II CZ 4/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 4/13

POSTANOWIENIE

Dnia 21 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Gminy Miasto S.

przeciwko H. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 marca 2013 r.,

zażalenia pozwanego

na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 22 listopada 2012 r.,

1) oddala zażalenie w części zaskarżającej postanowienie

o odrzuceniu skargi kasacyjnej,

2) odrzuca zażalenie w części zaskarżającej postanowienie

o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do

wniesienia skargi kasacyjnej,

3) nie obciąża H. K. kosztami zastępstwa procesowego

Gminy Miasta S. w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 1 marca 2012 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w S. z dnia 30 listopada 2011 r. w ten sposób, że zasądził na rzecz

powódki od pozwanego kwotę 137.506,05 zł wraz z ustawowymi odsetkami, oddalił

powództwo w pozostałym zakresie i zasądził od pozwanego na rzecz powódki

koszty postępowania, w pozostałej części apelację powódki oddalił i zasądził od

pozwanego na rzecz powódki zwrot kosztów postępowania apelacyjnego.

Pozwany H. K., zastąpiony przez radcę prawnego, w dniu 18 września 2012

r. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Pozwany podniósł,

że uchybił terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej nie ze swojej winy, gdyż

wpływ na to miał jego zły stan zdrowia i poważne zaburzenia pamięci, będące

następstwem zawałów, z których ostatni miał miejsce w 2009 r. oraz śpiączki. Do

chwili obecnej miewa zaniki pamięci, nie pamięta o pewnych zdarzeniach,

sytuacjach, które miały miejsce, o rzeczach, które ma zrobić. Jak twierdził we

wtorek 11 września 2012 r., przeglądając dokumenty medyczne przed kolejną

wizytą lekarską, natknął się na kserokopię wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 1

marca 2012 r., sygn. akt I ACa …/12. Pozwany przypomniał sobie, że otrzymał go

od swojego pełnomocnika ale nie pamiętał kiedy. H. K. wnioskował o

przeprowadzenie przed Sądem Apelacyjnym dowodów z zeznań świadków na

okoliczność swojego stanu zdrowia, przebycia śpiączki oraz na występowania do

chwili obecnej zaburzeń, zaników pamięci. Pozwany dołączył także zaświadczenie

lekarskie z dnia 12 września 2012 r., orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 6

sierpnia 2012 r., kartę informacyjną Akademii Medycznej z dnia 11 września 2009 r.

oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z

dnia 23 lipca 2009 r.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 22 listopada 2012 r. oddalił wniosek

pozwanego o przywrócenie terminu i odrzucił wniesioną przez niego skargę

kasacyjną.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że przywrócenie terminu do dokonania czynności

procesowej może nastąpić jedynie wówczas gdy uchybienie terminowi nastąpiło

z przyczyn przez stronę niezawinionych, zaś brak winy w niedokonaniu w terminie

czynności procesowej ma miejsce wtedy, gdy wystąpiły przeszkody niezależne od

strony. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem

wszystkich

okoliczności

konkretnej

sprawy,

w

sposób

odpowiadający

obiektywnemu miernikowi staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej

należycie o swoje interesy, który nie jest zachowany nawet przy lekkim

niedbalstwie. Istotne jest też, czy strona podjęła jakiekolwiek działania mające na

celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Sąd Odwoławczy nie kwestionował

ogólnie złego stanu zdrowia pozwanego, przyjął jednak, że nie uprawdopodobnił on

aby w okresie od dnia 1 marca 2012 r. do 17 września 2012 r. nastąpiło

pogorszenie, bądź wystąpiły u niego faktycznie zaniki czy zaburzenia pamięci. Sąd

zwrócił przy tym uwagę, że pozwany prawidłowo funkcjonował w trakcie procesu,

mimo choroby był zatrudniony, a z dokumentacji lekarskiej nie wynika by był

niezdolny do samodzielnej egzystencji. Od pozwanego, jako osoby w świetle

materiału

zebranego

w

sprawie

charakteryzującej

się

ponadprzeciętną

przezornością, świadomego kłopotów z pamięcią już od 2009 r., zawiadomionego

przez pełnomocnika o wydanym w dniu 1 marca 2012 r. niekorzystnym wyroku,

należy wymagać, aby zabezpieczył własne interesy, np. poprzez pozostawienie

kserokopii wyroku w widocznym miejscu czy choćby przekazanie informacji bliskim.

Skoro tego nie zrobił i nie poczynił żadnych działań będących w zakresie jego

możliwości, mających na celu zabezpieczenie dotrzymania terminu, należy przyjąć

zawinienie. Złożenie skargi kasacyjnej nastąpiło zatem z opóźnieniem.

Pozwany wniósł zażalenie na postanowienie w całości, dochodząc jego

uchylenia oraz zasądzenia od powódki kosztów postępowania. Skarżący zarzucił

błędną ocenę Sądu w zakresie oceny winy w niedotrzymaniu terminu. Wskazał

nadto, że wbrew twierdzeniom Sądu Apelacyjnego nie twierdził, że w okresie od

marca do września 2012 r. jego stan się pogorszył, tylko iż od 2009 r. do chwili

obecnej ma zaburzenia pamięci. Pozwany podkreślił, że Sąd Apelacyjny w sposób

niedopuszczalny nie uwzględnił jego wniosków dowodowych z góry zakładając, że

córka i żona będą zeznawały na korzyść pozwanego i nie będą wiarygodne.

