II CZ 21/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 21/09

POSTANOWIENIE

Dnia 29 kwietnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Grzegorz Misiurek

w sprawie z powództwa B. W.

przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Ł.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 29 kwietnia 2009 r.,

zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 28 listopada 2008 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił wniosek

powoda o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego

Sądu z dnia 22 kwietnia 2008 r. oraz wniesioną od wymienionego wyroku skargę

kasacyjną, stwierdzając, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony po

upływie tygodniowego terminu z art. 169 § 1 k.p.c. i dlatego jako spóźniony ulegał

odrzuceniu. W konsekwencji, odrzuceniu jako spóźniona ulegała również wniesiona

przez powoda skarga kasacyjna (art. 3986 § 2 k.p.c.). Istotne okoliczności faktyczne

przytoczone w uzasadnieniu postanowienia przedstawiały się następująco.

W dniu 9 czerwca 2008 r. powodowi doręczono odpis wyroku Sądu

Apelacyjnego z dnia 22 kwietnia 2008 r. z uzasadnieniem i w dniu tym rozpoczął

bieg ustawowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej, który upływał z dniem

9 sierpnia 2008 r. Powód w dniu 22 lipca 2008 r. złożył w administracji Zakładu

Karnego w Ł. wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego do

reprezentowania go w postępowaniu kasacyjnym. Wniosek, o którym mowa,

wpłynął do Sądu Apelacyjnego w dniu 25 lipca 2008 r. Postanowieniem z dnia 28

lipca 2008 Sąd Apelacyjny zwolnił powoda od kosztów sądowych w postępowaniu

kasacyjnym i ustanowił dla niego pełnomocnika z urzędu, którego miała wyznaczyć

Okręgowa Izba Radców Prawnych w Ł. Następnie, pismem z dnia 31 lipca 2008 r.

zwrócił się o wyznaczenie radcy prawnego, dodając, że ze względu na termin do

wniesienia skargi kasacyjnej sprawę należy potraktować jako pilną. Okręgowa Izba

Radców Prawnych wyznaczyła do reprezentowania powoda radcę prawnego R. R.,

o czym zawiadomiła go pismem z dnia 11 sierpnia 2008 r. Wyznaczony

pełnomocnik otrzymał to pismo w dniu 12 sierpnia 2008 r., a w dniu 12 września

2008 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 22 kwietnia 2008 r. wraz z

wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku

podniósł, że miał utrudniony kontakt z powodem, który przebywał w zakładzie

karnym, i z poprzednim pełnomocnikiem powoda, który w sierpniu korzystał z

urlopu, oraz że dopiero w dniu 8 września 2008 r. uzyskał wszystkie niezbędne

informacje, dzięki którym mógł zapoznać się z całokształtem sprawy. Zatem

dopiero w tym dniu ustała przeszkoda do przygotowania i złożenia skargi

kasacyjnej.

Sąd Apelacyjny stwierdził, że, zgodnie z art. 169 § 1 k.p.c., wniosek

o przywrócenie terminu musi być wniesiony w ciągu tygodnia od czasu ustania

przyczyny uchybienia terminu, z tym że w razie zastępstwa strony przez

pełnomocnika termin tygodniowy liczy się od dnia, w którym pełnomocnik

dowiedział się o uchybieniu terminu i mógł dokonać danej czynności procesowej.

W niniejszej sprawie radca prawny R. R. dowiedział się o ustanowieniu go

pełnomocnikiem powoda w dniu 12 sierpnia 2008 r., kiedy wiadomo było, że termin

do wniesienia skargi kasacyjnej już upłynął. We wniosku o przywrócenie terminu

pełnomocnik powoda nie uprawdopodobnił żadnej z dwu okoliczności, na które się

powoływał, tj. okoliczności, że przed dniem 8 września 2008 r. nie mógł

skontaktować się z poprzednim pełnomocnikiem powoda ani z samym powodem.

Z braku uprawdopodobnienia tych okoliczności wniosek o przywrócenie terminu

złożony przez pełnomocnika będącego radcą prawnym ulega odrzuceniu, tym

bardziej że pełnomocnik powoda nie uprawdopodobnił wspomnianych okoliczności

nawet na żądanie przewodniczącego. W piśmie z dnia 28 października 2008 r.

twierdził wprawdzie, że w dniu 13 sierpnia 2008 r. wystosował do powoda pismo

o przedstawienie stanowiska, ewentualnych uwag i wskazówek dotyczących

sprawy, ale nie przedłożył kopii tego pisma, a na rozprawie w dniu 28 listopada

2008 r. oświadczył, że rozmawiał z powodem na ten temat przez telefon.

