II CZ 28/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 28/09

POSTANOWIENIE

Dnia 9 czerwca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Strzelczyk (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku wierzycieli [...]

przeciwko dłużnikom E.P. i C.P.

przy udziale nabywcy B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

o egzekucję z nieruchomości,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 9 czerwca 2009 r.,

zażalenia dłużnika E.P.

na postanowienie Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie i zasądza od dłużnika E.P. na rzecz nabywcy

B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością kwotę 1.800 (jeden

tysiąc

osiemset)

zażaleniowego.

zł

tytułem

kosztów

postępowania

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Z. postanowieniem z dnia 27 lutego 2008 r. odrzucił na

podstawie art. 3986 § 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. jako niedopuszczalną skargę

kasacyjną dłużnika E.P. na swoje postanowienie z dnia 31 października 2007 r.

oddalające zażalenie dłużników od postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia

12 kwietnia 2007 r. Postanowieniem z 12 kwietnia 2007 r. Sąd Rejonowy przysądził

w postępowaniu egzekucyjnym własność zabudowanej nieruchomości rolnej

położonej we wsi M. na rzecz „B.” Sp. z o.o.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 27 lutego 2008 r. Sąd Okręgowy

wskazał,

odwołując

się

do

stanowiska

Sądu

Najwyższego,

wyrażonego

w postanowieniach z 16 marca 2006 r. (II CSK 49/06) i 30 maja 2007 r. (I CZ 55/07

i II CZ 83/07), że zaskarżone postanowienie, wydane zostało w wyniku rozpoznania

zażalenia dłużnika po wejściu w życie w dniu 5 lutego 2005 r. ustawy z dnia 2 lipca

2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. Nr 172, poz. 1804). Ustawa ta zmieniła treść art. 7751 k.p.c.,

dotychczas dopuszczającego kasację od postanowień sądu drugiej instancji

w przedmiocie przybicia i przysądzenia własności nieruchomości nabytej w drodze

licytacji oraz w przedmiocie planu podziału między wierzycieli sumy uzyskanej

z egzekucji. W dniu 6 lutego 2005 r. zaczęła obowiązywać kolejna ustawa – z dnia

22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98),

która w art. 3 wprowadziła zasadę, że sprawy wszczęte przed jej wejściem w życie

toczą się od tej chwili według jej przepisów, a jedynie do złożenia i rozpoznania

kasacji od orzeczenia wydanego przed dniem jej wejścia w życie, a także do

odmowy

przyjęcia

takiej

kasacji

do

rozpoznania

stosuje

się

przepisy

dotychczasowe. Z treści tego przepisu Sąd Okręgowy wyciągnął wniosek, że do

skargi kasacyjnej wniesionej od orzeczenia wydanego po dniu 6 lutego 2005 r.

należy stosować przepisy nowej ustawy, w tym art. 767 4 § 2 k.p.c., wyłączający

możliwość zaskarżenia tą skargą postanowień sądu drugiej instancji wydanych

w postępowaniu egzekucyjnym po rozpoznaniu zażalenia.

Skarżący w zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego zarzucił

naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 398 1 § 1 k.p.c. w zw.

z dawnym art. 751 § 2 k.p.c. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 1 marca 1996 r.

o zmianie

Kodeksu

postępowania

cywilnego,

rozporządzeń

Prezydenta

Rzeczpospolitej – prawo upadłościowe i prawo o postępowaniu układowym,

Kodeksu

postępowania

administracyjnego,

ustawy

o

kosztach

sądowych

w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 43, poz. 189) w zw. z art. 7 ustawy z dnia 2 lipca

2004 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw oraz art. 1 ust. 26 i art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy

– Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych, a także art. 361 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. We wnioskach domagał

się uchylenia zaskarżonego postanowienia i wydania orzeczenia co do istoty

sprawy oraz zasądzenia od nabywcy nieruchomości kosztów postępowania

zażaleniowego. Zwrócił się także o przekazanie powiększonemu składowi Sądu

Najwyższego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, budzącego w jego ocenie

poważne wątpliwości i powodującego rozbieżność w orzecznictwie tego Sądu,

sprowadzającego się do problemu czy art. 7751 § 2 w brzmieniu obowiązującym do

5 lutego 2004 r. w zw. z art. 7 nowelizującej kodeks postępowania cywilnego

ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. jest normą szczególną w stosunku do normy

wyrażonej w art. 3 kolejnej ustawy nowelizującej z dnia 22 grudnia 2004 r. i czy

wobec tego ma zastosowanie reguła derogacyjna lex posterior generali non

derogat legi priori speciali.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W postępowaniu egzekucyjnym od 1 lipca 1996 r. do 4 lutego 2005 r.

