II CZ 51/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 51/08

POSTANOWIENIE

Dnia 16 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Strzelczyk

w sprawie z powództwa A. K.

przeciwko K. R.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 lipca 2008 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r.,

sygn. akt I ACa (…) [I WSC (…)],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Powód żądał ustalenia nieważności albo ubezskutecznienia wypowiedzenia

umowy spółki cywilnej. W toku całego postępowania wskazywał na niemożność

ustalenia wartości przedmiotu sprawy. Sąd I instancji określił wysokość opłaty

ostatecznej w trybie art. 15 § 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z

28 lipca 2005 r. (Dz. U. 2005 r. Nr 167. poz. 1398 z późn. zm.) bez ustalania w toku

postępowania wartości przedmiotu sporu. Powód, po wezwaniu przez Sąd Apelacyjny

do określenia wartości przedmiotu sporu, powołując się na to, że sprawa ma charakter

zarówno majątkowy, jak i niemajątkowy, „z ostrożności procesowej” wskazał wartość

przedmiotu sporu na 1000 zł, co też Sąd przyjął. Od wyroku Sądu Apelacyjnego

powód złożył skargę kasacyjną dowodząc, że jest to sprawa o prawa niemajątkowe, a

zatem skarga taka przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu sporu.

Sąd

Apelacyjny

odrzucił

skargę

kasacyjną

powoda

postanowieniem

z 15 kwietnia 2008 r. Podniósł, że z akt sprawy wynika, iż w toku całego postępowania

powód wskazywał na interesy majątkowe, jakie wiążą się z ustaleniem nieważności

wypowiedzenia umowy spółki cywilnej, natomiast nie wskazywał na żadne cele

niemajątkowe swojego roszczenia.

Wskazane postanowienie Sądu Apelacyjnego powód zaskarżył zażaleniem.

Podnosił naruszenie art. 3982 § 1 k.p.c. w związku z szeregiem przepisów

konstytucyjnych i art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych

wolności z 1950 r. Jego zdaniem przedstawiana sprawa ma charakter niemajątkowy, a

co najmniej łączy nierozerwalnie elementy majątkowe i niemajątkowe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie nie jest zasadne.

Wprowadzony w art. 3982 k.p.c. podział na sprawy o prawa majątkowe

i niemajątkowe nie jest klarowny, bowiem nie ma zamkniętego katalogu praw

majątkowych czy niemajątkowych. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury i doktryny

ocena musi być dokonywana indywidualnie w konkretnym stanie faktycznym.

Decydujące znaczenie ma to. czy prawa te są, czy też nie są bezpośrednio

uwarunkowane ekonomicznym interesem uprawnionego podmiotu. Jeżeli chronione

dobro ma wartość ekonomiczną i bezpośrednio wpływa na tę sferę, to sprawa ma

charakter majątkowy (tak: postanowienie SN z 22.3.2007 r.. III CZ 18/07, niepubl.).

Sytuacja skomplikowana jest jednak jeszcze bardziej, ponieważ podział na

prawa majątkowe i niemajątkowe nie jest podziałem dychotomicznym. Wyróżnia się

jeszcze prawa, których natura polega na nierozerwalnym połączeniu elementów

majątkowych z niemajątkowymi.

Kryterium ratione valoris, jako ograniczenie w dopuszczalności skargi kasacyjnej

dotyczy wyłącznie spraw majątkowych.

Odnosząc te ogólne uwagi do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić,

że nie budzi wątpliwości, iż wspólnicy spółek prawa handlowego mają zarówno prawa

majątkowe, jak i niemajątkowe - korporacyjne. Inaczej sytuacja wygląda przy spółce

cywilnej. Należy bowiem zaakcentować, że spółka cywilna to tylko jeden z rodzajów

umów cywilnoprawnych. Nie ma ona własnej podmiotowości prawnej, nie jest ani

osobą prawną ani nawet niepełną osobą prawną. Jest porozumieniem między

wspólnikami. Rzeczywiście, pewne przepisy kodeksu cywilnego o

spółce cywilnej

regulują quasi prawa korporacyjne wspólnika, jednakże o prawach korporacyjnych

można mówić jedynie, gdy istnieje korporacja, czyli odrębny podmiot prawa.

Tymczasem, zgodnie z art. 860 k.c., już sama umowa spółki to zobowiązanie do

osiągnięcia przez wspólników (strony tej umowy) wspólnego celu gospodarczego. Bez

wątpienia zatem ex definitione umowa spółki ma charakter gospodarczy. Skłania to do

wniosku, że praktycznie wszystkie sprawy na tle tej umowy są sprawami o prawa

majątkowe, a zatem muszą przekraczać pewną wartość, aby można w nich było złożyć

skargę kasacyjną.

Nie inaczej jest ze sprawą o ustalenie nieważności albo ubezskutecznienia

umowy spółki cywilnej. Wszak jej bezpośrednim efektem są zmiany w majątku

wspólników. Spółka cywilna nie ma własnego majątku, a majątek tej spółki to

współwłasność łączna wspólników. W rezultacie, wszystkie decyzje dotyczące spółki

automatycznie dotyczą też majątku wspólników, a więc mają charakter majątkowy. Z

racji tego, że majątek spółki cywilnej to współwłasność łączna, można wskazać na

daleką analogię między stosunkami na tle umowy spółki cywilnej, a stosunkami

małżeńskimi majątkowymi. Nie ulega wątpliwości, że o ile kwestie praw osobistych

małżonków to sprawy niemajątkowe, o tyle kwestie związane z ich ustrojem

majątkowym, to sprawy majątkowe. Tak jak sprawą majątkową jest sprawa o podział

majątku wspólnego albo o unieważnienie (ubezskutecznienie) dokonanego już

umownie podziału przez małżonków, tak również sprawą majątkową jest sprawa o

unieważnienie (ubezskutecznienie) wypowiedzenia umowy spółki cywilnej, która także

nierozerwalnie pociąga za sobą konieczność podziału majątku z tej spółki.

Z tych względów, na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.,

orzeczono jak w sentencji.