Pełnomocnik nie udzielił też wprost odpowiedzi na pytanie, kiedy zapoznał się

z aktami sprawy, twierdził jedynie, że niezwłocznie po powzięciu wiadomości

o wyznaczeniu go pełnomocnikiem zwrócił się do sądu o zgodę na wykonanie kopii

dokumentów z akt sprawy. W aktach znajduje się pismo pełnomocnika w tej

sprawie z dnia 13 sierpnia 2008 r., z którego wynika, że żądane kopie dokumentów

zostały mu wydane w tym samym dniu. Poza tym pełnomocnik powoda – podkreślił

Sąd Apelacyjny – nie uprawdopodobnił, że dopiero w dniu 8 września 2008 r.

uzyskał „całość potrzebnych informacji”, dzięki którym mógł należycie i w pełni

zapoznać się z aktami sprawy. Z twierdzeń pełnomocnika wynika, że skargę

kasacyjną sporządził w ciągu czterech dni, tj. między 8 a 12 września 2008 r.

Pełnomocnik nie wykazał natomiast jakie przeszkody istniały między dniem 13

sierpnia 2008 r., w którym zapoznał się z aktami sprawy i otrzymał kopie żądanych

dokumentów, a dniem 12 września 2008 r., w którym złożył wniosek o przywrócenie

terminu i to bez uprawdopodobnienia okoliczności wskazanych w art. 168 § 2 k.p.c.

Z powyższych względów Sąd Apelacyjny – przyjmując, że na sporządzenie

skargi kasacyjnej pełnomocnik powoda potrzebował dwóch tygodni – uznał,

iż wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony po upływie tygodniowego

terminu z art. 169 § 1 k.p.c., a ponadto nie spełniał wymagań przewidzianych w art.

168 § 2 k.p.c. Skutkowało to odrzuceniem wniosku, a w konsekwencji odrzuceniem

skargi kasacyjnej.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powód, powołując się na art. 380

k.p.c.

wniósł

o

rozpoznanie

także

postanowienia

o

odrzuceniu

wniosku

o przywrócenie terminu i zarzucił Sądowi Apelacyjnemu naruszenie przepisów: art.

169 § 1 i 2 k.p.c. przez przyjęcie, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu

zostało wniesione po upływie tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia

terminu oraz że w piśmie tym nie uprawdopodobnił okoliczności uzasadniających

wniosek, oraz art. 328 § 2 w związku z art. 361 k.p.c. przez nieprawidłowe

wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. W

konkluzji żalący wniósł

o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Żalący ma rację podnosząc, że Sąd Apelacyjny błędnie wskazał podstawę

prawną obowiązku uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek

o przywrócenie terminu, gdyż obowiązek ten wynika z art. 169 § 2 k.p.c., a nie – jak

wskazał Sąd Apelacyjny – z art. 168 § 2 k.p.c. To trafne spostrzeżenie nie miało

jednak istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, rzecz bowiem w tym czy Sąd

Apelacyjny prawidłowo ocenił, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu

zostało wniesione po upływie tygodniowego terminu wskazanego w art. 169 § 1

k.p.c.

oraz

że

w

piśmie

tym

żalący

nie

uprawdopodobnił

okoliczności

uzasadniających wniosek.

Przewidziany w art. 169 § 1 k.p.c. tygodniowy termin do złożenia wniosku

o przywrócenie terminu biegnie od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi.

Kwestia sposobu określenia początku biegu terminu do złożenia wniosku

o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sytuacji, w której

wiadomość o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu dotarła do niego po upływie

przepisanego terminu do wniesienia tego środka, była już przedmiotem rozważań

Sądu Najwyższego. Początkowo w orzecznictwie zarysowała się w tej kwestii

rozbieżność stanowisk (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 17 listopada

1998 r., II UZ 122/98, OSNAPiUS 1999, nr 22, poz. 736, z dnia 27 czerwca 2000 r.,

I CZ 62/00, OSNC 2001, nr 1, poz. 7, z dnia 11 października 2001 r., IV CZ 163/01,

OSNC 2002, nr 5, poz. 70 i z dnia postanowienie z dnia 4 marca 2005 r., II UZ

72/04, OSNP 2005, nr 20, poz. 325). Na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich,

rozbieżności te zostały rozstrzygnięte przez skład siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego, który w uchwale z dnia 17 lutego 2009 r., III CZP 117/08 (Biul. SN

2009, nr 2, s. 8), przyjął, że przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi

kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego przez sąd ustaje w czasie, w którym

ma on możliwość jej wniesienia, nie później jednak niż z upływem dwóch miesięcy

od dnia zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem. W uzasadnieniu Sąd

