II CZ 29/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 29/11

POSTANOWIENIE

Dnia 1 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. K.

przeciwko K. K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 1 czerwca 2011 r.,

zażalenia pozwanego

na postanowienie Sądu Okręgowego

z dnia 25 lutego 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 25 lutego 2010 r. odrzucił, jako

nieopłacone, zażalenie pozwanego K. K. na postanowienie tego Sądu z dnia 9

listopada 2009 r. odrzucające wniosek pozwanego o sporządzenie uzasadnienia

wyroku Sądu Okręgowego z dnia 18 czerwca 2009 r. Sąd wyjaśnił, że zażalenie

wraz z wnioskiem o zwolnienie od opłaty sądowej zostało wniesione przez

zawodowego pełnomocnika pozwanego bez uiszczenia opłaty podstawowej w

kwocie 30 zł, mimo że art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach

sądowych w sprawach cywilnych, w brzmieniu obowiązującym przed dniem

10 marca 2007 r., przewidywał obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej

w kwocie 30 zł od zażalenia zawierającego wniosek o zwolnienie od kosztów

sądowych już w chwili złożenia zażalenia. Oznacza to, że zgodnie z art. 1302 § 3

k.p.c. zażalenie wniesione bez uiszczenia wskazanej opłaty podlegało odrzuceniu

bez wezwania do uzupełnienia braków w zakresie opłat.

Pozwany w zażaleniu na to postanowienie zarzucił naruszenie art. 14 ust. 2

i art. 100 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (powoływanej dalej jako „u.k.s.c.”) w brzmieniu obowiązującym przed

dniem 10 marca 2007 r., przez uznanie, iż pełnomocnik pozwanego wnosząc

zażalenie, w którym zawarty był wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych,

powinien był uiścić opłatę podstawową w wysokości 30 zł już w chwili złożenia tego

środka zaskarżenia oraz art. 1302 § 3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed

dniem 1 lipca 2009 r., przez uznanie, iż powołany przepis zobowiązywał sąd do

odrzucenia środka zaskarżenia wniesionego przez profesjonalnego pełnomocnika,

również w sytuacji, w której w zażaleniu został zawarty wniosek o zwolnienie od

kosztów sądowych, a nie została uiszczona opłata podstawowa w kwocie 30 zł.

We wnioskach skarżący domagał się uchylenia postanowienia Sądu

Okręgowego z dnia 25 lutego 2010 r. i przekazania sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Opłata podstawowa, przewidziana w art. 14 u.k.s.c., pobierana jest

w sprawach, w których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub

tymczasowej. Stanowi ona minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od

pisma podlegającego opłacie. Zgodnie z art. 14 ust. 2 u.k.s.c., mającym – mimo

jego uchylenia – zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 2 ustawy

z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123), opłatę podstawową pobiera się także

od podlegających opłacie pism wnoszonych przez stronę zwolnioną od kosztów

sądowych przez sąd, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zasadę tą potwierdzał

art. 100 ust. 2 zd. 2 u.k.s.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji, stanowiący, że strona,

której sąd przyznał całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, ma obowiązek

uiścić opłatę podstawową, o której mowa w art. 14, od wszystkich pism

podlegających opłacie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje ten

skutek, że obowiązek uiszczenia należnej opłaty zostaje odsunięty w czasie.

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego, w sytuacji, w której

pismo podlegające opłacie zawiera wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych,

należy najpierw rozpoznać ten wniosek, a dopiero w razie odmowy żądać opłaty

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 2006 r., V CZ 83/06 –

nie publ. poza bazą elektroniczną Lex nr 607579 i powoływane w nim

orzecznictwo). Obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej powstanie dopiero

w razie uwzględnienia wniosku i przyznania stronie całkowitego zwolnienia od

kosztów sądowych. Artykuł 100 ust. 2 zd. drugie u.k.s.c. w poprzednim brzmieniu

nakładał bowiem obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej na stronę, której sąd

przyznał całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Jeżeli natomiast wniosek

o zwolnienie od kosztów zostanie oddalony w całości lub w części, zaktualizuje się

obowiązek uiszczenia stosownej opłaty stałej lub stosunkowej, nie zaś opłaty

podstawowej. W konsekwencji skoro w momencie wniesienia przez pełnomocnika

pozwanego zażalenia zawierającego wniosek o zwolnienie od opłaty od tego

środka zaskarżenia obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej jeszcze nie istniał –

odrzucenie zażalenia z powodu nieuiszczenia tej opłaty przez pozwanego było

błędne i naruszało przepisy wskazane przez skarżącego w zażaleniu.

Z tych względów na podstawie art. 39815 § 1 zd. 1 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

zaskarżone postanowienie należało uchylić.