II CZ 22/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 22/09

POSTANOWIENIE

Dnia 29 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa R. M.

przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Okręgowemu w K.

oraz Sądowi Apelacyjnemu w […]

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 29 kwietnia 2009 r.,

zażalenia powódki na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 grudnia 2008 r.,

oddala

zażalenie

postępowania

pozwaną.

i

nie

zażaleniowego

obciąża

powódki

poniesionymi

przez

kosztami

stronę

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w […] odrzucił

wniosek powódki R. M. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o

sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku tegoż Sądu z dnia 12 maja 2008 r. o tej

samej sygnaturze akt, wraz z uzasadnieniem, jak też odrzucił wniosek powódki o

sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem w tej sprawie. W

uzasadnieniu Sąd stwierdził, że wniosek powódki, reprezentowanej przez adwokata

z urzędu, o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie

odpisu powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem wpłynął do Sądu Apelacyjnego

dnia 2 października 2008 r. Jak podano motywując ten wniosek, powódka złożyła

wniosek o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku z dnia 12 maja 2008 r. wraz

z uzasadnieniem z jednodniowym opóźnieniem, o czym dowiedziała się po

otrzymaniu postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 11 czerwca 2008 r.,

odmawiającego powódce doręczenia tegoż wyroku z uzasadnieniem.

Odpis tego postanowienia powódka otrzymała dnia 27 czerwca 2008 r. wraz

z pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia. Trzy dni później przesłała

do Sądu Apelacyjnego pismo procesowe z wnioskiem o ustanowienie dla niej

pełnomocnika z urzędu, podnosząc, że jest zwolniona od kosztów sądowych.

Zwalniając powódkę od kosztów sądowych w postępowaniu ze skargi kasacyjnej,

wymieniony Sąd postanowieniem z dnia 16 lipca 2008 r. ustanowił dla niej

pełnomocnika z urzędu. W dniu 28 lipca 2008 r. powódka otrzymała odpis tego

postanowienia. Tego samego dnia Sąd Apelacyjny został poinformowany przez

ORA o wyznaczeniu adwokata P. N. pełnomocnikiem z urzędu powódki R. M.

Pełnomocnik otrzymał tę informację dnia 11 sierpnia 2008 r., a w dniu 13 sierpnia

2008 r. wystąpił do Sądu Apelacyjnego o zgodę na wykonanie kserokopii kilku kart

akt sprawy, co zostało tego samego dnia zarządzone i wydane pełnomocnikowi.

Dopiero 10 września 2008 r. pełnomocnik powódki wystąpił do niej listownie

o wyjaśnienie przyczyn opóźnienia złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie

odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 12 maja 2008 r.

Faxem z dnia 29 września 2008 r. powódka te przyczyny wyjaśniła i dnia

2 października 2008 r. jej pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie

odpisu wymienionego wyroku wraz z uzasadnieniem. Na rozprawie dnia 4 grudnia

2008 r. powódka wyjaśniła przyczyny opóźnienia złożenia wniosku oraz podała, że

„od 3 kwietnia 2008 r. był spisek, a w dniach 9 i 10 lipca 2008 r. zamach na jej

życie, prawa i wolność przez prokuraturę, sąd i biegłych”.

Odrzucając wnioski Sąd Apelacyjny powołał się na przesłanki wymienione

w art. 169 § 1 k.p.c. Wskazał, że warunkiem przywrócenia terminu do dokonania

czynności

procesowej

jest

brak

winy

podmiotu

składającego

wniosek

o przywrócenie terminu, co ocenia się obiektywnie, jako dołożenie staranności,

jakiej można przeciętnie wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Tym

bardziej tej staranności, ocenianej jako zawodowa należy oczekiwać od

profesjonalnego pełnomocnika, którym w przypadku powódki był adwokat

ustanowiony z urzędu. Termin tygodniowy do złożenia wniosku o przywrócenie

terminu liczy się dla tegoż pełnomocnika od dnia, w którym dowiedział się

o uchybieniu terminu i mógł dokonać potrzebnej czynności procesowej.

