II CZ 66/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 66/06

POSTANOWIENIE

Dnia 4 października 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Dariusz Zawistowski

SSN Tadeusz Żyznowski

w sprawie z powództwa B.W.

przeciwko R.W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 4 października 2006 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zarządzeniem z dnia 29 marca 2006 r. Sąd Apelacyjny zwrócił zawarty w

skardze kasacyjnej z dnia 3 marca 2006 r.

wniosek powódki o zwolnienie od

kosztów sądowych wskazując, że wbrew wymaganiom art. 102 ust. 2 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 167, poz.

1398), reprezentujący powódkę adwokat nie załączył do wniosku oświadczenia o

stanie rodzinnym i majątkowym powódki, co zgodnie z art. 102 ust.4 tej ustawy

prowadzi do zwrotu wniosku bez wzywania do jego uzupełnienia. Jednocześnie

postanowieniem z tej samej daty, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c.

w zw. z art. 126 pkt 12 u.k.s.c. z 2005 r. odrzucił skargę kasacyjną, jako

podlegającą opłacie stosunkowej i wniesioną przez adwokata bez uiszczenia tej

opłaty.

Pełnomocnik powódki wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu

skargi kasacyjnej zarzucając, że Sądowi Apelacyjnemu znana była sytuacja

majątkowa i rodzinna powódki z dokumentów załączonych do poprzednich,

uwzględnianych wniosków o zwolnienie od opłat sądowych. Ponadto stwierdził, że

po wydaniu zarządzenia o zwrocie zawartego w skardze kasacyjnej wniosku

o zwolnienie od opłat od tej skargi, Sąd powinien zastosować art. 112 u.k.s.c.

z 2005 r. i wstrzymując toczące się postępowanie wezwać pełnomocnika powódki

do uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej, bowiem równoczesne zwrócenie

wniosku o zwolnienie od opłat i odrzucenie skargi uniemożliwiło powódce

wywiązanie się z obowiązku fiskalnego.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2006 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił powyższe zażalenie wskazując, że zgodnie z art. 19 ust. 3 pkt 2 u.k.s.c. z

2005 r. od zażalenia powinna być uiszczona opłata stosunkowa w wysokości 1/5

opłaty od pozwu, to jest w kwocie 1000 zł. Tymczasem zażalenie zostało opłacone

kwotą 40 zł., wobec czego zgodnie z art. 1302 ust. 1 i 3 k.p.c., jako wniesione przez

adwokata, podlegało odrzuceniu bez wzywania do uzupełnienia opłaty.

W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik powódki, wnosząc

o jego uchylenie, zarzucił naruszenie art. 19 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 99 u.k.s.c.

z 2005 r. i stwierdził, że ponieważ zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi

kasacyjnej było oczywiście uzasadnione, nie podlegało opłacie sądowej, a zatem

nie było podstaw do wydania zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna, wszczynająca

postępowanie w nowej instancji, wniesiona została już po wejściu w życie ustawy

z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167,

poz. 1398), do obowiązku uiszczenia opłat sądowych stosuje się przepisy tej

ustawy, co wynika z treści jej art. 149.

Zgodnie z art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy strona wnosząca zażalenie obowiązana

jest uiścić opłatę sądową, która w rozpoznawanej sprawie o prawa majątkowe jest

opłatą stosunkową i stosownie do art. 19 ust. 3 pkt 2 w związku z art. 13 ustawy

wynosi piątą część opłaty stanowiącej 5% wartości przedmiotu sporu, co przy

wskazanej wartości przedmiotu sporu 100 000 zł odpowiada kwocie 1000 zł.

