II CZ 53/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 53/10

POSTANOWIENIE

Dnia 17 września 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa „C.(...)” Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.

przeciwko Fundacji P.(...) w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 września 2010 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 28 grudnia 2009 r.,

sygn. akt I ACa (…),

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 28 grudnia 2009 r. odrzucił skargę

kasacyjną powoda C.(...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. w sprawie

przeciwko Fundacji P.(...) w S., od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 25 czerwca 2009

r.

Przyczyną odrzucenia skargi było nieuiszczenie opłaty od skargi kasacyjnej, ani

niewniesienie o zwolnienie od jej uiszczenia. Wprawdzie powód został zwolniony od

kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem powszechnym w toku instancji, ale,

jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, z powołaniem się na uchwałę siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r. w sprawie III CZP 142/07 (OSNC

2008, nr 11, poz. 122), nie obejmuje to postępowania kasacyjnego. Sąd Apelacyjny

wyjaśnił też, w związku z nowelizacją Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z dnia 5

grudnia 2008 r. (Dz. U. Nr 234, poz. 1571) - mocą której uchylony został art. 130 § 3

k.p.c., będący podstawą prawną do odrzucenia bez wezwania pisma procesowego

wniesionego przez profesjonalnego pełnomocnika, a nienależycie opłaconego - że

nowelizacja ta nie ma zastosowania w sprawie niniejszej, ze względu na wszczęcie

postępowania przez dniem 1 lipca 2009 r. Wprawdzie powód pismem z dnia 21 grudnia

2009 r. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów w postępowaniu kasacyjnym, ale uczynił

to już po terminie wniesienia skargi kasacyjnej, który upłynął z dniem 5 grudnia 2009 r.

Powód zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego zażaleniem, w którym wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Zarzucił błędną wykładnię art. 8 ust. 1

wymienionej ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. przez przyjęcie, że postępowanie

kasacyjne jest kolejnym etapem tej samej sprawy i w związku z tym podstawą

orzeczenia mógł być art. 1302 § 3 k.p.c., uchylony tą ustawą. Tymczasem w niniejszej

sprawie postępowanie zostało wszczęte dnia 5 grudnia 2009 r., czyli już po wejściu w

życie ustawy nowelizującej k.p.c., a więc nie można było rozstrzygać w oparciu o art.

1302 § 3 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest zasadne.

W zaskarżonym postanowieniu Sąd Apelacyjny powołał się na wymienioną na

wstępie uchwałę składu siedmiu sędziów SN w sprawie sygn. akt III CZP 142/07.

Wynika z niej, że wniesienie skargi kasacyjnej stanowi wszczęcie nowego postępowania

w sprawie, nie zaś kontynuację postępowania dotychczasowego. Skoro tak, to

postępowanie kasacyjne nie jest wszczęte przed trzecią instancją a skarga kasacyjna

mająca charakter nadzwyczajnego środka zaskarżenia stała się instrumentem kontroli

zgodności z prawem prawomocnych orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne.

Uznane zostało, że postępowanie w sprawie toczy się wyłącznie przed sądem pierwszej

i drugiej instancji, zaś prawomocne zakończenie sprawy następuje wraz z uzyskaniem

przez orzeczenie przymiotu prawomocności (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu

sędziów SN z dnia 6 października 2000 r., III CZP 31/00, OSNC 2001, nr 2, poz. 22 oraz

postanowienie SN z dnia 28 października 2009 r., II PZ 16/09, Lex nr 559945). Prowadzi

to do wniosku, że wraz z uprawomocnieniem się orzeczenia dochodzi do wyczerpania

się w danej sprawie uprawnień pełnomocnika procesowego strony. Przez wniesienie

skargi kasacyjnej wszczęta zostaje, w znaczeniu techniczno-prawnym nowa sprawa.

Przenosząc zaprezentowany pogląd na okoliczności rozpoznawanej sprawy

zważyć należy, że jako nowe postępowanie zostało ono wszczęte z wniesieniem skargi

kasacyjnej, czyli dnia 5 grudnia 2009 r. Nastąpiło to zatem już po wejściu w życie

znowelizowanych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego ustawą z 2008 r.,

wskazaną na wstępie, obowiązującą od dnia 1 lipca 2009 r. Od tej daty został uchylony

art. 1302 § 3 k.p.c., stanowiący dla Sądu Apelacyjnego w związku z art. 8 ust. 1 ustawy

nowelizującej podstawę prawną do odrzucenia skargi kasacyjnej, sporządzonej przez

profesjonalnego pełnomocnika, bez wezwania do uiszczenia opłaty.

Wniosek o zwolnienie od kosztów postępowania kasacyjnego powód wniósł

pismem z dnia 21 grudnia 2009 r., jednak Sąd Apelacyjny uznał to na podstawie art. 167

k.p.c. za bezskuteczne ze względu na upływ terminu do wniesienia skargi wraz z jej

wniesieniem dnia 5 grudnia 2009 r., oraz ze względu na nie mający zastosowania w

sprawie art. 8 ust. 2-5 ustawy nowelizującej z 2008 r., ponieważ zdaniem Sądu,

postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy

nowelizującej, to jest przed 1 lipca 2009 r. W rezultacie, Sąd Apelacyjny z jednej strony,

powołując bez zastrzeżeń uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego w

sprawie III CZP 142/07 podzielił stanowisko o nowym postępowaniu, jakie wszczyna

wniesienie skargi kasacyjnej, z drugiej zaś w swoim postanowieniu odrzucił skargę na

podstawie nieobowiązującego już w chwili orzekania art. 130 § 3 k.p.c., tak jakby

postępowanie ze skargi było kontynuacją toku instancji. Uczynił to w sytuacji, gdy z art.

8 ust. 1 ustawy nowelizującej wynikało, że zmienione przepisy Kodeksu postępowania

cywilnego stosuje się do postępowań wszczętych po wejściu w życie noweli. Przepisy

te, już bez uchylonego art. 1302 § 3 k.p.c. miały zastosowanie w rozpoznawanej

sprawie, wszczętej na skutek wniesienia skargi kasacyjnej. Przyjmując, że wniesienie

skargi kasacyjnej wszczyna nowe postępowanie w sprawie, należy do niego stosować

przepisy obowiązujące w chwili wszczęcia tego postępowania, a nie te, które

obowiązywały w czasie rozpoznawania sprawy zakończonej prawomocnie przed sądami

powszechnymi.

Z tego względu zażalenie należało uwzględnić i na podstawie art. 398 15 § 1

zdanie pierwsze w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. zaskarżone postanowienie uchylić.