II CZ 6/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 6/10

POSTANOWIENIE

Dnia 22 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie ze skargi M. Z.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu

Apelacyjnego w […] z dnia 25 lipca 2008 r.,

w sprawie z powództwa M. Z.

przeciwko D. Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 22 kwietnia 2010 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 listopada 2009 r.,

odrzuca zażalenie w części dotyczącej orzeczenia

o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu

(pkt 2), a w pozostałym zakresie oddala zażalenie;

przyznaje adwokatowi J. K. – R. od Skarbu Państwa - Sądu

Apelacyjnego kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset) zł wraz z 22%

podatkiem od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę M. Z. o

wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tego Sądu z

dnia 25 lipca 2008 r. w sprawie z powództwa M. Z. przeciwko D. Z.j o zapłatę oraz

przyznał jego pełnomocnikowi od Skarbu Państwa kwotę 1500 zł tytułem kosztów

pomocy prawnej udzielonej z urzędu, z uwagi na zakończenie postępowania na

etapie badania dopuszczalności tego środka. Sąd Apelacyjny uznał, że skarga nie

została oparta na żadnej z ustawowych podstaw wznowienia. Nie stanowi podstawy

przewidzianej art. 403 § 2 k.p.c. powoływanie się na stan zdrowia skarżącego, który

na tym samym poziomie utrzymuje się od dłuższego czasu, zwłaszcza że był on

reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Skarżący w zażaleniu domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia,

a w przypadku oddalenia zażalenia co do odrzucenia skargi, zmiany orzeczenia

o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według

norm przepisanych, ewentualnie uchylenia postanowienia w tej części i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym według norm

przepisanych. Zarzucił, że występujące u niego od kilku lat zaburzenia psychiczne,

istniejące już w postępowaniu prawomocnie zakończonym mają zasadniczy wpływ

na zdolność rozumienia znaczenia podejmowanych czynności procesowych przez

siebie i przeciwniczkę. Do tego wniosku doszedł dopiero w toku prowadzonej przez

Sąd Rejonowy w Ł. sprawy o ustalenie stopnia niepełnosprawności, po zapoznaniu

się z opinią sądowo-psychiatryczną z dnia 5 lutego 2009 r. Składane przez niego w

toku prawomocnie zakończonej sprawy

oświadczenia mogły być dotknięte

nieważnością w myśl art. 82 k.c., co nie mogło być konwalidowane oświadczeniami

jego pełnomocnika, a wskazane byłoby udzielenie pomocy ze strony kuratora lub

opiekuna. Przyznane pełnomocnikowi wynagrodzenie nie odpowiada temu

przewidzianemu w § 6 i 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U.

Nr 163, poz.1348, dalej rozp.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Prawo adwokata ustanowionego z urzędu do uzyskania kosztów pomocy

prawnej, która nie została opłacona wynika z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja

1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188).

Pojęcie kosztów pomocy przejmowanej przez Skarb Państwa, określone w § 19

wymienionego rozporządzenia, jako suma kosztów i wydatków należnych

adwokatowi, nie pokrywa się z kosztami procesu. Obowiązek Skarbu Państwa

powstaje wówczas, gdy nie ma podstaw do obciążenia tymi kosztami przeciwnika

strony korzystającej z pomocy prawnej albo gdy egzekucja zasądzonych od niego

kosztów była bezskuteczna. Postanowienia sądu przyznającego adwokatowi te

koszty nie można zaliczyć do kategorii postanowień sądu drugiej instancji

wymienionych w art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ nie jest ono postanowieniem

„co do kosztów procesu”. Subsydiarny obowiązek Skarbu Państwa zapłacenia tego

wynagrodzenia ma publicznoprawny charakter, wynikający z odpowiedzialności za

zapewnienie osobom nieporadnym i ubogim pomocy prawnej w realizacji prawa do

sądu. Nie jest natomiast związany z ponoszeniem kosztów procesu, co odnosi się

jedynie do stron postępowania (art. 98 § 2 i 3 k.p.c.). Na takie ukształtowanie

obowiązku dotyczącego ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu

wskazuje stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniach z dnia

14 grudnia 2007 r. III CZ 61/07, niepubl. 17 listopada 2009 r. CZ 53/09, niepubl.,

11 grudnia 2009 r. V CZ 59/09, niepubl. oraz uchwała z dnia 25 czerwca 2009 r.

III CZP 36/09, OSNC 2010/2/24, które podzielane jest w rozpoznawanej sprawie.

Wobec tego zażalenie w omówionym zakresie, jako nieprzewidziane art. 394 1 § 1

pkt 2 k.p.c. podlegało odrzuceniu w oparciu o art. 394 1 § 3 w związku z art. 39821

i art. 373 k.p.c.

Skarga o wznowienie postępowania zaliczana jest do nadzwyczajnych,

szczególnych środków procesowych, zmierzających do ponownego rozpoznania

sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem. Z uwagi na to przyczyny

usprawiedliwiające jej zastosowanie muszą mieć charakter wyjątkowy oraz

odpowiednio dużą wagę. Stąd też możliwość ponownego rozpoznania sprawy

prawomocnie

zakończonej

zachodzi

tyko

wówczas,

gdy

istnieje

jedna

z ustawowych podstaw, wymienionych w art. 401 do 403 k.p.c., nie są natomiast

objęte zakresem rozpoznania zarzuty pozostające poza zakresem tych podstaw.

Skarżący łączył skargę z podstawą przewidzianą art. 403 § 2 k.p.c. Przepis ten

stanowił (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2009 r.), że można

żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności

faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy,

a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Obciążał go

zatem

obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na to, że podstawa ta

rzeczywiście zachodzi i dochowany został termin przewidziany art. 407 § 1 k.p.c.

W toku poprzednio prowadzonej sprawy wiadome było, że powód od kilku lat cierpi

na schorzenie psychiczne. Nie uniemożliwiało mu to inicjowania postępowania

sądowego i brania w nim udziału, skoro posiadając pełną zdolność do czynności

prawnych miał również zdolność sądową (art. 64 § 1 k.c.). Sama choroba

psychiczna nie stanowi wystarczającej przesłanki do uznania, że strona cierpiąca

na nią nie ma możności działania w procesie. Udzielenie jej pomocy przez

ustanowienie pełnomocnika z urzędu mogło doprowadzić do ewentualnego

korygowania

niewłaściwie

podejmowanych

czynności,

czy

reagowania

na

niepokojące symptomy zachowania, przy uwzględnieniu prawa do prostowania

i odwoływania oświadczeń pełnomocnika (art. 93 k.p.c.). Powoływany w skardze

stan zdrowia powoda nie może być oceniony jako później wykryta okoliczność

faktyczna, czy też środek dowodowy, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy.

Nie ma racji skarżący, że zapoznanie się z opinią psychiatryczną opracowaną

w późniejszym czasie, w innej sprawie powinno być przyczyną zezwalającą na

ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy. Ewentualny zamiar zmiany poprzednio

zajmowanego stanowiska mógłby prowadzić w istocie do innego jej ukształtowania,

co nie jest dopuszczalne w drodze skargi o wznowienie postępowania.

Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw

zostało oddalone w oparciu o art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.

Na podstawie art. 394 § 3 w związku z art. 39821, art. 391 § 1 k.p.c. i § 19 i § 6

pkt 7

wymienionego

rozp.

przyznano

pełnomocnikowi

skarżącego

koszty

nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym

przed Sądem Najwyższym.

jz