II CZ 5/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 5/12

POSTANOWIENIE

Dnia 11 maja 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa D. P.

przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu

i Sądowi Rejonowemu

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 11 maja 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte

w pkt. 3 i 4 wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 7 września 2011 r.,

1) oddala zażalenie;

2) zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego na rzecz

powoda D. P. kwotę 600 (sześćset) zł tytułem kosztów

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z 7 września 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od

wyroku Sądu Okręgowego oddalającego jego powództwo o zapłatę i odstąpił od

obciążenia powoda kosztami procesu w instancji odwoławczej. Jako podstawę tego

rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 102 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., bowiem

uznał, że zachodzi szczególny wypadek, o którym mowa w powołanym przepisie,

uzasadniający - w oparciu o zasadę słuszności - odstąpienie od obciążenia powoda

obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów zastępstwa procesowego.

W zażaleniu na postanowienie o kosztach postępowania apelacyjnego

z 7 września 2011 r. pozwany wniósł o jego zmianę przez zasądzenie na rzecz

Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa

procesowego za postępowanie apelacyjne oraz o uchylenie rozstrzygnięcia

o kosztach

nieopłaconej

pomocy

prawnej

udzielonej

powodowi

z

urzędu

w postępowaniu odwoławczym i o jego zmianę poprzez odmowę przyznania

wynagrodzenia pełnomocnikowi. Skarżący zarzucił, że zaskarżone orzeczenie

zostało wydane z naruszeniem art. 102 k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą

na przyjęciu, że zaistniał szczególny wypadek, wskazujący na zastosowanie

zasady słuszności. Stwierdził nadto, że brak było podstaw do przyznania

pełnomocnikowi reprezentującemu powoda z urzędu kosztów postępowania

zażaleniowego, bowiem nie złożył on odpowiedzi na zażalenie, która by zawierała

stosowny wniosek o przyznanie wynagrodzenia.

Powód wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie na jego rzecz kosztów

postępowania zażaleniowego, w tym wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu, które

nie zostało uiszczone w całości ani w części.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych

sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać

jej w ogóle kosztami. Przepis wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach,

stanowiąc wyjątek od zasady orzekania o kosztach procesu adekwatnie do jego

wyniku i odpowiedzialności za ten wynik. Ustawodawca nie skonkretyzował

w przepisie pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych", pozostawiając sądowi

ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy

(por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73,

nie publ.). Możliwość odstąpienia od obciążania strony przegrywającej kosztami

postępowania, wprowadzona w art. 102 k.p.c., stanowi dyskrecjonalną kompetencję

sądu rozpoznającego sprawę. Podstawę do zastosowania tego przepisu stanowią

konkretne okoliczności danej sprawy, przekonujące o tym, że w danym przypadku

obciążenie strony przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby

niesłuszne, niesprawiedliwe (wyrok z 15 lipca 2004 r., V CK 648/03, nie publ.).

Stanowią je zarówno fakty związane z samym procesem, jak i leżące poza nim,

a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego stron, które powinny być

oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.

Zatem przepis art. 102 k.p.c. powinien być zastosowany wówczas, gdy

w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami

procesu na rzecz przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności.

Ustalenie, czy konkretne okoliczności mogą być uznane za „wypadki

szczególnie uzasadnione", ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która

następuje

niezależnie

od

przyznanego

zwolnienia

od

kosztów sądowych

(postanowienia Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, nie publ.;

z 13 października 2010 r., I CZ 100/10, nie publ.; z 19 stycznia 2011 r., V CZ 91/10,

nie publ.; z 9 lutego 2011 r., V CZ 97/10, nie publ.). Nie oznacza to jednak,

by stosowanie tego przepisu mogło następować w sposób całkowicie dowolny

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, nie publ.

oraz z 15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, nie publ.).

Chociaż kwestia trafności i zasadności skorzystania z tego uprawnienia

podlega, co do zasady, kontroli Sądu wyższego rzędu, to jednak ewentualna

zmiana zaskarżonego postanowienia o kosztach powinna ograniczać się do

sytuacji wyjątkowych (zob. m. in. postanowienia Sądu Najwyższego z 3 grudnia

2007 r., I CZ 110/07, nie publ. i z 1 października 2010 r., I CZ 142/10, nie publ.).

Wbrew zarzutom żalącego się, Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie

wyjaśnił, z jakich przyczyn zastosował art. 102 k.p.c., jako podstawę rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny wypowiedział się w tej

kwestii

najpierw

w

związku

z

rozpoznaniem

zażalenia

pozwanego

na

postanowienie Sądu Okręgowego co do kosztów postępowania przeprowadzonego

przed tym Sądem, wydane na podstawie art. 102 k.p.c. Odwołał się przy tym

do charakteru roszczenia dochodzonego przez powoda, okoliczności, które

zadecydowały o wyniku postępowania w sprawie oraz do sytuacji osobistej

powoda, a mianowicie tych jego cech, które powodują nasilające się odczuwanie

krzywdy w związku z czynnościami procesowymi zakończonymi w lutym 2006 r.

Sąd Apelacyjny wskazał nadto na sytuację majątkową i zdrowotną powoda

ustaloną w sprawie. Tożsame okoliczności, bez ponownego ich przytaczania,

zadecydowały o zastosowaniu przez Sąd Apelacyjny art. 102 k.p.c., jako podstawy

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Pozwany w zażaleniu na to

orzeczenie nie przytoczył takich argumentów, które by pozwalały zakwestionować

stanowisko Sądu Apelacyjnego.

W

postępowaniu

apelacyjnym

powód

był

reprezentowany

przez

pełnomocnika z urzędu, któremu w pkt 4 wyroku z 7 września 2011 r. Sąd

Apelacyjny przyznał ze środków budżetowych Skarbu Państwa wynagrodzenie

w wysokości 6.642 zł brutto. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny

powołał § 2 ust. 3, § 6 pkt 7, § 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, § 19 do 20

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za

czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej

pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

Trafnie zauważył skarżący, że pełnomocnik powoda nie złożył odpowiedzi na

zażalenie ani też wniosku o zasądzenie na jego rzecz wynagrodzenia za pomoc

prawną udzieloną powodowi w postępowaniu zażaleniowym wraz z oświadczeniem

o jej nieopłaceniu. Przytoczona przez Sąd Apelacyjny podstawa prawna przyznania

pełnomocnikowi powoda wynagrodzenia sugeruje, że obejmuje ono również

wynagrodzenie za zastępstwo powoda w postępowaniu zażaleniowym (§ 13 ust. 2

pkt 3 rozporządzenia). Wysokość przyznanego wynagrodzenia odpowiada jednak

taryfowej stawce wynagrodzenia za zastępstwo powoda w postępowaniu

apelacyjnym (75% z 7.200 zł oraz należny podatek od towarów i usług).

Nie ma zatem podstaw ku temu, by wysokość tę obniżać w związku z zażaleniem

pozwanego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 398 14 k.p.c. w zw. z art. 3941

k.p.c., orzeczono jak w pkt 1, o kosztach postępowania zażaleniowego - stosownie

do art. 108 § 1, art. 98 § 1 i 3, art. 122 k.p.c. w zw. z art. 398 21 i art. 391 § 1 k.p.c.

oraz § 6 pkt 4, § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28

września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U.

Nr 163, poz. 1348 ze zm.).