zagadnienie dopuszczalności kasacji regulował art. 7751 k.p.c. Przewidywał on jako

zasadę (§ 1), że na postanowienie sądu II instancji, wydane po rozpoznaniu

zażalenia, kasacja nie przysługuje. Wyjątki od tej zasady ujęte były w § 2

i dotyczyły postanowień sądu II instancji w przedmiocie przybicia i przysądzenia

własności nieruchomości nabytej w drodze licytacji oraz w przedmiocie planu

podziału między wierzycieli sumy uzyskanej z egzekucji. W dniu 5 lutego 2005 r.

weszła w życie ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks

postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, która materię dotychczas

regulowaną w art. 7751 k.p.c. przeniosła do art. 7674 § 2 k.p.c. i ukształtowała

jednolicie. Zgodnie z brzmieniem art. 7674 § 2 k.p.c. na postanowienie sądu II

instancji wydane po rozpoznaniu zażalenia kasacja nie przysługiwała. Artykuł 7

ustawy nowelizującej z dnia 2 lipca 2004 r. nakazał jednak kontynuować

postępowania egzekucyjne wszczęte przed dniem wejścia w życie tej ustawy,

według przepisów dotychczasowych, także jeśli chodzi o dopuszczalność kasacji,

ocenianą nadal według reguł z art. 7751 k.p.c.

Już jednak następnego dnia, tj. 6 lutego 2005 r. stan ten uległ istotnej

transformacji na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie

ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów

powszechnych. Wprawdzie ingerencja w treść art. 7674 § 2 k.p.c. ograniczyła się do

zastąpienia dotychczas wymienionego w nim środka – kasacji – nowym – skargą

kasacyjną, nie zmieniając zasady, że w postępowaniu egzekucyjnym nie

przysługuje on na postanowienie sądu II instancji wydane po rozpoznaniu

zażalenia. Jednak zasadniczo odmiennie określony został sposób włączenia nowej

regulacji w tok postępowań zainicjowanych wcześniej. Przejściowy przepis art. 3

ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. wprowadził generalną zasadę bezpośredniego

działania nowej ustawy, stanowiąc, że sprawy wszczęte przed dniem jej wejścia

w życie toczą się od tego dnia według jej przepisów. Dalsze stosowanie przepisów

dotychczasowych ograniczone zostało do wypadków złożenia i rozpoznania kasacji

od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia w życie ustawy z 22 grudnia 2004 r.,

a także do odmowy przyjęcia takiej kasacji do rozpoznania. Trafnie zinterpretował

znaczenie tego przepisu Sąd Okręgowy, przyjmując, że od wydanych po dniu

5 lutego 2005 r. postanowień, które dotychczas strony mogły zaskarżyć kasacją na

podstawie art. 7751 k.p.c., ten środek zaskarżenia już nie przysługiwał mimo, że

postępowania egzekucyjne, w toku których zapadły, zostały wszczęte przed dniem

5 lutego 2005 r. (zob. niepublikowane postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

7 lutego 2006 r., IV CZ 4/06; z dnia 17 października 2007 r., II CZ 83/07; z dnia

3 października 2007 r., IV CZ 58/07; z dnia 20 czerwca 2007 r., II CZ 47/07; czy

z dnia 30 maja 2007 r., l CZ 55/07).

