II CZ 215/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 215/11

POSTANOWIENIE

Dnia 21 czerwca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marta Romańska (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Maria Szulc

w sprawie I As 1/11 na skutek wniosku D. A.

o wyłączenie sędziów Sądu Apelacyjnego orzekających w Wydziale

Cywilnym w osobach: M. K. i innych, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 21 czerwca 2012 r.,

zażalenia wnioskodawczyni

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 maja 2011 r.,

1) oddala zażalenie;

2) zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz

adw. A. B. wynagrodzenie w kwocie 5400 (pięć tysięcy

czterysta) zł - podwyższone o stawkę podatku od towarów

i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w

przepisach o podatku od towarów i usług - tytułem

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej D. A. w

postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

D. A. złożyła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w

postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w sprawie toczącej się przed

Sądem Okręgowym (sygn. akt X GC 172/09). Po jej przekazaniu do rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu wniosła o wyłączenie od jej rozpoznania wszystkich sędziów

orzekających w Wydziale Cywilnym tego Sądu. Postanowieniem z dnia 5 maja

2011 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek, co do sędziego A. B. (pkt 1) oraz oddalił

wniosek w pozostałej części (pkt 2). Odrzucenie wniosku w odniesieniu do

sędziego A. B. nastąpiło na podstawie art. 531 k.p.c., gdyż sędzia ten nie jest

sędzią Sądu Apelacyjnego. W odniesieniu do pozostałych sędziów wniosek został

oddalony z tej przyczyny, że nie zachodziły przesłanki do jego uwzględnienia

przewidziane w art. 48 k.p.c. ani tego rodzaju okoliczności, które mogłyby

wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziów (art. 49 k.p.c.).

Postanowienie Sądu Apelacyjnego, w części oddalającej wniosek (pkt 2

postanowienia), zostało zaskarżone zażaleniem przez D. A., która wniosła o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć o dopuszczalności zażalenia.

Zgodnie ze stanem prawnym obowiązującym w chwili wniesienia zażalenia,

w szczególności z treści art. 3941 k.p.c., nie wynikało prawo wniesienia zażalenia

do Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek

strony o wyłączenie sędziego. Możliwość wniesienia takiego zażalenia, ale do

innego równorzędnego składu sądu drugiej instancji (art. 394 2 § 1 pkt 1 k.p.c.),

wprowadzono, z dniem 20 lipca 2011 r., ustawą z dnia 28 kwietnia 2011 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 138, poz. 806).

Z tej przyczyny, według części orzeczeń Sądu Najwyższego, do chwili dodania art.

3942 § 1 pkt 1 k.p.c., nie było dopuszczalne wniesienie zażalenia do Sądu

Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek

o wyłączenie sędziego (por. postanowienia: z dnia 15 grudnia 2010 r., II PZ 44/10,

Lex nr 784928, z dnia 24 maja 2011 r., II PZ 8/11, Lex nr 1119589). Należy jednak

mieć na uwadze, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r.,

SK 38/09 (Dz.U. 2010 r. Nr 109, poz. 724) uznano, że art. 394 1 § 2 k.p.c.,

w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu

drugiej

instancji

oddalającego

wniosek

o

wyłączenie

sędziego

złożony

w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1

Konstytucji. Uwzględniając skutki tego wyroku, Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 11 marca 2011 r., II CZ 194/10 (Lex nr 785879) wyjaśnił, że sam wyrok

Trybunału Konstytucyjnego nie uzasadnia jeszcze dopuszczalności zażalenia na

postanowienie sądu drugiej instancji, gdyż obliguje on jedynie ustawodawcę do

podjęcia odpowiednich działań legislacyjnych zapewniających zgodność regulacji

w dziedzinie postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Do tego czasu

istnieje luka, która może zostać wypełniona przez zastosowanie w drodze analogii

do zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalającego wniosek

o wyłączenie sędziego, art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., dopuszczającego zażalenie do

Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji „co do kosztów

procesu”, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.

Chodzi tu bowiem o przypadki podobne. W razie zajęcia odmiennego stanowiska

i odrzucenia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek

o wyłączenie sędziego, rozstrzygnięcie takie byłoby orzeczeniem niezgodnym

z Konstytucją z wszystkimi tego konsekwencjami. Podzielając stanowisko

wyrażone w postanowieniu z dnia 11 marca 2011 r., II CZ 194/10, Sąd Najwyższy

w składzie rozpoznającym wniesione zażalenie, przyjął jego dopuszczalność.

Zażalenie to nie było zasadne, bowiem Sąd Apelacyjny prawidłowo przyjął,

że w odniesieniu do sędziów, których dotyczył wniosek o wyłączenie, nie zachodziły

przesłanki określone w art. 49 k.p.c. uzasadniające uwzględnienie wniosku.

W szczególności nie uzasadnia wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy

okoliczność, że brał on już udział w rozpoznaniu innych spraw z udziałem tej samej

strony, chociażby „tematycznie” (według określenia skarżącej) związanych ze

sprawą, w której złożono wniosek o jego wyłączenie. Nie jest również podstawą do

wyłączenia sędziego jedynie subiektywne przekonanie strony, że w poprzednich

sprawach z jej udziałem zachowanie sędziego miało cechy stronniczości. Z tych

względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 398 14 w zw. z art. 3941

§ 3 k.p.c.

O

kosztach

w postępowaniu

nieopłaconej

zażaleniowym

pomocy

przed

prawnej

Sądem

udzielonej

Najwyższym

skarżącej

orzeczono

na

podstawie przepisów § 19 w zw. z § 13 ust. 2 pkt 2, § 6 pkt 7 i § 2 ust. 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348

ze zm.).