Z uwagi na to, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej

wniósł adwokat i nie zawierało ono wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, jak

również nie toczyło się postępowanie w przedmiocie zwolnienia od takich kosztów,

a to wobec nie podlegającego zaskarżeniu zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych, zawartego w skardze kasacyjnej – zażalenie na postanowienie

o odrzuceniu skargi powinno zostać opłacone przy jego wnoszeniu kwotą 1000 zł,

bez wzywania do uiszczenia tej opłaty. Wobec tego, że nie zostało ono opłacone

właściwą opłatą stosunkową, podlegało odrzuceniu, zgodnie z art. 130 2 § 3 k.p.c.,

który został wprowadzony do kodeksu postępowania cywilnego na podstawie art.

126 pkt 12 u.k.s.c. z 2005 r.

Wyjątek od zawartej w powyższych przepisach zasady podlegania opłacie

wnoszonych zażaleń zawiera art. 99 ustawy stanowiący, że nie pobiera się opłaty

sądowej, a uiszczoną zwraca, jeżeli zażalenie wniesione na zarządzenie

przewodniczącego o zwrocie pisma, albo na postanowienie sądu o odrzuceniu

środka zaskarżenia, sąd uzna za oczywiście uzasadnione.

Z przepisu tego wynika po pierwsze, że zażalenie musi być oczywiście

uzasadnione, a po wtóre, że o tym, czy zażalenie jest oczywiście uzasadnione

decyduje sąd, a nie strona przy jego wnoszeniu. Reprezentowana przez adwokata

lub radcę prawnego strona wnosząca zażalenie na postanowienie o odrzuceniu

środka zaskarżenia, jeżeli uważa, że jest ono oczywiście uzasadnione i dlatego nie

zostało przez nią opłacone, powinna powołać się na to w zażaleniu, wskazując, że

nie uiściła wymaganej opłaty dlatego, że uważa zażalenie za oczywiście

uzasadnione i przedstawić swoje argumenty w tym przedmiocie.

Wniesione przez pełnomocnika powódki zażalenie na postanowienie

o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie spełnia tych wymagań. Przede wszystkim brak

w nim stwierdzenia, że skarżąca uważa je za oczywiście uzasadnione i dlatego nie

uiszcza wymaganej opłaty sądowej, a fakt, że opłata w kwocie 40 zł. została jednak

uiszczona i w zażaleniu nie powołano się na jego oczywistą zasadność, nie

pozwalał na stwierdzenie, że powódka odwołuje się do sytuacji określonej w art. 99

u.k.s.c. z 2005 r.

Po wtóre zażalenie powódki na postanowienie o odrzuceniu skargi

kasacyjnej nie może być uznane za oczywiście uzasadnione. Jak wskazał Sąd

Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 maja 1999 r. II UZ 58/99 (OSNP

2000/15/602) zażalenie jest oczywiście uzasadnione wtedy, gdy wadliwość

zaskarżonego postanowienia jest zauważalna od razu, bez potrzeby dokonywania

jego głębszej analizy. Postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 29 marca 2006 r.

o odrzuceniu skargi kasacyjnej z pewnością nie może być uznane za oczywiście

błędne. Skoro bowiem adwokat nie dołączył do zawartego w skardze kasacyjnej

wniosku o zwolnienie od opłaty sądowej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku

i dochodach powódki, ani nawet nie powołał się na takie oświadczenie znajdujące

się już w aktach sprawy, to zgodnie z art. 102 ust. 4 u.k.s.c z 2005 r. obowiązkiem

przewodniczącego było wydanie zarządzenia o zwrocie wniosku, bez wzywania

o uzupełnienie

jego

braku.

Na

wydane

w

tym

przedmiocie

zarządzenie

przewodniczącego sądu drugiej instancji nie przysługuje zażalenie, bowiem nie jest

to orzeczenie kończące postępowanie w sprawie (orzeczeniem takim jest

postanowienie o odrzuceniu środka odwoławczego wobec nie uiszczenia opłat).