W rozpoznawanym przypadku pełnomocnik powódki dowiedział się dnia

11 sierpnia 2008 r., zarówno o wyznaczeniu go pełnomocnikiem, jak i nie

dochowaniu przez nią terminów w dokonaniu czynności procesowych. Już dnia

13 sierpnia 2008 r. zapoznał się z aktami sprawy, miał więc obowiązek podjąć

wymagane czynności bez nieuzasadnionej zwłoki. Składając swoje wnioski dopiero

2 października 2008 r. dopuścił się zwłoki, której nie usprawiedliwia udanie się na

urlop wypoczynkowy w dniach 14 sierpnia – 3 września 2008 r. (w uzasadnieniu

postanowienia Sądu Apelacyjnego jest pomyłkowo wpisana data 14 lipca), nie

ustanowienie na czas urlopu substytucji i podjęcie obowiązków w niniejszej sprawie

dopiero od 10 września 2008 r. Uznając brak należytej staranności po stronie

pełnomocnika powódki, Sąd Apelacyjny odrzucił wnioski na podstawie art. 171

k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., oddalając też wniosek o przyznanie

pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego pełnomocnik powódki

zarzucił obrazę art. 169 § 1 k.p.c., art.171 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. „oraz

błędne ustalenia faktyczne, które miały wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez

zastosowanie instytucji odrzucenia zażalenia z uwagi na uchybienie terminowi do

wniesienia środka odwoławczego, w sytuacji, gdy niedotrzymanie terminu było

wynikiem nieodnalezienia akt w Sądzie Apelacyjnym w dniu 11 sierpnia 2008 r.”

Wniósł zatem o uchylenie zaskarżonego postanowienia, sporządzenie i doręczenie

odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 12 maja 2008 r. wraz z uzasadnieniem.

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik powódki wskazał, „że być może

powódka ma rację podając, że między innymi sąd ma się dopuścić zamachu na jej

prawa”, a dowodem na to ma być, jego zdaniem, nieprzedstawienie mu do wglądu

akt sprawy powódki w dniu 11 sierpnia 2008 r., tłumaczeniem się „że akta te gdzieś

się zapodziały”, wreszcie nie odniesieniem się do tego w zaskarżonym

postanowieniu.

Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa w odpowiedzi z dnia 16 stycznia

2009 r. na zażalenie strony powodowej wniosła o jego odrzucenie, ewentualnie

o oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazano na

brak interesu prawnego po stronie powódki we wniesieniu zażalenia skierowanego

tylko przeciw części postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 4 grudnia 2008 r.,

jako że zażalenie nie objęło odrzucenia wniosku powódki o przywrócenie terminu

do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem

(pkt 1 postanowienia), a tylko samo sporządzenie i doręczenie tego wyroku wraz

z uzasadnieniem (pkt 2 postanowienia). Ponadto wskazano, że zażalenie jest

oczywiście niezasadne, pozbawione argumentacji prawnej, zaś powołanie w nim

naruszenia art. 169 § 1 k.p.c. i art. 171 k.p.c. wadliwe, jako że nie mają one

zastosowania do odrzucenia wniosku, o który chodzi w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Z ustaleń faktycznych wynika, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik

powódki miał możliwość podjęcia czynności procesowych, jakie legły u podstaw

jego ustanowienia i wyznaczenia. Skoro dowiedział się dnia 11 sierpnia 2008 r.

o ustanowieniu go pełnomocnikiem powódki i jej opóźnieniu w złożeniu stosownych

wniosków, zaś dnia 13 sierpnia 2008 r., a więc tego samego dnia, kiedy o to wnosił

otrzymał kserokopie kart z akt sprawy, potrzebnych mu do podjęcia czynności,

to nie było żadnych przeszkód, aby dochować terminu do złożenia wniosku

o przywrócenie terminu do złożenia wniosku w celu sporządzenia i dostarczenia

odpisu wyroku z dnia 12 maja 2008 r. wraz z uzasadnieniem, jak i samego

sporządzenia i dostarczenia tego wyroku z uzasadnieniem, po uprzednim

skontaktowaniu się z powódką w celu ustalenia przyczyn opóźnienia. Jak wyjaśnił

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie I CZ 62/00

(OSNC 2001, nr 1, poz. 7), za dzień ustania przyczyny uchybienia terminu należy

uznać dzień, w którym pełnomocnik ustanowiony dla strony z urzędu miał

rzeczywistą możliwość - z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy dokonania czynności. W rozpatrywanej sprawie pełnomocnik mógł to uczynić zaraz

po jego ustanowieniu i wyznaczeniu oraz zapoznaniu się ze sprawą. Ma rację Sąd

Apelacyjny

twierdząc,

wytłumaczeniem

że

zwłoki

udanie

się

pełnomocnika

na

urlop

powódki,

nie

który

jest

wystarczającym

wykazał

nienależytą

staranność w wykonywaniu swoich obowiązków pełnomocnika z urzędu, skoro

nawet zaniechał ustanowienia substytuta, mając taką prawną i faktyczną

możliwość.