Najwyższy podkreślił, że na tle określonego w art. 169 § 3 k.p.c. wymogu

równoczesnego dokonania, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, czynności

procesowej należy przyjąć, że ocena ustania przyczyny uchybienia terminowi

powinna pozostawać w ścisłym związku z ustaleniem w zakresie realnej możliwości

dopełnienia określonej czynności procesowej. Dopóki możliwość ta nie ma

rzeczywistego charakteru, dopóty nie można mówić o ustaniu przeszkody

uniemożliwiającej dokonanie czynności procesowej, a więc o ustaniu przyczyny

uchybienia terminowi. Trzeba przy tym uwzględnić, że skarga kasacyjna jest

środkiem charakteryzującym się wysokim stopniem sformalizowania oraz że

sporządzenie jej przez adwokata lub radcę prawnego poprzedzać musi zapoznanie

się z aktami sprawy oraz ze stanowiskiem strony co do zakresu skargi. Czynności

te powinny być wykonane bez nieuzasadnionej zwłoki, ale także z należytą

starannością i dbałością o interes reprezentowanej strony.

Mając na względzie powyższą wykładnię art. 169 § 1 k.p.c. trzeba zauważyć,

że w niniejszej sprawie radca prawny w dniu 12 sierpnia 2008 r. powziął wiadomość

o wyznaczeniu go pełnomocnikiem powoda, a w dniu 12 września 2008 r. złożył

wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i równocześnie

z wnioskiem – skargę kasacyjną. Uczynił to zatem w ciągu miesiąca od dnia

zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem. Twierdził przy tym, że dopiero

w dniu 8 września 2008 r. uzyskał wszystkie niezbędne informacje i mógł przystąpić

do sporządzenia skargi kasacyjnej. W tej sytuacji trzeba zgodzić się z zarzutem

naruszenia art. 169 § 1 k.p.c., gdyż Sąd Apelacyjny nie połączył momentu ustania

przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej z faktyczną

możliwością jej wniesienia przez pełnomocnika. Natomiast stanowisko łączące

ustanie przeszkody do wniesienia skargi kasacyjnej z powzięciem wiadomości

o wyznaczeniu danej osoby pełnomocnikiem prowadzi do rezultatów sprzecznych

z zasadą równych praw stron w postępowaniu cywilnym. Konkludując ten wątek

rozważań należy stwierdzić, że żalący nie uchybił tygodniowemu terminowi z art.

169 § 1 k.p.c.

Przechodząc do rozważenia drugiego z podniesionych zarzutów, trzeba

podkreślić, że, zgodnie z art. 169 § 2 k.p.c., w piśmie zawierającym wniosek

o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające

wniosek.

Instytucja

uprawdopodobnienia

–

jak

zauważył

Sąd

Najwyższy

w uzasadnieniu postanowienia z dnia 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/05 – występuje

w wielu przepisach, np. art. 50, art. 243, art. 7301 k.p.c., jednakże w żadnym z nich

nie została określona ani co do istoty, ani charakteru. Jedynie art. 243 k.p.c.

stanowi, że zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie

jest konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.

W doktrynie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest niższym stopniem

pewności. Z prawdopodobieństwem mamy do czynienia wówczas, gdy istnieją

podstawy do przyjęcia pewnego stanowiska, mimo nieusuniętych wątpliwości,

z wysokim prawdopodobieństwem – gdy wszelkie istotne wątpliwości zostaną

usunięte, a z pewnością – gdy zostały usunięte wszystkie możliwe wątpliwości

(zob. OSNC 2006, nr 6, poz. 110).

W świetle powyższej wykładni, którą skład orzekający Sądu Najwyższego

w pełni podziela, należy przyjąć, że złożenie przez pełnomocnika powoda

oświadczenia, że – ze względu na trudności w nawiązaniu kontaktu z powodem

i jego poprzednim pełnomocnikiem oraz konieczność zapoznania się z aktami

sprawy – dopiero w dniu 8 września 2008 r. dysponował wiedzą umożliwiającą mu

sporządzenie skargi kasacyjnej, czyni zadość wymaganiu uprawdopodobnienia

okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu. Trafnie zatem

żalący kwestionuje stanowisko Sądu Apelacyjnego, według którego wniosek

o przywrócenie terminu nie spełniał wymagania określonego w art. 169 § 2 k.p.c.

i z tej przyczyny ulegał odrzuceniu. W tej sytuacji konieczne stało się uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

w

części

odrzucającej

skargę

kasacyjną.

Rozpoznanie na podstawie art. 380 w związku z art. 398 21 i art. 3941 § 3 k.p.c.

niezaskarżalnego postanowienia odrzucającego wniosek o przywrócenie terminu –

wobec uwzględnienia zażalenia – pozwala na uchylenie tego postanowienia

(zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2006 r., I UZ 40/05,

OSNP 2007, nr 3-4, poz. 57 i z dnia 8 sierpnia 2007 r., I CZ 87/07, OSNC – ZD

2008, nr C, poz. 68).

Z przytoczonych wyżej powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1

zdanie pierwsze w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. postanowił, jak w sentencji.

jz