania go tymi kosztami w całości. Obecna sytuacja

materialna powoda nie zezwala mu na uiszczenie kosztów w orzeczonej wysokości,

ponieważ nie posiada on żadnego majątku, był zwolniony od kosztów sądowych,

a nadto od stycznia 2011 r. wprowadzone zostały zasady zatrudniania osób

odbywających karę pozbawienia wolności, zgodnie z którymi powód może

pracować jedynie w niepełnym zakresie i uzyskuje wynagrodzenie w wysokości

213,40 zł. Niezależnie od tego jego wynagrodzenie zajęte jest przez komornika

sądowego prowadzącego egzekucję zasądzonych na rzecz dzieci alimentów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zastosowanie przez sąd jednej z zasad orzekania o kosztach procesu,

przewidzianych art. 98 do 107 k.p.c., uzależnione jest od wyniku sprawy oraz jej

okoliczności

faktycznych.

Przyjęcie

za

podstawę

orzeczenia

zasady

odpowiedzialności za wynik sporu i obciążenie strony przegrywającej całością, czy

nawet częścią kosztów procesu, może w konkretnej sprawie, kolidować

z poczuciem sprawiedliwości oraz słuszności. W celu zapobieżenia ewentualności

wydania orzeczenia w takich warunkach wprowadzona została możliwość oparcia

go na regule objętej art. 102 k.p.c. Zgodnie z nią, do nieobciążenia strony

przegrywającej sprawę obowiązkiem zwrotu, wygrywającemu przeciwnikowi,

kosztów procesu w całości lub części, dojść może, jeśli zaistniały szczególnie

uzasadnione wypadki. Wskazuje to na określenie tej zasady jako wyjątku od

podstawowej, unormowanej w art. 98 § 1 k.p.c., a zarazem wyklucza dokonywanie

rozszerzającej wykładni. Sposób skorzystania z art. 102 k.p.c. jest suwerennym

uprawnieniem sądu orzekającego i od oceny tego sądu zależy przesądzenie, że

taki szczególnie uzasadniony wypadek nastąpił w rozpoznawanej sprawie oraz

usprawiedliwia

Zakwalifikowanie

odstąpienie

przypadku

od

obowiązku

jako

ponoszenia

„szczególnie

kosztów

procesu.

uzasadnionego”

wymaga

rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych sprawy. Ingerencja w to

uprawnienie, w ramach rozpoznawania środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia

o kosztach procesu, następuje jedynie w sytuacji stwierdzenia, że dokonana ocena

jest dowolna, oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw. Takiego osądu nie

można odnieść do kwestionowanego orzeczenia, które uwzględnia wszystkie

okoliczności rozpoznanej sprawy. Sąd Apelacyjny zasadnie uznał, że nie stanowią

wystarczającej podstawy do wyłączenia działania reguły ustanowionej w art. 98 § 1

k.p.c. przyczyny usprawiedliwiające przyznanie powodowi zwolnienia od kosztów

sądowych. Można je natomiast uznać za jeden z elementów okoliczności

wskazujących na istnienie szczególnego wypadku. Skarżący nie podaje innych

okoliczności, które należało wziąć pod rozwagę dla określenia zakresu jego

odpowiedzialności na gruncie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Nie mogło zatem

odnieść zamierzonego rezultatu dążenie do nieobciążania go w ogóle tymi

kosztami, z ponoszeniem których powinien się liczyć, zgłaszając powództwo,

którego zasadności nie zdołał wykazać. Trudne obecnie położenie skarżącego nie

może być traktowane jako stan utrwalony, a tym samym uniemożliwiający

wypełnienie nałożonego obowiązku. Niezależnie od tego zasądzenie kwoty

adekwatnej do zaistnienia przesłanek z art. 102 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.

tytułem poniesionych przez pozwanego kosztów procesu nie przenosi się na

skuteczność jej wyegzekwowania.

Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw

podlegało oddaleniu w oparciu o art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

md