II CZ 33/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 33/09

POSTANOWIENIE

Dnia 10 lipca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Stanisław Dąbrowski (sprawozdawca)

SSN Antoni Górski

w sprawie z powództwa K. D.

przeciwko E. P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 10 lipca 2009 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 5 lutego 2009 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r. odrzucił skargę

kasacyjną powoda K. D. od wyroku tegoż Sądu Apelacyjnego z dnia 20 sierpnia

2008 r.

Skarga kasacyjna wpłynęła w dniu 22 grudnia 2008 r. wraz z wnioskiem

o zwolnienie powoda od obowiązku uiszczenia należnej opłaty od skargi.

Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek powoda

o zwolnienie od kosztów sądowych uznając, że powód nie wykazał, iż spełnia

przesłanki wymienione w art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych. Zarządzeniem doręczonym pełnomocnikowi powoda w dniu 5 stycznia

2009 r. Sąd Apelacyjny wezwał do uiszczenia opłaty. W dniu 12 stycznia 2009 r.

powód uiścił część opłaty w kwocie 1.000 zł, jednocześnie ponownie złożył wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych ponad uiszczoną kwotę.

Sąd Apelacyjny uznał, że w ponowionym wniosku o zwolnienie od kosztów

sądowych powód nie wskazał żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałyby

odmienną jego ocenę niż ta jaka stanowiła podstawę orzeczenia z dnia 30 grudnia

2008 r. oraz, że uiszczenie jedynie części opłaty spowodowało, iż skarga kasacyjna

nie została należycie opłacona. Sąd Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 398 6 § 2

k.p.c. nieopłaconą skargę kasacyjną, sąd drugiej instancji na posiedzeniu

niejawnym odrzuca.

Na

postanowienie

Sądu

Apelacyjnego

powód

złożył

zażalenie.

W uzasadnieniu zażalenia wskazał między innymi, że w ponownym wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych – obok wcześniejszych – podniósł nowe,

nieznane wcześniej Sądowi Apelacyjnemu okoliczności mające wpływ na jego

sytuację majątkową, a mianowicie wszczęcie przeciw niemu postępowania

egzekucyjnego, w ramach którego zostały zajęte jego wszelkie składniki

majątkowe. Nadto, podniesiona została okoliczność zakończenia postępowania

karnego w wyniku, którego został obciążony znacznymi kosztami sądowymi.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze ugruntowany jest pogląd, że zgłoszenie wniosku o zwolnienie

od kosztów sądowych w terminie wynikającym z zarządzenia przewodniczącego

o wezwaniu do uiszczenia opłaty, przerywa jego bieg. W konsekwencji w razie

nieuwzględnienia wniosku o zwolnienie strona powinna być ponownie wezwana do

uiszczenia opłaty. Na tle stanu faktycznego niniejszej sprawy nasuwa się pytanie,

jakie są skutki ponownego złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych

dokonanego w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia opłaty.

W dawniejszym orzecznictwie dominował pogląd, że jeżeli wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych złożony przez stronę w terminie otwartym dla

uiszczenia wpisu od apelacji został prawomocnie oddalony, bezskuteczny upływ

terminu oznaczonego w zarządzeniu przewodniczącego wydanym ponownie

powoduje odrzucenie środka zaskarżenia, choćby strona złożyła kolejny wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

21 kwietnia 1999 r., I CKN 1461/98, OSNC nr 11, poz. 196). Nowsze orzecznictwo

Sądu Najwyższego jest korzystniejsze dla strony składającej ponowny wniosek

o zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawiony wyżej pogląd nie budzi

zastrzeżeń odnośnie do sytuacji, w której ponowny wniosek o zwolnienie od

kosztów nie zawiera nowych okoliczności i podlega odrzuceniu. Jeżeli jednak

ponowny wniosek powołuje nowe okoliczności, mające uzasadniać odmienną

ocenę możliwości płatniczych strony ubiegającej się o zwolnienie w porównaniu

z jej sytuacją stanowiącą podstawę uprzedniej odmowy, to przyjmuje się, że

istnienie prawomocnego postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów

sądowych nie może przesądzać o niedopuszczalności ponownego badania sytuacji

materialnej, osobistej i rodzinnej strony wnioskującej. Wszakże w czasie od

uprawomocnienia się postanowienia do upływu terminu ponownie wyznaczonego

do uiszczenia wpisu, strona, która w chwili dokonywania pierwszej oceny nie

zasługiwała na zwolnienie od kosztów sądowych, może się znaleźć w sytuacji

jednoznacznie uniemożliwiającej jej poniesienie ciężaru wpisu. Wykluczenie

możliwości ponownego rozważenia przez Sąd jej nowej sytuacji oznaczałoby, że

o odmowie

zwolnienia

od

kosztów

sądowych

przesądzałyby

okoliczności

wcześniejsze, a nie te, które określają możliwości finansowe strony w czasie,

w którym realnie ma ją dotknąć ciężar opłaty sądowej. W konsekwencji należy

przyjąć, że jeżeli ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów powołuje nowe

okoliczności, to złożenie tego wniosku przez stronę przerywa bieg terminu do

uiszczenia opłaty od środka zaskarżenia. Wymagane jest wówczas najpierw

rozpoznanie wniosku. Jeżeli skutkuje ono przyznaniem zwolnienia od wpisu, to

bezprzedmiotowe staje się wezwanie do uiszczenia wpisu, jeśli natomiast kończy

się prawomocną odmową zwolnienia, to sąd ponownie wzywa stronę do uiszczenia

wpisu w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia środka odwoławczego

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2006 r., IV CZ 45/06).

W konkretnej sprawie Sąd Apelacyjny oddalił ponowny wniosek powoda

o zwolnienie od kosztów oceniając, że przytoczone w nim nowe okoliczności nie są

okolicznościami, które uzasadniałyby odmienną ocenę wniosku, niż ta jaka

stanowiła podstawę orzeczenia z dnia 30 grudnia 2008 r. Sąd Najwyższy nie mógł

rozpoznać postanowienia oddalającego ponowny wniosek powoda o zwolnienie od

kosztów wobec braku w zażaleniu odpowiedniego wniosku powoda na podstawie

art. 380 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. Jednakże, obowiązkiem Sądu Apelacyjnego

było wezwać powoda po oddaleniu jego wniosku o zwolnienie od kosztów do

uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej. Zaniechanie tego spowodowało, że termin

do uiszczenia opłaty nie upłynął i orzekanie o odrzuceniu skargi jako nieopłaconej

było co najmniej przedwczesne.

Z powyższych względów na mocy art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.

md