Wbrew więc stanowisku skarżącego, Sąd Okręgowy nie popełnił błędów przy

wykładni art. 3 ustawy z 22 grudnia 2004 r., przepis ten bowiem zastosował regułę

odmienną od przyjętej w art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r., mającą na celu

szybkie i powszechne wprowadzenie nowego środka zaskarżenia – skargi

kasacyjnej, w tym także do toczących się już postępowań. Wskazywane przez

skarżącego argumenty, mające przekonać do jego stanowiska, iż rozwiązanie

zawarte w art. 7 ustawy nowelizującej z 2 lipca 2004 r. nadal umożliwia zaskarżenie

orzeczeń według reguły z art. 7751 k.p.c. w brzmieniu sprzed 5 lutego 2005 r.

w sprawach egzekucyjnych wszczętych przed tym dniem, nie mogą odnieść

zamierzonego skutku. Przede wszystkim wskazywane przez niego reguły

intertemporalne znajdują zastosowanie w wypadku braku wyraźnego uregulowania

przez ustawodawcę wzajemnego stosunku pomiędzy przepisami dotychczasowymi

a nowymi. Tymczasem obydwie ustawy nowelizujące zawierają stosowne

regulacje. Poza tym nie można zgodzić się z poglądem, że art. 7 ustawy

nowelizującej z dnia 2 lipca 2004 r. w zw. z art. 775 1 k.p.c. ma pozycję

wcześniejszego przepisu szczególnego w stosunku do art. 3 ustawy nowelizującej

z 22 grudnia 2004 r. Przedmiot, którego dotyczą te przepisy jest bowiem odmienny.

Artykuł 7 ustawy z 2 lipca 2004 r. określa sposób wpasowania w bieg

postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego całego kompleksu zmian

wprowadzonych

tą

ustawą

do

dotychczasowej

części

drugiej

kodeksu

postępowania cywilnego. Zmian, które zreformowały kształt tych postępowań, przy

czym usunięcie możliwości zaskarżania kasacją postanowień sądu drugiej instancji

w tych nielicznych wypadkach, w których dopuszczał to obowiązujący do 4 lutego

2005 r. art. 7751 § 2 k.p.c. było tylko jedną z licznych wprowadzonych nowości.

Z uwagi na komplikacje jakie musiałyby wyniknąć z nagłego przestawienia

toczących się już i znajdujących na różnym etapie postępowań egzekucyjnych

i zabezpieczających na nowe, odmienne tory, ustawodawca przyjął zasadę

jednolitości postępowania, zapewniającą kontynuację spraw wszczętych według

reguł obowiązujących dotychczas. Oznaczało to także pozostawienie możliwości

wniesienia kasacji, jako środka zaskarżenia.

Inny zupełnie był przedmiot zmian dokonanych dzień później ustawą z dnia

22 grudnia 2004 r. Przede wszystkim wprowadziła ona dwa nowe nadzwyczajne

środki prawne – skargę kasacyjną i skargę o stwierdzenie niezgodności

prawomocnego orzeczenia z prawem, zlikwidowała dotychczasową kasację,

ponadto znowelizowała przepisy dotyczące skargi o wznowienie postępowania

i dokonała pewnych innych zmian w procedurze. Ze względu na charakter zmian,

które w głównej mierze dotyczyły szczególnych postępowań toczących się poza

trybem instancyjnym, ustawodawca w art. 3 ustawy postanowił zastosować zasadę

bezpośredniego działania ustawy nowej, wprowadzając wyjątek dotyczący trybu

zaskarżenia orzeczeń, które wydane zostały przed dniem 6 lutego 2005 r. i od

których w momencie ich wydania przysługiwała kasacja. Do złożenia i rozpoznania

kasacji od tych orzeczeń, a także do odmowy przyjęcia ich do rozpoznania,

zastosowanie znajdowały przepisy dotychczasowe.

W stosunku do kwestii uregulowanych w art. 7 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r.

to art. 3 ustawy z 22 grudnia 2004 r. normuje zagadnienia bardziej szczegółowe

i czyni to w sposób na tyle precyzyjny, że wyłącza potrzebę sięgania do ogólnych

reguł

międzyczasowych.

Dlatego

wnioskowania

przeprowadzonego

przez

skarżącego nie można zaakceptować nawet gdyby ewentualnie przyjąć, że zakresy

tych norm kolidują ze sobą.

Również fakt, że w ustawie z dnia 22 grudnia 2004 r. wśród nowelizowanych

przepisów, w których wyraz „kasacja” zastąpiony miał zostać wyrazami „skarga

kasacyjna” wymieniony został art. 7751 § 1 k.p.c. (art. 1 pkt 26) nie uzasadnia

konkluzji, że w ten sposób ustawodawca dał wyraz woli jego dalszego stosowania

w postępowaniu egzekucyjnym we wszystkich postępowaniach wskazanych

w art. 7 ustawy z 2 lipca 2004 r. z tą zmianą, że w miejsce kasacji stronie

przysługiwać będzie skarga kasacyjna. Artykuł 7 zakładał prowadzenie postępowań

według przepisów dotychczasowych, co oznaczało stan prawny, w którym środkiem

zaskarżenia była kasacja, a nie innego typu środek, jakim jest skarga kasacyjna.

