II CZ 195/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 195/11

POSTANOWIENIE

Dnia 5 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa C. J.

przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Ł.

o ochronę dóbr osobistych,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 5 kwietnia 2012 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach zawarte w pkt. 2 wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 25 sierpnia 2011 r.,

oddala zażalenie; zasądza od powoda na rzecz Skarbu

Państwa

-

Prokuratorii

Generalnej

Skarbu

Państwa

(sto dwadzieścia) zł kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2011 r. Sąd Apelacyjny w sprawie o ochronę

dóbr osobistych i zapłatę z powództwa C. J. przeciwko Skarbowi Państwa Zakładowi Karnemu w Ł. oddalił apelację powoda (pkt 1); zasądził od powoda na

rzecz pozwanego kwotę 1.800 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu apelacyjnym (pkt 2); jak również przyznał i nakazał wypłacić

pełnomocnikowi powoda kwotę 2.214 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

W zażaleniu skarżący zarzucał naruszenie art. 102 k.p.c. przez jego

niezastosowanie. Stwierdzono, że sytuacja majątkowa powoda nie pozwala

na poniesienie kosztów procesu, w związku z czym zachodzi szczególnie

uzasadniony przypadek, o którym mowa we wskazanym przepisie. Skarżący wnosił

o uchylenie zaskarżonego postanowienia zamieszczonego w pkt 2 wyroku z dnia

25 sierpnia 2011 r. W odpowiedzi na zażalenia pozwany wnosił o oddalenie

zażalenie i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu

za postępowanie zażaleniowe.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący wskazał, że sąd pierwszej instancji na podstawie art. 102 k.p.c.,

mając na względzie trudną sytuację materialną strony powodowej, odstąpił od

obciążenia jej kosztami procesu poniesionymi przez pozwanego (k. - 219).

Sąd Apelacyjny przyjął ustalenia Sądu pierwszej instancji jako własne i nie poczynił

własnych ustaleń podejmując decyzję o braku podstaw do zastosowania art. 102

k.p.c. wskazał, że „sam fakt odbywania kary pozbawienia wolności i nie posiadanie

dochodów nie jest wypadkiem szczególnie uzasadnionym, natomiast powód nie

wskazał żadnych okoliczności, które do takiego wypadku można by zaliczyć”. Sąd

orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art. 98 k.p.c. w zw.

z art. 391 § 1 k.p.c. (k. - 245). Skarżący zarzucił, że wyrok sądu drugiej instancji nie

zawiera żadnych nowych argumentów przeciwko zastosowaniu art. 102 k.p.c.

Zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu

kończącym sprawę w instancji. Zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca

sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne

do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Powołany przepis ustanawia dwie

zasady rozstrzygania o kosztach procesu, tj. zasadę odpowiedzialności za wynik

procesu oraz zasadę orzekania o zwrocie kosztów niezbędnych i celowych.

Wyjątkiem od wskazanej reguły jest orzeczenie o kosztach postępowania na

podstawie art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach szczególnie uzasadnionych

sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać

jej w ogóle kosztami. Przepis ten wyraża zasadę słuszności w orzekaniu

o kosztach, stanowiąc wyjątek od zasady odpowiedzialności za wynik procesu.

Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy,

przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej

kosztami

procesu

na

rzecz

przeciwnika

byłoby

niesłuszne,

czy

wręcz

niesprawiedliwe. Art. 102 k.p.c. znajduje zastosowanie „w wypadkach szczególnie

uzasadnionych”, które nie zostały ustawowo zdefiniowane i są każdorazowo

oceniane

przez

sąd

orzekający

na

tle

okoliczności

konkretnej

sprawy.

Do okoliczności tych zalicza się m.in. sytuację majątkową i osobistą strony,

powodującą, że obciążenie jej kosztami może pozostawać w kolizji z zasadami

współżycia społecznego. Przy zastosowaniu art. 102 k.p.c. mogą być również

brane pod uwagę okoliczności dotyczące charakteru sprawy (por. postanowienie

SN z dnia 21 lipca 2011 r., V CZ 54/11, niepubl.).

Treść art. 102 k.p.c. przemawia za tezą, że jego wykładnia nie może być

rozszerzająca (por. postanowienia SN z dnia 13 października 1976 r., IV PZ 61/76,

LEX nr 7856; z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, LEX nr 232807; z dnia

12 stycznia 2012 r., IV CZ 117/11, niepubl.), a w konsekwencji zastosowanie art.

102 k.p.c. może mieć miejsce wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych.

Zastosowanie art. 102 k.p.c. wymaga dokonania oceny ostatecznego wyniku

sprawy, lecz podlega dyskrecjonalnej ocenie sędziowskiej. Ustalenie, czy takie

szczególne wypadki zachodzą, ustawodawca pozostawił swobodnej ocenie sądu.

Ocena ta powinna uwzględniać wszystkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na

jej

podjęcie.

Rozstrzygnięcie

w

tym

zakresie

może

zostać

skutecznie

zakwestionowane w ramach kontroli instancyjnej jedynie w razie oczywistego

naruszenia reguł zastosowania art. 102 k.p.c. Wymaga jednak podkreślenia,

że skorzystanie

ze

wskazanego

przepisu

jest

suwerennym

uprawnieniem

jurysdykcyjnym sądu orzekającego (por. wyrok SN z dnia 22 listopada 2006 r.,

V CSK 292/06, niepubl.; postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia

2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, niepubl.; z dnia

13 lipca 2011 r., III CZ 32/11, niepubl., z dnia 25 stycznia 2012 r., V CZ 103/11,

niepubl.).

Subiektywne

przekonanie

strony

o

swojej

racji,

potwierdzone

w orzeczeniu Sądu pierwszej instancji, lecz odmiennie ocenione przez Sąd

odwoławczy, nie może stanowić podstawy do żądania zastosowania art. 102 k.p.c.,

ani dowodzić istnienia powinności tego Sądu zastosowania wymienionego przepisu

(postanowienia SN z dnia 13 stycznia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia

27 stycznia 2010 r., II CZ 75/09, niepubl.; z dnia 27 stycznia 2010 r. II CZ 87/09,

niepubl.; z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 111/09, niepubl.; z dnia 15 grudnia 2011 r.,

II CZ 139/11, niepubl.).

Zastosowanie art. 102 k.p.c. uzależnione jest zatem od oceny sądu

rozpoznającego

sprawę,

kompetencja

Sądu

Apelacyjnego

ma

charakter

dyskrecjonalny. Dokonana w tym zakresie ocena sądu pierwszej instancji nie ma

wiążącego charakteru dla sądu odwoławczego, który orzeka w przedmiocie

kosztów

postępowania

apelacyjnego.

Sąd

Apelacyjny

przedstawił

wywód

odnoszący się do braku podstaw zastosowania normy wyrażonej w art. 102 k.p.c.

Analiza uzasadnienia Sądu Apelacyjnego nie uzasadnia twierdzenia, by miało

miejsce oczywiste naruszenie reguł zastosowania art. 102 k.p.c.

Biorąc to pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3 w zw. z art.

39814 k.p.c. zażalenie oddalił.