II CZ 197/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 197/11

POSTANOWIENIE

Dnia 5 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa A. B.

przeciwko Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w N.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 5 kwietnia 2012 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach zawarte w pkt 3

wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 15 marca 2011 r.,

1)

2)

oddala zażalenie

przyznaje od Skarbu Państwa Sądu Apelacyjnego

kwotę 300,- (trzysta złotych) na rzecz adwokat A. P. za

udzielenie powodowi pomocy prawnej z urzędu

(powiększoną o podatek VAT)

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda

A. B. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 30 grudnia 2010 r. w sprawie przeciwko

Skarbowi Państwa – Dyrektorowi Aresztu Śledczego w N. o ochronę dóbr

osobistych. W postanowieniu o kosztach postępowania, zawartym w powołanym

wyroku Sądu Apelacyjnego zasądzone zostało od powoda na rzecz pozwanego

2 700 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym, niezależnie od tego przyznane także zostało od Skarbu Państwa

wynagrodzenie z tytułu udzielonej powodowi pomocy prawnej przez pełnomocnika

ustanowionego dla niego z urzędu.

W zażaleniu na postanowienie o kosztach pełnomocnik powoda z urzędu

zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 102 k.p.c., polegające na

obciążeniu powoda kosztami zastępstwa procesowego wbrew zasadom słuszności,

pomimo

jego

trudnej

sytuacji

życiowej

uniemożliwiającej

mu

ponoszenie

jakichkolwiek kosztów. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i nie

obciążanie powoda kosztami zastępstwa procesowego, ewentualnie o uchylenie

postanowienia w przedmiocie tych kosztów i przekazanie sprawy w tym zakresie do

ponownego

rozpoznania.

Nadto

wniósł

o

przyznanie

wynagrodzenia

za

postępowanie zażaleniowe według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej

w ogóle kosztami. W zażaleniu powoda nie zostało wykazane, na czym miałoby

polegać szczególne uzasadnienie nie obciążania go kosztami postępowania za

drugą instancję, jeśli, jak wynika z motywów wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 15

marca 2011 r. apelacja okazała się w całości bezpodstawna, a jedynymi

przyczynami podanymi w zażaleniu na jego poparcie jest nie posiadanie przez

powoda na chwilę obecną źródeł dochodu oraz majątku i nie obciążenie go

kosztami procesu za pierwszą instancję.

Zwrócić zatem należy uwagę, że podejmując czynności procesowe trzeba

się liczyć z prawdopodobieństwem poniesienia kosztów w razie nieuwzględnienia

żądania, jest więc to pewne ryzyko, które wymaga rozważenia, zanim się podejmie

decyzję o dokonaniu czynności. Powód i tak korzysta z prawa do przyznanego mu

pełnomocnika z urzędu, którego kosztów nie ponosi, a pokrywa je, nawet w razie

przegrania sprawy – Skarb Państwa.

Sąd drugiej instancji nie dopatrzył się wyjątkowych okoliczności, które by

miały przemawiać za zastosowaniem wobec powoda art. 102 k.p.c. w odniesieniu

do kosztów należnych pozwanemu za instancję odwoławczą, nie zostały one też

przekonująco wywiedzione w zażaleniu. Powołany przepis ma postać wyjątku od

zasady odpowiedzialności za wynik sprawy i nie konkretyzuje pojęcia „wypadków

szczególnie uzasadnionych” pozostawiając kwalifikację sądowi, który uwzględniając

całokształt okoliczności konkretnej sprawy kieruje się własnym poczuciem

sprawiedliwości. Jak trafnie się wskazuje w orzecznictwie skorzystanie z art. 102

k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu i do jego oceny należy

przesądzenie, czy wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, który uzasadnia

odstąpienie, a jeśli tak, to w jakim zakresie od generalnej zasady obciążania

kosztami procesu stronę przegrywającą sprawę (por. wyroku Sądu Najwyższego

z dnia 3 lutego 2010 r., II PK 192/09, Lex nr 584735 i z dnia 27 maja 2010 r., II PK

359/09, Lex nr 603828). Mając na uwadze treść uzasadnienia wyroku Sądu

Apelacyjnego i zawarte w tym wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów nie

można zarzucić Sądowi naruszenia art. 102 k.p.c. przez niezastosowanie tego

przepisu.

Z tych względów należało na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3

k.p.c. oddalić zażalenie, rozstrzygając o kosztach postępowania zażaleniowego na

podstawie art. 98 § 1 w związku z art. 391 § 1, art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c. oraz

§ 6, 19 i 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163,

poz. 1348 ze zm.).