W momencie kiedy weszła w życie ustawa z 22 grudnia 2004 r. obowiązywał już

art. 7751 k.p.c. nie podzielony na paragrafy, o nowej treści, w której nie występował

wyraz „kasacja”. Tej treści ustawa była przedmiotem dokonywanych zmian, co

wynika wprost z treści jej art. 1 in principio. Oznacza to, że ujęcie art. 7751 § 1

k.p.c. w art. 1 pkt 26 ustawy nowelizującej uznać należy za wynik przeoczenia,

a nie za działanie celowe, nakierowane na znowelizowanie przepisu, który już

w tym czasie nie obowiązuje, dokonane z myślą o możliwości jego stosowania

w niezakończonych postępowaniach. Takie rozwiązanie nie było oczywiście

wykluczone, jednak wymagałoby wyrażenie go w odrębnym przepisie wśród reguł

międzyczasowych, podobnie jak uczynił to ustawodawca np. przy likwidacji rewizji

nadzwyczajnej – w art. 12 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu

postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo

upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania

administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz

niektórych innych ustaw.

W rezultacie za prawidłowe uznać należało stanowisko Sądu Okręgowego,

że od wydanych po dniu 5 lutego 2005 r. postanowień, które dotychczas strony

mogły zaskarżyć kasacją na podstawie art. 7751 k.p.c., nie przysługuje skarga

kasacyjna.

Zastrzeżeń nie budzi także podstawa prawna odrzucenia skargi kasacyjnej

wskazana przez Sąd Okręgowy. Obowiązek zastosowania na podstawie art. 3

ustawy z 22 grudnia 2004 r. do spraw wszczętych wcześniej jej przepisów rozumieć

należy w ten sposób, że – poza wyjątkami wyraźnie określonymi w art. 3,

a dotyczącymi orzeczeń wydanych przed wejściem w życie ustawy zmieniającej –

pozostałe uregulowane w niej zagadnienia, m. in. dopuszczalność złożenia skargi

kasacyjnej,

oceniana

musi

być

według

obowiązujących

przepisów

znowelizowanych. Przepisem regulującym w nowy sposób dopuszczalność skargi

kasacyjnej w postępowaniu egzekucyjnym jest art. 7674 § 2 k.p.c. i on określa

sytuację stron w wypadku, kiedy sąd II instancji wydał po 6 lutego 2005 r.

postanowienie po rozpoznaniu zażalenia.

Orzeczenie

Sądu

Okręgowego

oddalające

zażalenie

dłużnika

na

postanowienie o przysądzeniu własności nieruchomości wydane zostało ponad trzy

lata po wejściu w życie ustawy z 22 grudnia 2004 r. Zaskarżenie go kasacją nie

było więc już możliwe, zaś skarga kasacyjna nigdy od takiego postanowienia nie

przysługiwała.

Stanowisko powyższe uznać można za utrwalone w orzecznictwie Sądu

Najwyższego. Jednostkowe orzeczenie odmiennej treści wskazywane przez

skarżącego (postanowienie z dnia 21 czerwca 2006 r., I CZ 29/06, nie publ.),

w zestawieniu z wcześniej i później konsekwentnie wyrażanym poglądem zbieżnym

z zajętym w niniejszej sprawie, nie uzasadnia potrzeby przedstawienia zagadnienia

występującego w niniejszej sprawie poszerzonemu składowi Sądu Najwyższego,

o co wnosił skarżący. Zgodnie z treścią art. 59 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r.

o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) skład rozpoznający środek

odwoławczy może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić zagadnienie prawne

do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego sądu, jeżeli poweźmie poważne

wątpliwości co do wykładni prawa. Skład rozpoznający niniejsza sprawę nie

dopatrzył się jednak wystąpienia tego rodzaju wątpliwości.

Biorąc to pod uwagę, Sąd Najwyższy oddalił zażalenie dłużnika jako

bezzasadne (art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).