II CZ 62/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 62/09

POSTANOWIENIE

Dnia 25 listopada 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)

SSN Wojciech Jan Katner

SSA Barbara Trębska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M.R.

przeciwko „E." – Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 listopada 2009 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny na podstawie art. 130 2 § 3

k.p.c. odrzucił skargę kasacyjną powódki M.R. od prawomocnego wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 18 grudnia 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, iż pełnomocnik,

zwolnionej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w całości powódki, uiścił

od wniesionej skargi kasacyjnej opłatę sądową w kwocie 30 zł, zamiast opłaty

stosunkowej w wysokości 5% wartości przedmiotu zaskarżenia. Powołując się na

uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., Sąd

Apelacyjny wskazał, że zwolnienie strony od kosztów sądowych w sprawie,

przyznane

w

postępowaniu

przed

sądem

powszechnym,

nie

obejmuje

postępowania kasacyjnego.

W zażaleniu powódka wniosła o uchylenie powyższego postanowienia.

Podniosła naruszenie prawa materialnego (zapewne chodziło skarżącej o prawo

procesowe), tj. art. 2 k.p.c. w zw. z art. 100 ust. 1 i art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przez błędną

wykładnię i uznanie, że z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu drugiej

instancji dochodzi do zakończenia postępowania i udzielone powódce przez sąd

pierwszej instancji całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, nie obejmuje

dalszego postępowania wywołanego skargą kasacyjną, chociaż toczy się ono

między tymi samymi stronami i o to samo roszczenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Problem, czy udzielone stronie w postępowaniu rozpoznawczym zwolnienie

od kosztów sądowych rozciąga się na postępowanie wszczęte wniesieniem skargi

kasacyjnej, rozstrzygnięty został w uchwale Sądu Najwyższego podjętej w składzie

siedmiu sędziów w dniu 5 czerwca 2008 r. (III CZP 142/07, OSNC 2008/11/122),

której została nadana moc zasady prawnej, co oznacza, że Sąd rozpoznający

niniejsze zażalenie jest jej treścią związany. W uchwale tej Sąd Najwyższy

opowiedział

się

przeciwko

rozciąganiu

zwolnienia

od

kosztów

sądowych

z postępowania przed sądami powszechnymi na postępowanie kasacyjne.

W uzasadnieniu uchwały podkreślono m. in., że po zmianach kodeksu

postępowania cywilnego wprowadzonych nowelizacją z 2004 r. kasacja, która do tej

pory była zwyczajnym środkiem zaskarżenia, została zastąpiona skargą kasacyjną,

stanowiącą nadzwyczajny środek zaskarżenia. W efekcie postępowanie kasacyjne

utraciło charakter postępowania w trzeciej instancji, a skarga kasacyjna wnoszona

poza tokiem instancji stała się instrumentem kontroli zgodności z prawem

prawomocnych orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne. Cel i przedmiot

postępowania

przed

Sądem

Najwyższym

jest

inny

niż

przed

sądami

powszechnymi, gdyż jako sąd szczególny nie rozstrzyga on sprawy ani nie osądza

osób oraz zgłaszanych przez nie roszczeń, lecz wyłącznie kontroluje legalność

zaskarżonego orzeczenia. Uzyskanie przez orzeczenie rozstrzygające istotę

sprawy przymiotu prawomocności oznacza zakończenie sprawy poddanej pod

osąd, przez co z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia dochodzi też do

spełnienia się celu zwolnienia od kosztów sądowych udzielonego stronie w fazie

rozpoznawczej.

Przeciw

rozciąganiu

zwolnienia

od

kosztów

przyznanego

w postępowaniu rozpoznawczym przed sądem powszechnym na postępowanie

kasacyjne przemawia także wyjątkowy charakter zwolnienia, będącego formą

przejmowania przez Skarb Państwa obowiązku strony. Również istotny jest fakt, że

nadzwyczajne środki prawne są z reguły wnoszone po upływie znacznego czasu od

chwili uzyskania zwolnienia, co wielokrotnie powoduje dezaktualizację przyczyn

usprawiedliwiających wniosek w tym przedmiocie.

Powyższe prowadzi do wniosku, że zaskarżone orzeczenie jest prawidłowe.

Udzielone

skarżącej

zwolnienie

od

kosztów

sądowych

dotyczyło

jedynie

postępowania przed sądami pierwszej i drugiej instancji i dlatego też, skoro we

wniesionej skardze kasacyjnej nie domagała się ona zwolnienia od kosztów

sądowych, ani nie uiściła należnej opłaty od skargi, jej odrzucenie na podstawie

art. 1302 § 3 k.p.c. było uzasadnione.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w zw.

z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.