II CZ 55/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 55/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Ł.

przy uczestnictwie M. G.

oraz Gminy Miejskiej Ł. - Urzędu Miasta o zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 lipca 2012 r.,

zażalenia uczestnika postępowania M. G.

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 28 listopada 2011 r.,

I. oddala zażalenie

II. oddala wniosek Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej

Skarbu

Państwa

o

zasądzenie

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

zwrotu

kosztów

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 28 listopada 2011 r. odrzucił skargę

kasacyjną uczestnika postępowania M. G. wobec nieuiszczenia należnej opłaty

sądowej w pełnej kwocie, tj. 2000 zł i z urzędu nakazał zwrot na jego rzecz kwoty

1901,73 złotych tytułem opłaty od skargi.

Sąd Okręgowy wskazał, iż postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 r.

oddalono wniosek uczestnika postępowania o zwolnienie od opłaty od skargi

kasacyjnej.

Powyższe

postanowienie

zostało

doręczone

pełnomocnikowi

skarżącego w dniu 16 listopada 2011 r., w ustawowym terminie skarżący uiścił

opłatę w kwocie 1901,73 zł, a jej pozostałą część, tj. 98,27 zł uiścił w dniu

29 listopada 2011 r.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł uczestnik postępowania M. G.

Wnosząc o uchylenie postanowienia zarzucił błędne ustalenie, że skarga kasacyjna

nie została opłacona, a w konsekwencji naruszenie art. 398 § 2 k.p.c. przez jego

zastosowanie. Skarżący wniósł o rozpoznanie na podstawie art. 380 k.p.c.

postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 7 grudnia 2011 r. w przedmiocie

odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty sądowej jako

niedopuszczalnego

Wnioskodawca Skarb Państwa - Prezydent Miasta Ł. zastąpiony przez

Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa wnosił o oddalenie zażalenia.

Sąd Najwyższy zważył:

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 r. oddalił wniosek

uczestnika

postępowania

o

zwolnienie

od

opłaty

od

skargi

kasacyjnej.

Data doręczenia powyższego postanowienia otwierała termin do wniesienia opłaty

(art. 112 ust. 3 u.k.s.c.). Wysokość stałej opłaty sądowej w sprawie o zasiedzenie

wynosiła 2.000 zł (art. 40 u.k.s.c.). Poza sporem pozostaje, że w ustawowym

terminie opłata została uiszczona przelewem transgranicznym w niepełnej kwocie

(1901,73 zł), co było następstwem pobrania opłaty prowizyjnej przez banki.

Pozostała część opłaty od skargi kasacyjnej, tj. kwota 98,27 zł została wniesiona

po upływie terminu. Wniesienie środka zaskarżenia jest czynnością procesową,

która powinna spełniać wymagania formalne, do których zalicza się również

jej właściwe opłacenie. Uiszczenie od pisma procesowego opłaty stałej w kwocie

niższej od prawidłowej, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, traktowane

jest jako niedokonanie opłaty.

Wniosek zażalenia o rozszerzenie zakresu rozpoznania o ocenę prawidłowości

postanowienia o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty

sądowej od skargi kasacyjnej, jako nie podlegającego zaskarżeniu, a mającemu

wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (art. 380 k.p.c.) nie zasługuje na uwzględnienie.

Po pierwsze wskazać należy na kolejność czynności sądowych. Postanowienie

o odrzuceniu skargi kasacyjnej zapadło w dniu 28 listopada 2011 r., a o odrzuceniu

wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty sądowej od tej skargi w dniu

7 grudnia 2011 r. Już tylko porównanie tych dat oraz przedmiotu rozstrzygnięć

wskazuje, że na orzeczenie w przedmiocie odrzucenia skargi wydane później

postanowienie nie mogło mieć wpływu. Po drugie jak powszechnie przyjmuje się

postępowanie o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej oraz

zażalenie na odrzucenie środka procesowego wzajemnie się wykluczają (por. m.in.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1998 r., III CKN 874/98,

z dnia 15 listopada 1999 r., I CZ 174/99, niepubl., z dnia 21 października 2011 r.,

