Supreme Court dismisses appeal on judge exclusion, allowing analogy despite Constitutional Court ruling.

Sygn. akt II CZ 38/11

POSTANOWIENIE

Dnia 15 września 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner

SSN Anna Kozłowska (sprawozdawca)

w sprawie z zawiadomienia Dyrektora Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo

i Psychicznie Chorych w G.

przy uczestnictwie G.L .

o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 września 2011 r.,

zażalenia uczestniczki postępowania na rozstrzygnięcie zawarte w pkt. II

postanowienia Sądu Okręgowego

z dnia 20 grudnia 2010 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

W sprawie z zawiadomienia Dyrektora Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo

i Psychicznie Chorych w G. o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego, uczestniczka

postępowania G. L. złożyła apelację od postanowienia Sądu Rejonowego, a po

przekazaniu tego środka odwoławczego Sądowi Okręgowemu złożyła wnioski o

wyłączenie Sądu Okręgowego oraz o wyłączenie jedenastu, wskazanych z imienia

i nazwiska, sędziów tego Sądu od orzekania w jej sprawie. Postanowieniem z dnia

20 grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy odrzucił wniosek o wyłączenie sądu, oddalił

wniosek o wyłączenie

dziesięciu wskazanych przez uczestniczkę sędziów oraz

umorzył postępowanie o wyłączenie jednego z nich, z powodu jego śmierci. W

uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że wniosek o wyłączenie

sądu jest niedopuszczalny zważywszy, że instytucji takiej nie przewidują

obowiązujące przepisy. Co do wniosku o wyłączenie sędziów, Sąd Okręgowy

wywiódł, że treść stawianych przez uczestniczkę zarzutów oraz treść wyjaśnień

złożonych przez sędziów w trybie art. 52 § 2 k.p.c., nie prowadzi do oceny o

istnieniu uzasadnionych okoliczności nakazujących uwzględnienie wniosku.

Postanowienie to, w części rozstrzygającej o wyłączeniu sądu i sędziów,

zaskarżyła zażaleniem uczestniczka. O zażaleniu na postanowienie odrzucające

wniosek o wyłączenie sądu, Sąd Najwyższy orzekł oddzielnym postanowieniem

wydanym w dniu 15 września 2010 r. Rozstrzygając zaś o zażaleniu na

postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziów

Sąd Najwyższy zważył, co następuje :

Zaskarżone postanowienie zostało wydane po ogłoszeniu wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r. SK 38/09 (OTK-A 2010, nr 5, poz. 45,

Dz.U. Nr 109/2010 r., poz. 724) stwierdzającego, że art. 3941 § 2 k.p.c. w zakresie,

w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji

oddalającego wniosek o wyłączenie sędziego złożony w postępowaniu przed

sądem drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wyrok Trybunału

Konstytucyjnego wszedł w życie z dniem ogłoszenia, to jest z dniem 22 czerwca

2010 r. Wyeliminowanie z porządku prawnego z tym dniem powołanego przepisu

nie uzasadniało jednak przyjęcia, że zażalenie na postanowienie sądu

drugiej instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego złożony w toku

postępowania

przed

tym

sądem,

stało

się

tym

samym

dopuszczalne.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu zobowiązuje jedynie ustawodawcę do

podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych, zapewniających zgodność regulacji

w dziedzinie postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zadośćuczynienie

temu obowiązkowi nastąpiło przez wprowadzenie do kodeksu postępowania

cywilnego, z dniem 20 lipca 2011 r., art. 3942 k.p.c., który w § 1 ust. 1 dopuszcza

zażalenie na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego do innego

równorzędnego składu sądu drugiej instancji (art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 kwietnia

2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. Nr 138, poz.

806). Powstało zatem zagadnienie, czy postanowienie Sądu Okręgowego,

wydane (i zaskarżone) już po ogłoszeniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego,

ale przed

zmianą

przepisów

k.p.c.,

mogło

być skutecznie

zaskarżone

zażaleniem do Sądu Najwyższego. Jest niewątpliwe, że przepisy k.p.c. takiego

zażalenia nie przewidywały, co oznacza, że w tym zakresie istniała luka.