Zarządzenie przewodniczącego z dnia 29 marca 2006 r. o zwrocie wniosku

powódki o zwolnienie od opłaty od skargi kasacyjnej stało się zatem od razu

prawomocne, a zwrócony wniosek nie wywołał żadnych skutków prawnych (art. 130

§ 2 zd. drugie k.p.c.). Nie toczyło się więc postępowanie o zwolnienie od kosztów

sądowych. Już tylko z tej przyczyny nie mógł mieć w sprawie zastosowania

powołany w rozpoznawanym zażaleniu przepis art. 112 u.k.s.c. z 2005 r.

Dodatkowo trzeba też wskazać, że wbrew stanowisku skarżącej, przewidziane

w tym przepisie wstrzymanie biegu toczącego się postępowania w razie zgłoszenia

w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych, nie odnosi się do takiego wniosku zgłoszonego w środkach

odwoławczych, a przepis art. 18 ust. 2 u.k.s.c. z 2005 r., dotyczący pobierania

opłat, nic w tym przedmiocie nie zmienia. Stanowi on bowiem jedynie, że przepisy

ustawy, przewidujące pobranie opłaty od pozwu lub wniosku wszczynającego

postępowanie w sprawie, stosuje się również do opłaty od apelacji, skargi

kasacyjnej,

skargi

o stwierdzenie

niezgodności

z

prawem

prawomocnego

orzeczenia (…), chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nie dotyczy zatem

zasady określonej w art. 112 u.k.s.c. z 2005 r., zgodnie z którą zgłoszenie wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych oraz wniesienie środka odwoławczego od

postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych nie wstrzymuje biegu

postępowania, chyba że chodzi o zwolnienie powoda od kosztów sądowych na

skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa, co jest

oczywiste i nie odnosi do środków odwoławczych.

Rozważając na koniec twierdzenie skarżącej, iż Sąd Apelacyjny, zgodnie ze

stanowiskiem Sądu Najwyższego zajętym w postanowieniu z dnia 15 października

1997 r. III CZ 70/97 (OSNC 1998/3/45), powinien po zarządzeniu zwrotu wniosku

o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, wezwać pełnomocnika powódki do

uiszczenia wpisu od tej skargi, należy stwierdzić, że wskazane stanowisko Sądu

Najwyższego dotyczy sytuacji prawomocnego oddalenia wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych zawartego w piśmie podlegającym opłacie stałej, wniesionym

przez adwokata lub radcę prawnego, a nie sytuacji zwrotu wniosku o zwolnienie od

kosztów sądowych. Są to dwie różne sytuacje o różnych skutkach procesowych i,

co najwyżej, można by rozważać dopuszczalność odpowiedniego zastosowania

argumentacji przyjętej przez Sąd Najwyższy we wskazanym orzeczeniu do sytuacji

zwrotu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednakże już sam fakt, że

zagadnienie to budzi wątpliwości i nie zostało rozstrzygnięte w doktrynie ani

orzecznictwie, nie pozwala uznać, że postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia

29 marca 2006 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej jest oczywiście wadliwe, skoro

wskazane na wstępie przepisy art. 102 ust. 3 u.k.s.c. z 2005 r oraz art. 130 2 § 3

k.p.c. uzasadniają odrzucenie wprost skargi kasacyjnej, nie opłaconej opłatą

stosunkową w sytuacji zwrotu wniosku o zwolnienie od tej opłaty.

Z tych wszystkich względów brak podstaw do przyjęcia, że w odniesieniu do

zażalenia na

postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 29 marca 2006 r. o

odrzuceniu skargi kasacyjnej, zachodziła sytuacja wskazana w art. 99 u.k.s.c.

z 2005 r., uzasadniająca nie uiszczenie opłaty sądowej od tego zażalenia.

Prawidłowo

zatem

Sąd

Apelacyjny

zaskarżonym

postanowieniem

z

dnia

25 kwietnia 2006 r. zażalenie to odrzucił na podstawie art. 130 § 3 k.p.c.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c., oddalił zażalenie.