II CZ 194/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 194/10

POSTANOWIENIE

Dnia 11 marca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogumiła Ustjanicz (przewodniczący)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSN Kazimierz Zawada (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku J. D.

przy uczestnictwie K. M. i M. M.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 11 marca 2011 r.,

zażalenia pozwanego M. M.

na postanowienie Sądu Okręgowego w P.

z dnia 30 lipca 2010 r.,

oddala zażalenie, pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania

zażaleniowego

postępowanie w sprawie.

orzeczeniu

kończącemu

Uzasadnienie

Uczestnik postępowania, M. M., złożył na rozprawie apelacyjnej w dniu 27

lipca 2010 r. wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy – z wskazanych przez

niego przyczyn – sędzi sprawozdawcy, B. W.

Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 30 lipca 2010 r. wniosek ten oddalił.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że w odniesieniu do sędzi sprawozdawcy nie wystąpiła

żadna z przewidzianych w art. 48 k.p.c. przesłanek wyłączenia sędziego z mocy

ustawy, żadna też z przytoczonych przez uczestnika okoliczności nie uzasadniała

wyłączenia sędzi sprawozdawcy przez sąd na podstawie art. 49 k.p.c.

W zażaleniu na postanowienie z dnia 30 lipca 2010 r. uczestnik

zakwestionował zasadność rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. W lakonicznym

uzasadnieniu zażalenia skupił się na jego dopuszczalności w świetle wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09 (OTK-A 2010, nr 5,

poz. 46).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wymienionym wyrokiem, ogłoszonym w „Dzienniku Ustaw” nr 109, poz. 724,

z dnia 22 czerwca 2010 r., Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 394 1 § 2 k.p.c.

w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu

drugiej

instancji

oddalającego

wniosek

o

wyłączenie

sędziego

złożony

w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, jest niezgodny z art. 45 ust. 1

Konstytucji.

Każdy środek zaskarżenia w postępowaniu cywilnym musi mieć podstawę

w obowiązującej

normie

prawnej

o

charakterze

ustawowym.

Wniesienie

określonego środka zaskarżenia na orzeczenie wydane w postępowaniu cywilnym

jest więc dopuszczalne o tyle tylko, o ile ma oparcie w normie prawnej na poziomie

ustawy. Sam wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09,

nie uzasadnia zatem jeszcze dopuszczalności zażalenia na postanowienie sądu

drugiej instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego złożony w toku

postępowania przed tym sądem. Obliguje on jedynie ustawodawcę do podjęcia

odpowiednich

działań

legislacyjnych,

zapewniających

zgodność

regulacji

w dziedzinie postępowania cywilnego z art. 45 ust. 1 Konstytucji.

Usunięcie „pominięcia ustawodawczego” stwierdzonego w powoływanym

wyroku może nastąpić przez ustanowienie regulacji o różnej treści. Uwzględniając,

że obarczenie Sądu Najwyższego rozpatrywaniem takich środków zaskarżenia jak

zażalenie przewidziane w art. 3941 §1 pkt 2 k.p.c. oraz podobne do niego

„zażalenie pominięte” w art. 3941 §2 k.p.c., którego dotyczy wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., SK 38/09, zagraża prawidłowemu

wykonywaniu przez Sąd Najwyższy właściwych jego funkcji, możliwe jest

dopuszczenie przez ustawodawcę zażalenia na postanowienie sądu drugiej

instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędziego do równorzędnego składu sądu

odwoławczego.

Dopóki

jednak

brak

odpowiedniej

regulacji

usuwającej

„pominięcie

ustawodawcze” stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca

2010 r., SK 38/09, w kodeksie postępowania cywilnego istnieje luka.

W takiej sytuacji istotnego znaczenia nabiera pytanie o to, czy luka ta może

być wypełniona także przez odpowiednie zastosowanie w drodze analogii

istniejącego już przepisu tego kodeksu. Odpowiedź jest pozytywna. Należy przyjąć,

może ona być wypełniona także przez zastosowanie w drodze analogii do

zażalenia

na

postanowienie

sądu

drugiej

instancji,

oddalające

wniosek

o wyłączenie sędziego, art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c., dopuszczającego zażalenie do

Sądu Najwyższego na postanowienie sądu drugiej instancji „co do kosztów

procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji”.

Chodzi tu o przypadki istotnie podobne. W takich zaś przypadkach należy

w odniesieniu do przypadku nieunormowanego dopuścić analogię z przypadku

unormowanego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2001 r.,

III CZ 4/01, OSNC 2001, nr 12, poz. 184, oraz z dnia 20 lutego 2003 r., I CZ 10/03,

LEX nr 78270). Wypada podkreślić, że w razie zajęcia odmiennego stanowiska

i odrzucenia zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji oddalające wniosek

o wyłączenie sędziego, rozstrzygnięcie takie byłoby orzeczeniem niezgodnym

z Konstytucją z wszystkimi tego konsekwencjami.

Wniesione zażalenie, mimo że dopuszczalne, jest jednak oczywiście

bezzasadne. Skarżący nie zadał sobie nawet trudno umotywowania twierdzenia

o naruszeniu przez Sąd Okręgowy art. 49 k.p.c. Mając to na względzie Sąd

Najwyższy na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. oddalił zażalenie

uczestnika.