II CZ 40/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 40/08

POSTANOWIENIE

Dnia 16 lipca 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Zakładów Chemicznych "P.(...)" - Spółki Akcyjnej w P.

przeciwko "P.(…)" - Spółce Akcyjnej w W.

oraz M. G.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 16 lipca 2008 r.,

zażalenia pozwanego M. G.

na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 14 sierpnia 2007 r., sygn. akt I ACa (…) [I

WSC (…)],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Pozwany M. G. wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia

22 listopada 2006 r. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie

opłaty sądowej należnej od skargi.

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2007 r. Sąd Apelacyjny zwolnił pozwanego od

opłaty sądowej od skargi kasacyjnej częściowo, a mianowicie ponad kwotę 20.000

złotych i oddalił wniosek w pozostałej części.

Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2007 r. ten sam sąd odrzucił skargę

kasacyjną pozwanego wobec jej nieopłacenia.

Pozwany

zaskarżył

w

całości

to

postanowienie.

Wniósł

jednocześnie

o rozpoznanie postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 4 lipca 2007 r., któremu

zarzucił naruszenie art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych

w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) przez przyjęcie, że jest w

stanie ponieść koszty sądowe w wysokości 20.000 złotych bez uszczerbku dla

utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje

jedynie na postanowienia sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz

skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia a także na

postanowienia kończące postępowania w sprawach, w których przysługuje skarga

kasacyjna z wyjątkiem postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia

postępowania kończących postępowanie w sprawie (od których można wnieść skargę

kasacyjną) a także z wyjątkiem postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia

na

postanowienie

sądu

pierwszej

instancji.

Katalog

zaskarżalnych

do

Sądu

Najwyższego postanowień jest zamknięty i nie obejmuje postanowienia sądu drugiej

instancji w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych.

Nie oznacza to jednak, że niezaskarżalne postanowienie sądu drugiej instancji,

odmawiające zwolnienia od opłat od skargi kasacyjnej, uchyla się od jakiejkolwiek

kontroli Sądu Najwyższego. Jeśli skutkiem odmowy zwolnienia od opłat jest

nieopłacenie skargi kasacyjnej, a to doprowadziło do jej odrzucenia, to wówczas Sąd

Najwyższy rozpatrując zażalenie postanowienie odrzucające skargę kasacyjną,

rozpatruje na wniosek strony na podstawie art. 380 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.,

również postanowienie sądu drugiej instancji o odmowie przyznania zwolnienia od opłat

od skargi kasacyjnej. Takie stanowisko dominuje w judykaturze i podziela je Sąd

Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie powodów (por. m.in. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2000 r. sygn. akt ICZ 259/99 nie publ., 17 stycznia

2003 r. I CZ 193/02 nie publ., z dnia 29 kwietnia 2003 r. V CZ 45/03 nie publ., z dnia 28

kwietnia 2004 r. III CZ 22/04 nie publ., z dnia 14 października 2005 r.).

W zażaleniu skierowanym przeciwko odrzuceniu skargi kasacyjnej został zawarty

wymagany w art. 380 k.p.c. sformułowany expressis verbis wniosek o rozszerzenie

kontroli na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odmowie zwolnienia od opłaty od skargi

kasacyjnej.

W ocenie Sądu Najwyższego, postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 4 lipca

2007 r. odmawiające pozwanemu w całości zwolnienia od opłaty od skargi kasacyjnej

nie było trafne.

Pozwany dotychczas uiścił 45.000 złotych tytułem opłat sądowych od zarzutów od

nakazu zapłaty oraz od apelacji. Jest to kwota znaczna, nawet w porównaniu

z wysokością przychodów pozwanego wykazywanych w zeznaniach podatkowych za

2005 r. oraz za 2006 r., kiedy prowadził okresowo z zyskiem działalność gospodarczą.

Złożenie kolejnego wniosku o zwolnienie od opłat sądowych wymagało ponownego

ustalenia sytuacji majątkowej strony z uwzględnieniem dotychczas poniesionych

wydatków. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach

utrzymania wynika, że pozwany posiadając bardzo skromne oszczędności uzyskuje

jedynie dochody z wynagrodzenia za pracę w wysokości brutto 2000 złotych

miesięcznie. Działalność gospodarcza nie przynosi dochodu a w miesiącu maju 2007 r.

pozwany poniósł straty. Stan prawny udziałów w spółce „R.(...)” uniemożliwia ich

sprzedaż w celu uzyskania środków na pokrycie opłaty sądowej. Biorąc pod uwagę te

ostatnio występujące okoliczności, a także wyłożoną już kwotę 45.000 złotych należy

uznać, iż zostały spełnione w sprawie przesłanki z art. 102 ust. 1 ustawy o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych do całkowitego zwolnienia pozwanego od opłaty od

skargi kasacyjnej.

Jeżeli Sąd Apelacyjny miał wątpliwości, co do wiarygodności złożonego przez

pozwanego oświadczenia, powinien zażądać dodatkowych wyjaśnień. W sytuacji, gdy

pozwany złożył oświadczenie, że nie osiąga dochodów z działalności gospodarczej, nie

można mu zarzucać, że nie wykazał ewentualnych dochodów z tego tytułu, bo nie

sposób przyjąć, by działalność gospodarcza nie przynosiła zysku.

Z tych względów, skoro nieuzasadniona całkowita odmowa zwolnienia powodów

od opłaty sądowej doprowadziła do odrzucenia skargi kasacyjnej powodów, należało

uchylić zaskarżone postanowienie na podstawie art. 39816 k.p.c. w związku z art. 3941 §

3 k.p.c.

Uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej oznacza jednocześnie

upadek

postanowienia

wpadkowego.

Dlatego

uchylenie

postanowienia

rozpoznawanego dodatkowo na podstawie art. 380 k.p.c. nie jest potrzebne ani

dopuszczalne (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 listopada 2004 r. sygn. akt III

CZP 62/04, OSNC 2005/11/181).