II CZ 25/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 25/08

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący)

SSN Gerard Bieniek

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. W.

przeciwko K. R.

o uznanie za bezskuteczną umowę sprzedaży,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 maja 2008 r.,

zażalenia powódki

na postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia 10 grudnia 2007 r., sygn. akt V Ca

(…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2007 r. Sąd Okręgowy w G. odrzucił skargę

kasacyjną powódki od wyroku tego Sądu z dnia 22 czerwca 2007 r., uznając ją za

niedopuszczalną z tej przyczyny, że prawidłowo oznaczona wartość przedmiotu

zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych (art. 3986 § 2 w związku z art.

3982 § 1 k.p.c.). Stwierdził, że powódka, dla ochrony wierzytelności w kwocie 25 410 zł z

odsetkami przysługującej jej wobec H. C., domagała się uznania za bezskuteczną

umowy sprzedaży udziału w nieruchomości, zawartej dnia 11 kwietnia 2005 r. przez H.

C. z pozwaną K. R. W pozwie oznaczyła wartość przedmiotu sporu kwotą 25 410 zł, a

wezwana przez Sąd pierwszej instancji do wskazania wartości przedmiotu sprzedaży

podała kwotę 55 000 zł.

Zdaniem Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji wyszedł z błędnego

założenia, przyjmując, że wartością przedmiotu sporu jest wartość przedmiotu

sprzedaży, prawidłowo bowiem wartość tę określa kwota odpowiadająca wysokości

wierzytelności, której ochronie ma służyć wyrok uwzględniający powództwo. W toku

postępowania powódka nie twierdziła, by chodziło jej o ochronę wierzytelności w kwocie

wyższej niż 25 410 zł, nie doliczyła odsetek do należności głównej ani nie przedstawiła

ich wysokości w konkretnej kwocie. W tej sytuacji trzeba przyjąć, że odsetki nie straciły

charakteru należności ubocznych, do których ma zastosowanie art. 20 k.p.c. W skardze

kasacyjnej powódka oznaczyła wartość przedmiotu zaskarżenia kwotą 55 000 zł, po

czym w piśmie z dnia 28 listopada 2007 r. skorygowała tę wartość, twierdząc, że

odpowiada ona wartości wierzytelności wraz z odsetkami i wynosi 52 607,92 zł.

Określenie wartości przedmiotu zaskarżenia według sumy wierzytelności i wyliczonych

kwotowo odsetek oznaczałoby – skonstatował Sąd Okręgowy – uzyskanie możliwości

kontroli kasacyjnej w sprawie, w której skarga kasacyjna nie przysługuje.

W zażaleniu powódka postawiła zarzut obrazy art. 20 k.p.c. przez jego

niewłaściwe zastosowanie, podnosząc, że w odniesieniu do roszczenia przewidzianego

w art. 527 k.c. wartością przedmiotu sporu jest kwota równa wierzytelności, która ma

być chroniona skargą pauliańską i która obejmuje należność główną wraz z odsetkami.

W konkluzji żaląca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W sprawie, w której przedmiotem powództwa jest roszczenie przewidziane w art.

527 k.c., dla oznaczenia wartości przedmiotu sporu miarodajne są dwie wartości: albo

wartość tego, co na skutek zaskarżonej czynności z majątku dłużnika wyszło lub do

niego nie weszło, albo wysokość wierzytelności zaskarżającego wierzyciela – w

zależności od tego, która z tych wielkości jest niższa. W niniejszej sprawie będzie to

wartość wierzytelności, dla ochrony której żaląca wystąpiła z roszczeniem opartym na

art. 527 k.c. Wierzytelność ta wyrażała się kwotą 25 410 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 31 grudnia 2000 r., natomiast wartość przedmiotu sprzedaży wynosiła 55 000 zł.

Żaląca zakwestionowała stanowisko Sądu Okręgowego, według którego –

oznaczając wartość przedmiotu sporu kwotą pieniężną odpowiadającą przysługującej jej

wierzytelności – nie mogła wliczyć do niej należności ubocznych w postaci zaległych

odsetek.