IV CZ 71/11, nie publ.). Postępowanie wpadkowe o przywrócenie terminu, któremu

strona uchybiła, może być wszczęte bądź przed podjęciem czynności, gdy strona

zdaje sobie sprawę z uchybienia terminowi, albo już po jej dokonaniu po wydaniu

przez sąd postanowienia o odrzuceniu danego środka procesowego. Termin do

złożenia wniosku otwiera się wówczas w chwili dowiedzenia się o przyczynie

odrzucenia środka. Po trzecie w sprawie niniejszej, wobec nieuprawomocnienia się

postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, skutki procesowe związane z jej

wniesieniem w dacie składania wniosku o przywrócenie terminu nie zostały jeszcze

zniweczone. Zagadnienie czy stronie, która nie dokonała w ustawowym terminie

prawidłowej czynności procesowej, w szczególności z wadami lub brakami

podlegającymi uzupełnieniu, przysługuje wniosek o przywrócenie terminu do

dokonania tej czynności czy do uzupełnienia braków (wad) jest sporne

w orzecznictwie. Prezentowane jest stanowisko, że stronie służy wniosek

o przywrócenie

terminu

do

uzupełnienia

braków

środka

odwoławczego,

w szczególności do uiszczenia opłaty sądowej, oparte na poglądzie, iż skoro

obowiązek uiszczenia opłaty od środka odwoławczego został uregulowany

w odrębnych przepisach, to należy uznać go za odrębną czynność procesową

zatem stronie, która wniosła w terminie środek odwoławczy, a uchybiła terminowi

do uiszczenia opłaty, służy, zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c., wniosek o przywrócenie

terminu do dokonania tej czynności procesowej, której uchybiła, a więc

o przywrócenie terminu do uiszczenia opłaty, a nie do wniesienia środka

odwoławczego (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 1979 r., IV CR

232/79, OSNC 1980/1/16, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia

2008 r. V CZ 121/07, nie publ., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego

2006 r., III CZ 4/06). Zdecydowanie przeważa jednak pogląd przeciwny, wyrażony

przez Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniach z dnia 6 listopada 1950 r., C 549/50,

OSN 1951/1/30, z dnia 12 lipca 1957 r., I CZ 131/57, OSPiKA 1958/4/103, z dnia

2 września 1981 r., II CZ 107/81, z dnia 7 czerwca 2002 r., IV CZ 92/02, z dnia

27 stycznia 2005 r., II UZ 48/04, z dnia 22 lutego 2006 r., III CZ 4/06 niepubl.,

z dnia 9 lipca 2008 r., V CZ 44/08, OSNC-ZD 2009/2/55, z dnia 11 stycznia 2008 r.,

V CZ 121/07 nie publ., w myśl którego skoro kodeks postępowania cywilnego

w sposób ścisły reguluje dopuszczalność, wymagania oraz terminy czynności

procesowych, to czynność dokonana z ich uchybieniem jest nieskuteczna, a gdy

chodzi o tzw. wymogi konstrukcyjne w ogóle nie staje się czynnością procesową.

Niespełnienie albo nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie wymagań stawianych

środkom odwoławczym powoduje, że czynność nie wywołuje związanych z nią

skutków prawnych i podlega odrzuceniu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia

27 stycznia 2005 r., II UZ 48/04, stwierdził, że przewidziana w art. 168 § 1 k.p.c.

możliwość przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, który został

przekroczony, dotyczy czynności procesowej, a nie jej elementów składowych,

kreujących ją lub tworzących jej formę. Jeżeli więc sąd odrzucił środek odwoławczy

z powodu niespełnienia któregoś z jego wymagań i nieuzupełnienia braku, wniosek

o przywrócenie terminu może dotyczyć tylko wniesienia tego środka. W takiej

sytuacji wniosek o przywrócenie terminu jedynie do uzupełnienia braków środka

odwoławczego, w tym uiszczenia opłaty, byłby wnioskiem bezprzedmiotowym,

a przywrócenie terminu tylko w tym zakresie nie umożliwiłoby skutecznego

wniesienia tego środka, uprzednio odrzuconego. Do tego stanowiska przychyla się

Sąd Najwyższy w obecnym składzie.

W sprawie bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż skarżący uiścił brakującą

kwotę opłaty przed wydaniem postanowienia z dnia 28 listopada 2011 r.

w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej, gdyż postanowienie to nie miało

wpływu na bieg terminu do uiszczenia opłaty.

W tym stanie rzeczy zarzuty zażalenia nie są oparte na uzasadnionych

podstawach i Sąd Najwyższy na mocy art. 394 1 § 3 w zw. z art. 39814 k.p.c. orzekł

jak w postanowieniu.

jw