II CZ 63/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 63/11

POSTANOWIENIE

Dnia 7 października 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

SSA Agnieszka Piotrowska

w sprawie z powództwa M. Invest Corporation Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością

przeciwko I. Enterprise Polska Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością oraz Zakładom Mięsnym

B. - Pol Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o uznanie umów za bezskuteczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 7 października 2011 r.,

zażalenia strony powodowej

na postanowienie o kosztach zawarte w pkt. 2 wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 listopada 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem zawartym w punkcie 2. wyroku z 18 listopada 2010 r.

Sąd Apelacyjny zasądził od powódki na rzecz pozwanej kwotę 9.000 zł tytułem

zwrotu

kosztów

zastępstwa

procesowego

w

postępowaniu

apelacyjnym

i kasacyjnym. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 98 § 1 k.p.c., art. 99 k.p.c.

w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 oraz § 12 ust. 4

pkt 2 w zw. z § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).

W zażaleniu na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego

zawarte w wyroku z 18 listopada 2010 r. powódka zarzuciła, że Sąd Apelacyjny

pominął przy jego wydaniu art. 102 k.p.c. mimo istniejących w sprawie podstaw do

zastosowania tego przepisu. Powódka w szczególności wskazała, że wydany

wcześniej w sprawie wyrok Sądu Apelacyjnego z 4 lutego 2009 r. został uchylony

wyrokiem Sądu Najwyższego z 14 maja 2010 r. (II CSK 545/09, niepubl.) z uwagi

na naruszenie przepisów postępowania (art. 328 § 2 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c.). W

konsekwencji, zdaniem skarżącej, Sąd nie powinien jej obciążać obowiązkiem

zwrotu przeciwnikowi kosztów postępowania, które dotknięte było uchybieniami

powstałymi niezależnie od niej. Skarżąca powołała także stanowisko, zgodnie z

którym art. 102 k.p.c. powinien znaleźć zastosowanie w razie wydania

rozstrzygnięcia w sprawie wyłącznie na tej podstawie, którą sąd uwzględnia

z urzędu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest bezzasadne.

Możliwość zastosowania art. 102 k.p.c. i odstąpienia tym samym od ogólnej

zasady zwrotu kosztów postępowania przez stronę przegrywającą stanowi

dyskrecjonalne uprawnienie sądu rozpoznającego sprawę. Zgodnie z utrwalonym

stanowiskiem Sądu Najwyższego, kontroli instancyjnej podlegają jedynie wyjątkowo

rażące uchybienia w stosowaniu tego przepisu (por. m.in. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, niepubl. oraz z 1 czerwca 2011 r.,

II CZ 24/11, niepubl. wraz z powołanym tam dalszym orzecznictwem).

Przyjęcie, że w

sprawie

zachodzi

„szczególnie

uzasadniony

wypadek"

w rozumieniu art. 102 k.p.c., powinno uwzględniać charakter tej regulacji, która jako wyjątek od ogólnej zasady orzekania o kosztach postępowania - nie podlega

wykładni rozszerzającej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 marca

2011 r., II CZ 104/10, niepubl.).

W świetle okoliczności sprawy nie można zatem stwierdzić, by Sąd

Apelacyjny w ewidentny sposób przekroczył reguły dyskrecjonalnego stosowania

art. 102 k.p.c. Argumentów za takim wnioskiem nie dostarczają zwłaszcza

okoliczności wskazane przez skarżącą w uzasadnieniu rozpoznawanego zażalenia.

Po pierwsze, zakwestionowanie przez Sąd Najwyższy w wyroku z 14 maja

2010 r. (II CSK 545/09, niepubl.) sposobu skonstruowania uzasadnienia przez Sąd

Apelacyjny nie stanowi wystarczającej przesłanki stosowania art. 102 k.p.c.

Nie można twierdzić, by naruszenie prawa przez Sąd drugiej instancji prowadzące

do uchylenia orzeczenia w ramach kontroli kasacyjnej stanowiły „szczególnie

uzasadniony wypadek" pozwalający na odstąpienie od obciążania strony

wnoszącej skargę kasacyjną kosztami tego postępowania. Należy zauważyć,

że zwrot tych kosztów, orzekany zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności

za wynik postępowania (art. 98 k.p.c.), służy przede wszystkim ochronie interesów

majątkowych drugiej strony przez zrekompensowanie wydatków poniesionych

przez nią w celu ochrony swoich praw. Brak jest racjonalnych podstaw, by w razie

ponownego rozpoznania sprawy strona, na której rzecz zapadło rozstrzygnięcie,

musiała

samodzielnie

pokryć

koszty

swojego

udziału

w

sprawie.