Podejmując ten problem trzeba podkreślić, że o wartości przedmiotu sporu

decyduje roszczenie główne stanowiące zasadniczy przedmiot ochrony. O zastosowaniu

normy art. 20 k.p.c. przy obliczaniu wartości przedmiotu sporu decyduje to, czy odsetki,

pożytki lub koszty są żądane obok roszczenia głównego. Przesłanka ta nie jest

spełniona, np. wtedy, gdy powód dochodzi odrębnym pozwem samych odsetek albo gdy

odsetki uległy skapitalizowaniu, tj. po powstaniu zaległości strony zgodziły się na

doliczenie zaległych odsetek do dłużnej sumy (art. 482 § 1 k.c.) i powód dochodzi całej

tak obliczonej kwoty. Natomiast przesłankę tę należy uznać za spełnioną np. wtedy gdy

powód domaga się określonej sumy wraz z odsetkami (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 2 kwietnia 1998 r., I CZ 13/98, Wokanda 1998, nr 8, s. 5; z dnia 26

listopada 2002 r., V CZ 153/02, niepubl.; z dnia 12 stycznia 2007 r., IV CZ 105/06,

niepubl. i z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 38/07, niepubl., a także uchwałę składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 października 1997 r., III ZP 16/97, OSNAPiUS

1998, nr 7, poz. 204).

W niniejszej sprawie powódka nie dochodziła ani wierzytelności z odsetkami, ani

zaległych odsetek, domagała się uznania umowy sprzedaży za bezskuteczną w celu

zaspokojenia wierzytelności w kwocie 25 410 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 31

grudnia 2000 r. W takiej sytuacji norma art. 20 k.p.c. nie znajduje zastosowania,

uwzględnienie powództwa w sprawie, w której przedmiotem ochrony jest roszczenie

wynikające z art. 527 k.c., oznacza bowiem, że powód może z pierwszeństwem przed

wierzycielami osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które

wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego

nie weszły. Wartością przedmiotu sporu jest zatem wartość wierzytelności, dla

zaspokojenia której żaląca wy stąpiła z roszczeniem o uznanie umowy zawartej przez

dłużnika za bezskuteczną. Będzie to wierzytelność wraz z zaległymi należnościami

ubocznymi za czas poprzedzający wniesienie pozwu. Tak obliczona wartość przedmiotu

sporu w niniejszej sprawie nie osiągnęłaby jednak progu kwotowego wskazanego w art.

3982 § 1 k.p.c. Ze względu na to, że możliwe byłoby wliczenie odsetek jedynie za czas

do dnia 30 czerwca 2005 r. konieczna jest korekta wyliczenia dokonanego przez żalącą

i zmniejszenia sumy wyliczonych odsetek o kwotę 5 908,35 zł, stanowiącą odsetki za

dni według stopy 11,5%

w stosunku

rocznym

obowiązującej od

dnia

15 października 2005 r. (§ 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 października

2005 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych, Dz. U. Nr 210, poz. 1662)

oraz o kwotę 997,62 zł, stanowiącą odsetki za 106 dni (tj. od dnia 1 lipca do 14

października 2005 r.) według stopy 13,5 % w stosunku rocznym obowiązującej od dnia

10 stycznia 2005 r. (§ 1 i 3 rozporządzenia z dnia 4 stycznia 2005 r. w sprawie

określenia wysokości odsetek ustawowych, Dz. U. Nr 3, poz. 16). Obliczona przez

żalącą wartość przedmiotu sporu mogłaby zatem w dacie wniesienia pozwu wyrażać się

kwotą najwyżej 45 701,95 zł (tj. 52 607,92 zł – 6 905,97 zł). Wartość przedmiotu

zaskarżenia nie może być natomiast w niniejszej sprawie wyższa od wartości

przedmiotu sporu.

Trafnie zatem Sąd Okręgowy odrzucił skargę kasacyjną jako niedopuszczalną ze

względu na wartość przedmiotu zaskarżenia niższą niż pięćdziesiąt tysięcy złotych.

Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14

w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.