Stwierdzenie luki w prawie, zważywszy, że mamy z nią do czynienia nie na

skutek działania

ustawodawcy świadomie pozbawiającego stronę kontroli

wydanego w sprawie postanowienia wpadkowego, ale z tzw. „pominięciem

ustawodawczym”

uprawnia do

w dziedzinie

wkraczającej

stosowania analogii.

w

sferę

Dopuszczalności

praw

obywatelskich,

stosowania analogii,

również w zakresie przepisów procesowych, dawał już niejednokrotnie wyraz

w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy, przewidując możliwość zaskarżania

określonego postanowienia, przy

zastosowaniu,

przez

analogię,

przepisu

dopuszczającego zażalenie w podobnej sytuacji (por. m.in. postanowienie z dnia 21

grudnia 1965 r. I CZ 101/65, OSNC z 1966 r., nr 10, poz. 169 oraz uchwały: z dnia

6 grudnia 1988 r. III CZP 95/88, OSNC z 1989 r. nr 12, poz. 203, z dnia

22 stycznia 1998 r. III CZP 69/97, OSNCP z 1998 r., nr 7-8, poz. 111, z dnia

24 września

2003

r.

III CZP

58/03,

OSNC z 2004 r.,

nr

11,

poz.

173,

z dnia 28 sierpnia 2008 r. III CZP 65/08, OSNC z 2009 r. nr 7–8, poz. 112, z dnia

20 listopada 2008 r. III CZP 111/08, OSNC z 2009 r. nr 10, poz. 138, z dnia 27

kwietnia 2001 r. III CZ 4/01, OSNC z 2001 r. nr 12, poz. 184 oraz uzasadnienie

uchwały z dnia 25 czerwca 2009 r. III CZP 36/09, OSNC z 2010 r. nr 2, poz. 24).

Możliwość zastosowania analogii dostrzec należy również i w sprawie niniejszej.

Art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. przewiduje zażalenie do Sądu Najwyższego na

postanowienie sądu drugiej instancji ,”co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem

rozstrzygnięcia

sądu

pierwszej

instancji”,

a

więc

chodzi

o rozstrzygnięcie, które z racji uregulowania ustawowego, nie mogłoby być

poddane kontroli instancyjnej. Rozstrzygnięcie o wniosku o wyłączenie sędziego

wydane przez sąd drugiej instancji, również z racji uregulowania ustawowego,

nie podlegało we wskazanym okresie żadnej dalszej kontroli. Biorąc zaś pod

uwagę, że Konstytucja w art. 45 zapewnia rozpatrzenie sprawy przez sąd nie tylko

właściwy i niezależny, ale też przez sąd bezstronny i niezawisły, żądanie strony

kontroli tego stanu rzeczy nie mogło być traktowane jako mniejszej wagi niż

koszty procesu. Dopuszczenie zatem analogii powoduje, że należało rozstrzygnąć

o zażaleniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2011 r. II CZ

194/10).

Zażalenie to, mimo że dopuszczalne, jest jednak nieuzasadnione, skarżąca

niesłusznie

bowiem

zarzuca

naruszenie

art.

k.p.c.

(w

brzmieniu

obowiązującym przed 1 lipca 2009 r., art. 8 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.

o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw,

Dz. U. Nr 234, poz. 1571). Zarzut, że sprawa była prowadzona wadliwie,

z naruszeniem przepisów k.p.c., i że została wadliwie rozstrzygnięta, nie stanowi

podstawy wyłączenia sędziego. Twierdzenia zaś skarżącej, iż w poprzednich

postępowaniach, w których uczestniczyła, prowadzonych przez sędziów objętych

wnioskiem o wyłączenie, była przez nich szykanowana i swoimi działaniami

przyczynili się oni do jej cierpień i przykrości, należy uznać za skrajnie

subiektywne i nie mające oparcia w zgromadzonym w sprawie materiale

dowodowym.

Bezzasadność zatem zażalenie powoduje, że podlegało ono oddaleniu,

co mając na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w związku z art.

3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w postanowieniu.