Argument skarżącej zmierza w tym wypadku do obciążenia strony wygrywającej

sprawę

finansowymi

konsekwencjami

uchybień

Sądu,

za

które

żaden

z uczestników postępowania nie może ponosić odpowiedzialności.

Po drugie, na tle uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego oddalającego

apelację skarżącej nie można przyjąć, by zastosowanie art. 102 k.p.c. uzasadnione

było wydaniem orzeczenia wyłącznie na podstawie przepisów uwzględnionych

przez Sąd Apelacyjny z urzędu.

Należy zauważyć, że do oddalenia apelacji skarżącej doszło przede

wszystkim z powodu braku wykazania przez nią podstawy faktycznej żądania,

a w szczególności przesłanki złej wiary, stosownie do art. 527 § 2 k.c. W sprawie

doszło więc wprawdzie do zastosowania z urzędu przepisów prawa materialnego

regulujących

instytucję

skargi

pauliańskiej,

ale

zasadniczą

podstawą

rozstrzygnięcia sprawy na niekorzyść powódki był jednak brak udowodnienia przez

nią okoliczności, na których opierała ona swoje roszczenie.

Nieprawidłowo także skarżąca powołała pogląd Sądu Najwyższego, zgodnie

z którym oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na podstawie, którą sąd uwzględnił

z urzędu,

stanowić

może

podstawę

zastosowania

art.

k.p.c.

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 3 maja 1966 r., II PR 115/66, OSP 1967,

nr 1, poz. 8). Istotą tego stanowiska jest odwołanie się do potrzeby ochrony

interesu

strony

przegrywającej

postępowanie

w

sytuacji,

gdy

podstawa

rozstrzygnięcia nie została sformułowana w sposób kontradyktoryjny, przez

co strona ta pozbawiona była realnego wpływu na jego wynik (por. postanowienie

Sąd Najwyższego z 19 sierpnia 2010 r„ IV CZ 50/10, OSNC 2011, nr 3, poz. 34,

BSN 2010, nr 10, poz. 15). W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka bez wątpienia

nie miała miejsca. Obie strony w całym toku sprawy w aktywny sposób broniły

swoich interesów, zaś w uzasadnieniu wyroku oddalającego apelację Sąd

Apelacyjny nawiązał do powołanego przez nie materiału faktycznego i twierdzeń

prawnych. W okolicznościach sprawy trudno więc doszukać się punktu odniesienia

dla stanowiska wskazanego przez skarżącą.

Po trzecie, w zażaleniu niezasadnie odwołano się także do konieczności

zastosowania art. 102 k.p.c. z uwagi na ochronę interesu publicznego, realizowaną

w postępowaniu przed Sądem Najwyższym (w sprawie o sygnaturze II CSK

545/09). Należy podkreślić, że ochrona tego interesu wynika z samej istoty skargi

kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia. W konsekwencji nie można

twierdzić, by w każdym przypadku uchylenia przez Sąd Najwyższy orzeczenia sądu

drugiej instancji strona, na której korzyść wydane zostało to rozstrzygnięcie, nie

powinna ponosić kosztów postępowania apelacyjnego. Skarżąca nietrafnie

powołuje w tym kontekście uchwałę Pełnego Składu Izby Cywilnej oraz Izby Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 1972 r. (III PZP 8/72,

OSNC 1973, nr 5, poz. 71), zgodnie z którą do postępowania z rewizji

nadzwyczajnej nie stosują się przepisy o obowiązku zwrotu kosztów postępowania.

Zasadniczą podstawę konkluzji sformułowanej w tym orzeczeniu stanowił bowiem

nie tyle wzgląd na ochronę interesu publicznego, co okoliczność, że wszczęcie

i prowadzenie postępowania w zakresie tego środka odwoławczego dokonywało się

bez bezpośredniego udziału samych stron (uczestników) postępowania.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 3941 orzeczono

jak w postanowieniu.

jz