Z kolei, dowodzenie w zażaleniu jakiegoś spisku po stronie sądu, za czym

miałoby przemawiać, jak można wnosić z uzasadnienia rozmyślne lub co najmniej

wynikające

z

rażącego

niedbalstwa

nieprzedstawienie

akt

powódce

dnia

11 sierpnia 2008 r. („akta te się gdzieś zapodziały”) brzmi dość szczególnie

w piśmie procesowym sporządzonym przez adwokata. Zwłaszcza, że tenże

pełnomocnik powódki otrzymał z tychże akt potrzebne mu kserokopie kart dwa dni

później, 13 sierpnia 2008 r. Okoliczności te też dowodzą, że z powódką nie było

chyba tak trudno się porozumieć, skoro, jak przypomina w swym piśmie

Prokuratoria

Generalna

Skarbu

Państwa,

powódka

składając

wniosek

o ustanowienie pełnomocnika z urzędu miała jednak możność podejmowania

czynności procesowych, starając się zaś o wgląd w akta sprawy dnia 11 sierpnia

2008 r., a więc w dniu, w którym wiadome się stało dla Sądu, w którym była

osobiście, kto jest jej pełnomocnikiem z urzędu, także tę informację, mogła

uzyskać. W aktach sprawy brakuje jakiegokolwiek dowodu na okoliczności

przytaczane w zażaleniu, jak również wskazania wpływu tych okoliczności, nawet

gdyby do akt nie było dostępu dnia 11 sierpnia 2008 r., na zaniechanie podjęcia

w terminie czynności przez pełnomocnika powódki.

W motywach zaskarżonego postanowienia nie można się dopatrzeć

naruszenia art. 169 § 1 k.p.c. i art. 171 k.p.c., w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Pismo

zawierające

wniosek

o

przywrócenie

terminu

winno

przedstawiać

uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek (art. 169 § 2 k.p.c.).

Mają to być okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, jak też

okoliczności uzasadniające dopuszczalność tego wniosku ze względu na

zachowanie tygodniowego terminu do jego złożenia od daty ustania przyczyny

uchybienia terminowi (art. 169 § 1 k.p.c.). Sąd Apelacyjny zasadnie te przepisy

zastosował, uznając zawinione przez pełnomocnika powódki nierespektowanie

okoliczności i terminu dowiedzenia się o uchybieniu terminu przez powódkę.

Dlatego też w pierwszej instancji podstawą do odrzucenia spóźnionego wniosku był

art. 328 § 1 zd. 2 k.p.c., co podnosi w odpowiedzi na zażalenie Prokuratoria Skarbu

Państwa. Nie można jednak podzielić jej stanowiska, że i samo to zażalenie

należało odrzucić w rozpatrywanej sprawie, jako nie wyrażające interesu prawnego

strony skarżącej. Dominuje pogląd, który podziela Sąd Najwyższy w obecnym

składzie, że wniesienie zażalenia na postanowienie odrzucające wniosek

o sporządzenie i doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem zawiera w sobie także

wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tych czynności przez sąd. Istotą

zamiaru strony jest przecież doprowadzenie do sporządzenia uzasadnienia wyroku,

a następnie doręczenia tegoż wyroku z uzasadnieniem. Jeśli warunki prawne

zostałyby spełnione, to zarzut niesłusznego odrzucenia wniosku o sporządzenie

i doręczenie odpisu wyroku zostałby uwzględniony i zbędne byłoby uwzględnianie

kolejnego wniosku, tym razem o przywracanie terminu do złożenia tamtego

wniosku. Dlatego zażalenie pełnomocnika powódki nie podlegało odrzuceniu ze

względu na jego niedopuszczalność, jak wnosiła Prokuratoria Generalna Skarbu

Państwa, a oddaleniu ze względu na brak prawnych przesłanek do jego

uwzględnienia.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 39414 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.

orzeczono, jak w sentencji postanowienia, a co do kosztów, to zgodnie z art. 102

k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił nie obciążać

powódki kosztami postępowania zażaleniowego.

md