II CZ 22/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 22/10

POSTANOWIENIE

Dnia 22 kwietnia 2010 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. C. - prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą

„I.(...)” w Ł.

przeciwko Bank (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 22 kwietnia 2010 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach zawarte w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 23 listopada 2009 r., sygn. akt I ACa (…),

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem zawartym w punkcie 2 wyroku Sądu Apelacyjnego

w Ł. z dnia 23 listopada 2009 r. zasądzono od powoda M. C. na rzecz Banku (…) Spółki

Akcyjnej w W. kwotę 5400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym. Od wyroku Sądu Okręgowego w Ł. oddalającego

powództwo o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 300000 zł tytułem

odszkodowania wniesiona została przez powoda apelacja, w której nie powołał on

żadnych innych argumentów, niż te, uznane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym za

bezzasadne. Wobec przegrania sprawy również w postępowaniu odwoławczym na

podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. zasądzeniu na rzecz pozwanej

podlegały poniesione przez nią na tym etapie koszty zastępstwa procesowego. Nie

znalazł Sąd Apelacyjny podstaw do ponownego zastosowania art. 102 k.p.c., zwłaszcza

że apelacja była pozbawiona uzasadnionej przyczyny.

Powód w zażaleniu zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 102

k.p.c. przez niezastosowanie go i krzywdzące nałożenie na niego obowiązku zapłaty

sumy przekraczającej jego możliwości finansowe. Domagał się uchylenia postanowienia

i ewentualnie zasądzenia na rzecz pozwanej kosztów w wysokości uwzględniającej jego

możliwości i nakład pracy jej pełnomocnika, a także zasądzenia zwrotu kosztów

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skorzystanie przez stronę z uprawnienia do zaskarżenia wyroku sądu pierwszej

instancji nie może być negatywnie ocenione jako działanie niesłuszne, zmierzające do

nieuzasadnionego wydłużenia postępowania, ponieważ uniemożliwiałoby stronie

właściwą realizację prawa do sądu. W odniesieniu natomiast do odpowiedzialności z

tytułu kosztów procesu, strona skarżąca, decydując się na inicjowanie postępowania

odwoławczego, musi brać pod uwagę, wiążące się z przegraniem sprawy także na tym

etapie, ryzyko ponoszenia kosztów procesu, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za

wynik sporu (art. 98 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c.). Katalog przyczyn

zaliczanych do wypadków szczególnie uzasadnionych, przewidzianych art. 102 k.p.c.

nie został ustawowo uregulowany. Ocenę zastosowania zasady słuszności, będącej

wyjątkiem od odpowiedzialności za wynik sporu, pozostawiono sądom. Nieobciążenie

strony przegrywającej kosztami procesu w całości lub w części powinno wynikać

z konkretnych okoliczności rozpatrywanej sprawy, których badanie z zachowaniem

zasad logicznego rozumowania, dających się skontrolować, prowadzi do wniosku, że

obciążenie kosztami strony przegrywającej byłoby rażąco niesprawiedliwe albo

nieuzasadnione. Odnosi się to do sytuacji skomplikowanych problemów prawnych

dotyczących istoty sporu albo konieczności uzyskania orzeczenia sądowego albo

precedensowego charakteru powództwa, czy też sprawy o szczególnym znaczeniu dla

strony, jak na przykład dążenie do uzyskania środków utrzymania. Zainicjowane przez

powoda postępowanie nie dotyczyło żadnej z tego rodzaju spraw. Nie było podstaw do

przyjęcia, że wpływ na decyzję o wystąpieniu z powództwem miało subiektywne

przekonanie powoda o słuszności roszczenia, wywołane niewłaściwym, czy nielojalnym

postępowaniem pozwanej. Nie był on w stanie racjonalnie wykazać ani podstaw jej

odpowiedzialności ani wyrządzenia mu szkody. Wobec tego zasadnie uznał Sąd

Apelacyjny, że okoliczności sprawy nie zezwalają na ocenę, że wystąpił szczególnie

uzasadniony wypadek, usprawiedliwiający odstąpienie od zasady odpowiedzialności za

wynik sprawy.

Przyjęte zostało w orzecznictwie, że jako wymieniony w art. 102 k.p.c. wypadek

może być uznana szczególnie trudna sytuacja majątkowa i życiowa strony

przegrywającej, wskazująca na to, że zasądzenie kosztów procesu pozostawałoby w

sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, jeżeli wytoczenie sprawy znajdowało

usprawiedliwienie w przytoczonych okolicznościach. Za takim stanowiskiem przemawia

uregulowanie art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach

cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), wskazujące że zwolnienie od kosztów

sądowych nie zwalnia od obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Powód

został zwolniony od kosztów sądowych i w dalszym ciągu swoją sytuację majątkową

uznaje za niezadowalającą, bliżej jednak jej nie przedstawiając. Podkreślenia wymaga,

że posiada on wyższe wykształcenie, zawód i prowadzi działalność gospodarczą, której

wyników nieokreśla. Nie mogło zatem odnieść zamierzonego rezultatu dążenie do

nieobciążenia powoda kosztami procesu z uwagi na jego sytuację majątkową i życiową,

której nie można ocenić jako szczególnie trudnej.

Ocena wysokości kosztów procesu należnych pozwanej, które na obecnym

etapie postępowania obejmują wynagrodzenie pełnomocnika, dokonywana na gruncie

przesłanek przewidzianych art. 109 § 2 k.p.c. nie może prowadzić do określenia go na

poziomie niższym od stawek minimalnych, objętych przepisami rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z

urzędu przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze

zm.). Wysokość tego wynagrodzenia odnosi się do rozmiaru żądanego przez powoda

odszkodowania i nie może być uznana za szczególnie uzasadniony wypadek,

przemawiający za zastosowaniem zasady słuszności.

Zarzut ograniczenia prawa do sądu przez zasądzenie zwrotu kosztów procesu

pozwanej w zbyt dużej wysokości należało uznać za oczywiście bezzasadny.

Z powyższych względów zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw podlegało

oddaleniu w oparciu o art. 3941 § 3 w związku z art. 39814 k.p.c.