II CZ 45/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 45/12

POSTANOWIENIE

Dnia 20 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa D. K.

przeciwko I. K.

o uznanie umowy za bezskuteczną,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 lipca 2012 r.,

zażalenia pozwanej na postanowienie o kosztach

zawarte w pkt. II i III wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 września 2011 r.,

I. odrzuca zażalenie na rozstrzygnięcie o nakazaniu ściągnięcia od

pozwanej na rzecz Skarbu Państwa opłaty od apelacji (punkt III

wyroku),

II. oddala zażalenie na rozstrzygnięcie o zasądzeniu od pozwanej na

rzecz powódki kosztów zastępstwa procesowego (punkt II

wyroku).

Uzasadnienie

Zaskarżonym

postanowieniem,

zawartym w wyroku z dnia 28 września

2011 r. Sąd Apelacyjny (1) zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 6.642 zł

tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, (2)

nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w P.

kwotę 20.500 zł tytułem opłaty od apelacji.

W zażaleniu pozwana zarzucała naruszenie przepisu art. 102 k.p.c. przez

jego niezastosowanie, nie uwzględnienie wypadku szczególnego przez Sąd

Apelacyjny i w konsekwencji

bezwzględne obciążenie pozwanej kosztami

postępowania za I i II instancj, mimo że jej sytuacja materialna, majątkowa

i rodzinna jest na tyle trudna, że obciążenie kosztami procesu jest nieuzasadnione.

Pozwana wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia, ewentualnie jego

uchylenie i zasądzenie od powódki kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył:

- odnośnie zażalenia na postanowienie w przedmiocie nakazania ściągnięcia od

pozwanej na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w P. kwoty 20.500 zł

tytułem opłaty od apelacji.

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. w poprzednim brzmieniu, mającym nadal

zastosowanie w sprawie zgodnie z art. 9 pkt 6 ustawy z dnia 16 września 2011 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 233, poz. 1381) zażalenie do Sądu Najwyższego przysługiwało na

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Przepis powyższy ma

charakter wyjątku od zasady niedokonywania kontroli instancyjnej przez Sąd

Najwyższy, mający szczególną pozycję ustrojową, stąd zgodnie z regułami

wykładni

nie

podlega

interpretacji

rozszerzającej

(exceptiones

non

sunt

extendende) – por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2011 r.

I CZ 45/11, nie publ. Wykładnia językowa zwrotu ”postanowienie co do kosztów

procesu” nie pozostawia wątpliwości co do tego, że przedmiotem zaskarżenia

mogą być wyłącznie postanowienia, zarówno o charakterze zasądzającym jak

i oddalającym ew. wnioski, których przedmiotem jest rozstrzygnięcie co do zwrotu

kosztów procesu w rozumieniu art. 98 k.p.c. Nie przysługuje zatem zażalenie na

postanowienie co do rozstrzygnięcia o nieuiszczonych kosztach sądowych jako

związanych z publicznoprawną relacją między stroną a Skarbem Państwa (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2011 r., V CZ 63/11, nie

publ.). W tym stanie rzeczy zażalenie w tej części jako niedopuszczalne podlega

odrzuceniu (art. 3986 § 3 w zw. z art. 3941 § 1 i § 3 k.p.c.).

- odnośnie zażalenia na postanowienie w przedmiocie zasądzenia od pozwanej na

rzecz powódki kwoty 6.642 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny jako podstawę prawną wskazanego rozstrzygnięcia wskazał

art. 98 k.p.c., a wysokość wynagrodzenia pełnomocnika powódki ustalił na

podstawie § 2 ust. 1, § 6 pkt 7 i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348). Przepis powyższy statuuje

jako zasadę obciążania kosztami postępowania odpowiedzialność za wynik sporu.

Oznacza to, że strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić przeciwnikowi

poniesione przez niego koszty procesu (por. m. in. uchwała składu siedmiu sędziów

SN – zasada prawna z dnia 23 czerwca 1951 r., C 67/51, OSN(C) 1951, nr 3 poz.

63). Odstąpienie od tej reguły jest możliwe jedynie w wypadkach szczególnie

uzasadnionych, tj. wówczas, gdy z uwagi

na okoliczności faktyczne konkretnej

sprawy zastosowanie ogólnych zasad odpowiedzialności za wynik procesu byłoby

sprzeczne z zasadą słuszności (art. 102 k.p.c.). Podstawą do takiej oceny może

być zachowanie się strony w procesie, jak i jej sytuacja pozaprocesowa (stan

majątkowy, szczególna sytuacja zdrowotna i życiowa), przy czym zła sytuacja

finansowa, stanowiąca podstawę do zwolnienia strony od obowiązku uiszczenia

kosztów sądowych, nie wyczerpuje sama w sobie przesłanek zastosowania art. 102

k.p.c. Powyższy przepis ten, z uwagi na swój szczególny charakter, nie może być

wykładany rozszerzająco (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

1 grudnia 2011 r., I CZ 26/11, nie publ., z dnia 11 sierpnia 2011 r., I CZ 52/11,

nie publ.). W toku postępowania strony były reprezentowane przez kwalifikowanych

pełnomocników. Nie można zatem podzielić poglądu skarżącej, iż nie miała ona

świadomości, iż w przypadku przegranej będzie zobowiązana do zwrotu na rzecz

strony

przeciwnej

kosztów

procesu.

Roszczenie

zostało

wywiedzione

i uwzględnione w oparciu o przepisy o skardze pauliańskiej. Pozwana nie wykazała,

aby zachodziły szczególnie istotne okoliczności uzasadniające od odstąpienia jej

kosztami. W szczególności rodzina ma źródła stałego utrzymania,

a wysokość

zasądzonych kosztów, choć relatywnie wysoka nie uniemożliwia ich zapłaty.

W tych okolicznościach Sąd Najwyższy nie znalazł podstaw do uwzględnienia

zażalenia i oddalił je na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

es