Za nieprawidłowe uznał stanowisko Sądu co do aktywności w trakcie procesu gdyż

sprzeciw od nakazu zapłaty przygotował adwokat, a on go jedynie podpisał.

Pozwany podkreślił, że żona i córka od marca 2012 r. do chwili obecnej

zamieszkują w Niemczech, stąd nietrafne jest stwierdzenie, iż mogły przypomnieć

mu o wyroku i konieczności podjęcia decyzji co do wniesienia skargi.

Powódka wniosła o oddalenie zażalenia i zasądzenie na swoją rzecz

kosztów postępowania, podnosząc, że pozwany doskonale pamiętał o wyroku

skoro kilkukrotnie począwszy od marca 2012 r. korespondował z powódką celem

rozłożenia na raty wynikającej z niego należności.

Sąd Najwyższy zważył:

Instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej ma na

celu na odwrócenie ujemnych skutków, jakie ustawa wiąże z uchybieniem terminu.

Przesłanką umożliwiającą uwzględnienie wniosku strony o przywrócenie terminu

procesowego jest należycie uprawdopodobniony brak zawinienia w niedotrzymaniu

tego terminu. Zgodnie z art. 168 § 1 k.p.c., jeżeli strona nie dokonała w terminie

czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie

terminu. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności

uzasadniające wniosek (art. 169 § 2 k.p.c.). Strona występująca o przywrócenie

terminu zobowiązana jest uprawdopodobnić twierdzenia uzasadniające żądanie, co

oznacza przytoczenie twierdzeń i wskazanie okoliczności, z których wynika

przekonanie o ich prawdziwości (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

14 grudnia 2011 r., I CZ 142/11, niepubl.). W orzecznictwie jednolicie podkreśla się

że, przy ocenie braku winy w niedotrzymaniu terminu czynności procesowej, istotny

jest obiektywny miernik dochowania staranności jakiej można wymagać od osoby

należycie dbającej o swoje interesy (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 2 czerwca 2004 r., IV CZ 63/04, niepubl., postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 24/01, niepubl.). Uprawdopodobnienie okoliczności

uzasadniających uwzględnienie wniosku nie jest wystarczające i nie może zastąpić

oceny sądu w przedmiocie przesłanki dotyczącej tego, czy strona rzeczywiście nie

dokonała czynności w terminie bez swojej winy (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 13 października 2005 r., IV CZ 91/05, niepubl., postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2012 r., II UZ 46/11, niepubl.).

Tylko w wypadku przywrócenia terminu wcześniejsze uchybienie strony

w tym przedmiocie podlega sanacji i powtórzona czynność procesowa uznana jest

za skuteczną i dokonaną z zachowaniem ustawowego terminu (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99, OSNC 2000, nr 6,

poz. 93). Judykatura i nauka prawa obecnie zgodnie przyjmują, że postanowienia

w przedmiocie odrzucenia lub oddalenia wniosku o przywrócenie terminu nie są

orzeczeniami kończącymi postępowanie w sprawie i nie podlegają samodzielnemu

zaskarżeniu (por. uchwała (7) Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III CZP

1/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 1, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

23 października 2002 r., II CZ 109/02, niepubl. i in.). Konsekwentnie, strona

kwestionująca rozstrzygnięcie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do

wniesienia środka odwoławczego lub nadzwyczajnego środka zaskarżenia nie

może go zaskarżyć wprost i powinna złożyć wniosek o poddanie go kontroli

pośredniej na podstawie art. 380 k.p.c. przy rozpatrywaniu zażalenia na odrzucenie

danego środka. Artykuł 380 k.p.c. ma zastosowanie także w postępowaniu przed

Sądem Najwyższym wywołanym wniesieniem zażalenia na postanowienie sądu

drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 r., I CZ 165/01, OSN 2002, nr 7-8, poz. 102).

Warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny niezaskarżalnego postanowienia

na podstawie art. 380 w zw. z 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. (tzw. uprzedniej kontroli

prawidłowości orzeczenia w przedmiocie przywrócenia terminu) jest zamieszczenie

w środku odwoławczym stosownego wniosku. Jeżeli w sprawie występuje

profesjonalny pełnomocnik, wniosek powinien być jednoznacznie sformułowany,

gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom przez niego wnoszonym treści

wprost w nich niewyrażonych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

17 lipca 2008 r., II CZ 54/08, niepubl.).

Przedmiotem zażalenia było postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 22

listopada 2012 r. w całości, obejmujące (1) oddalenie wniosku o przywrócenie

terminu i (2) odrzucenie skargi kasacyjnej. Z przyczyn wskazanych wyżej

niedopuszczalna jest konwersja wniesionego środka odwoławczego na wniosek o

dokonanie uprzedniej kontroli postanowienia złożony na podstawie art. 380 w zw. z

39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. W tej części zażalenie podlega zatem odrzuceniu jako

niedopuszczalne (art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3986 § 3 k.p.c.).

Skoro postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu nie

zostało wzruszone należy przyjąć, że stanowisko Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu

skargi kasacyjnej wobec jej wniesienia z uchybieniem ustawowego terminu jest

prawidłowe. Z tych względów zażalenie w tej części jako bezzasadne podlega

oddaleniu (art. 39814, 39821, 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 102

k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 394 1 § 3 k.p.c.

uwzględniając sytuację osobistą i majątkową pozwanego, charakter roszczenia

i wynik postępowania.

db