II CZ 22/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 22/06

POSTANOWIENIE

Dnia 23 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Hubert Wrzeszcz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Kazimierz Zawada

SSN Dariusz Zawistowski

w sprawie z powództwa K.R. prowadzącego działalność

gospodarczą pod nazwą "E."

przeciwko "E-A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

o ochronę dóbr osobistych i zapłatę 15.000 zł,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 23 marca 2006 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 3 stycznia 2006 r., sygn. akt [...],

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. – w sprawie o naruszenie dóbr osobistych i zapłatę

15 000 zł – wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2005 r. uwzględnił roszczenie

niemajątkowe, zasądził 5 000 zł i oddalił powództwo w pozostałym zakresie.

W apelacji profesjonalny pełnomocnik pozwanego – po oznaczeniu

zaskarżonego wyroku – stwierdził, że składa apelację „od wyżej opisanego wyroku

(...) i wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa”.

W odpowiedzi na apelację pełnomocnik powoda wniósł o odrzucenie

apelacji, m.in. z powodu nie dopełnienia wymagań przewidzianych w art. 368 § 1

k.p.c. Apelacja nie zawiera bowiem wskazania, czy wyrok został zaskarżony w

całości czy w części oraz zakresu żądanej zmiany bądź uchylenia. Pełnomocnik

powoda wniósł także o ewentualne oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 3 listopada 2005 r. oddalił apelację i orzekł

o kosztach postępowania apelacyjnego. Uzasadnienie wyroku nie zawiera

wyjaśnienia, dlaczego Sąd nie uwzględnił wniosku o odrzucenie apelacji.

Skargę kasacyjną, opartą na jednej podstawie, wniósł pełnomocnik powoda

i zaskarżył wyrok w części oddalającej apelację. Skarżący zarzucił, że wyrok został

wydany z naruszeniem art. 373 w zw. z art. 3701 k.p.c. polegającym na

nieodrzuceniu apelacji z powodu niedopełnienia wymagań z art. 368 § 1 i 5 k.p.c.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części przez

odrzucenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zaskarżonym postanowieniem odrzucił skargę kasacyjną

jako niedopuszczalną. Uznał bowiem, że skarżący nie ma interesu prawnego

w zaskarżeniu wyroku (tzw. gravamen). Rozstrzygnięcie Sądu drugiej instancji jest

dla niego korzystne. Nie sposób uznać natomiast, że interes prawny powoda

w zaskarżeniu orzeczenia polegał na tym, że odrzucenie apelacji stawia go

w korzystniejszej

sytuacji

procesowej,

ponieważ

pozwany

możliwość merytorycznego zakwestionowania rozstrzygnięcia.

traci

wówczas

W zażaleniu pełnomocnik powoda zarzucił, że oddalenie apelacji w sytuacji,

w której w pierwszym rzędzie wnosił o jej odrzucenia, jest niezgodne z wnioskiem

apelacji i uzasadnia

interes prawny powoda w zaskarżeniu wyroku. Ponadto

podniósł, że tzw. gravamen stanowi przesłankę merytoryczną zaskarżenia, jej brak

powoduje zatem oddalenie, a nie odrzucenie środka zaskarżenia. W konkluzji

zażalenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze przyjmuje się, mimo kontrowersji w doktrynie prawa

procesowego, że przesłanką zaskarżenia orzeczenia w postępowaniu cywilnym jest

istnienie interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia.

Według tradycyjnego ujęcia interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia,

określany mianem gravamen, oznacza pokrzywdzenie polegające na niekorzystnej

dla strony różnicy między zgłoszonym przez nią żądaniem a sentencją orzeczenia,

wynikającej z porównania zakresu żądania i treści rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 17 marca 1936 r., C III 1030/35, OSN 1937, nr 1, poz. 11,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 października 1950 r., ŁC 990/50, PiP

1950, nr 2, s. 359, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 kwietnia 1953 r., NP.

1954, nr 5-6, s. 168).

Według szerszego ujęcia interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia, które

pojawiło się w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego i zyskało aprobatę

w literaturze, skarżący miał interes prawny w zaskarżaniu orzeczenia, jeżeli nie

uzyskał tych wszystkich korzyści prawnych, jakie powinno zapewnić mu orzeczenie

wolne od wad i nie mógł ich uzyskać w innej, łatwiejszej drodze. Tak rozumiany

interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia stanowił merytoryczną przesłankę

zaskarżenia, jego brak powodował więc oddalenie, a nie odrzucenie środka

zaskarżenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1971 r., III CZP

79/71, OSNC 1972, nr 6, poz. 101).

Po przywróceniu systemu trójinstancyjnego, opartego na apelacji i kasacji,

w orzecznictwie

Sądu

Najwyższego

ponownie

zaznaczyła

się

tendencja

do tradycyjnego ujęcia interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia. Przyjęło ono

również, że brak gravaminis stanowi podstawę do odrzucenia środka zaskarżenia

jako niedopuszczalnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia

1997 r., I CKN 57/97, OSNC 1997, nr 11, poz. 66, postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 5 września 1997 r. III CKN 152/97, Lex nr 50 615,

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2003 r. I CKN 382/01, Lex nr 109

434). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie podziela ten kierunek

orzeczenictwa.

Rację ma skarżący, że zachodzi różnica między zgłoszonymi przez niego

wnioskami w postępowaniu apelacyjnym a sentencją wyroku. Sąd drugiej instancji

oddalił bowiem apelację pozwanego w sytuacji, w której powód, wskazując

przyczyny, w pierwszym rzędzie

domagał się jej odrzucenia. Jednakże sama

różnica między zakresem zgłoszonych wniosków i treścią rozstrzygnięcia nie

świadczy jeszcze o pokrzywdzeniu skarżącego.

Pełnomocnik powoda wniósł skargę kasacyjną w celu uzyskania orzeczenia

o odrzuceniu apelacji. Realizacja tego dążenia, zakładając najkorzystniejszy dla

skarżącego przebieg postępowania kasacyjnego, tj. przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania i uznanie, że została ona oparta na uzasadnionej podstawie,

po pierwsze, nie nastąpiłaby – wbrew oczekiwaniom wynikającym z wniosku skargi

kasacyjnej – w postępowaniu kasacyjnym, ponieważ nie zachodzą przewidziane

w art. 39816 k.p.c. przesłanki wydania orzeczenia reformatoryjnego, po drugie,

odrzucenie apelacji – na skutek ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd drugiej

instancji – nie miałoby wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy (pozostałby,

tak jak obecnie, wyrok Sądu pierwszej instancji). Nadanie biegu skardze kasacyjnej

spowodowałoby zatem zbędne podejmowanie w sprawie niecelowych czynności.

Tej oceny – w okolicznościach sprawy – nie zmienia zarzut skarżącego,

że odrzucenie apelacji postawiłoby go w korzystniejszej sytuacji procesowej,

ponieważ pozwany nie miałby możliwości merytorycznego zakwestionowania

rozstrzygnięcia. Z akt sprawy wynika bowiem, że pozwany, choć zapowiedział

wniesienie skargi kasacyjnej, nie zrobił tego.

Z przedstawionych powodów należało podzielić stanowisko Sądu, że nie

zachodzi w sprawie stanowiące przesłankę zaskarżenia wyroku pokrzywdzenie

skarżącego (gravamen). Również trafna jest decyzja Sądu o odrzuceniu skargi

kasacyjnej z tego powodu, ponieważ – jak wynika z powyższych wywodów –

gravamen nie stanowi merytorycznej przesłanki zaskarżenia orzeczenia.

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji

postanowienia (39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c.).