II CZ 193/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 193/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Anna Kozłowska

SSA Monika Koba

w sprawie z powództwa U. M.

przeciwko I. Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej […]

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 marca 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej

na wyrok Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 20 czerwca 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok, pozostawiając rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego Sądowi Okręgowemu

w Z.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 24 lutego 2012 r. oddalił powództwo U. M.

skierowane przeciwko I. Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej o zapłatę

kwoty 7 515,27 zł oraz orzekł o kosztach procesu.

Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy uchylił wyrok Sądu

Rejonowego zaskarżony apelacją powódki i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu

do

ponownego

rozpoznania

i

rozstrzygnięcia

o kosztach

postępowania

apelacyjnego.

W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał

istoty sprawy uznając, że powódka nie sprostała ciążącym na niej obowiązkom

dowodowym wynikającym z art. 6 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego nie może

stanowić podstawy oddalenia powództwa okoliczność, że powódka nie zgłosiła

w toku postępowania wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego

z dziedziny mechaniki pojazdowej i rekonstrukcji wypadków na okoliczność

dochodzonego w sprawie żądania oraz to, że powódka oparła swoje twierdzenia na

prywatnej opinii Polskiego Związku Motorowego – Oddziału w Z. Czym innym jest

bowiem, zdaniem Sądu Okręgowego, niesprostanie przez stronę ciążącym na niej

obowiązkom dowodowym, a czym innym niewyjaśnienie istoty sprawy i brak oceny

zgromadzonych w sprawie dowodów. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 386 §4

k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał jedocześnie, że Sąd Rejonowy przy ponownym

rozpoznaniu sprawy powinien ustalić zakres uszkodzeń w samochodzie powódki

oraz koszt ich naprawy, a także wyjaśnić, co było powodem zmiany stanowiska

świadka D. G., który oglądał samochód wkrótce po kolizji.

W zażaleniu na wyrok Sądu Okręgowego strona pozwana zarzuciła, że

zapadł on z naruszeniem art. 386 §4 k.p.c. oraz art. 6 k.c. w związku z art. 232 i art.

378 § 1 k.p.c. W konkluzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

rozstrzygnięcia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania i zasądzenie od powódki kosztów postępowania zażaleniowego.

W odpowiedzi na zażalenie powódka wniosła o jego oddalenie i zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c. – w brzmieniu nadanym ustawą z 16 września

2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381), która weszła w życie z dniem 3 maja 2012 r. –

zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd

drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do

ponownego rozpoznania.

Charakter prawny zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji

(tzw.

zażalenie

kasatoryjne)

związany

jest

z

obowiązującym

w

polskim

postępowaniu cywilnym tzw. modelem apelacji pełnej. W systemie apelacji pełnej

sąd odwoławczy zobowiązany jest rozpoznać sprawę merytorycznie ex novo,

z wykorzystaniem materiału procesowego zgromadzonego w postępowaniu przed

sądem pierwszej i drugiej instancji. Postępowanie apelacyjne stanowi bowiem

kontynuację postępowania przed sądem pierwszej instancji, a jego przedmiotem

jest także rozpoznanie zgłoszonego w pozwie żądania, nie zaś wyłącznie kontrola

zaskarżonego orzeczenia (zob. uchwała składu siedmiu sędziów z 31 stycznia

2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Oznacza to, że podstawowym

celem postępowania apelacyjnego jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy i tylko

wyjątkowo sąd odwoławczy może uchylić się od obowiązku wydania w sprawie

orzeczenia kończącego postępowanie, co do jej meritum (art. 386 § 2, 3 i 4 k.p.c.).

Określając charakter prawny zażalenia przysługujące na podstawie art. 394 1

§ 11 k.p.c. należy wskazać, że jest ono środkiem prawnym znacząco odbiegającym

od cech typowego (klasycznego) zażalenia. Mimo swej odmienności jest środkiem,

przy użyciu którego – tak jak w wypadku zażalenia zwykłego - są rozstrzygane

kwestie procesowe, a nie materialnoprawne. Należy je zaliczyć do środków

odwoławczych, co oznacza, że kwestionowane orzeczenie nie staje się

prawomocne przed upływem terminu do jego wniesienia.

Konglomerat uwarunkowań związanych z umiejscowieniem zażalenia na

orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej instancji w systemie apelacji pełnej wyznacza

zakres kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu wywołanym wniesieniem

zażalenia przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. W doktrynie oraz orzecznictwie

podkreśla się, że w analizowanym zakresie kontrolą Sądu Najwyższego objęta jest

wyłącznie prawidłowość wyboru między kasatoryjnym a reformatoryjnym sposobem

rozstrzygnięcia przez sąd rozpoznający apelację (zob. postanowienie SN z dnia

7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, niepubl.).

Analiza art. 386 § 2 - 4 k.p.c. wskazuje, że możliwość uchylenia wyroku

przez sąd drugiej instancji została ograniczona wyłącznie do sytuacji wyczerpująco

w tych przepisach wymienionych. Oznacza to, że nie ma podstawy do dokonywania

wykładni

rozszerzającej

przesłanki

„nierozpoznania

istoty

sprawy”

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 r., II CZ 141/12,

niepubl.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu

pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy sąd

zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów

strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna

lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. postanowienia Sądu Najwyższego

z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22; z 15 lipca 1998 r.

II CKN 838/97, LEX nr 50750; z 3 lutego 1999 r., III CKN 151/98, LEX nr 519260;

wyroki Sądu Najwyższego z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003 nr 3, poz.

36; z 21 października 2005 r., III CK 161/05, LEX nr 178635; z 12 listopada 2007 r.,

I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2). Co do zasady zatem przez pojęcie

„nierozpoznania istoty sprawy” należy rozumieć nierozstrzygnięcie żądań stron,

czyli

niezałatwienie

przedmiotu

sporu.

Wykładnia

językowa,

systemowa

i funkcjonalna tego zwrotu pozwala na przyjęcie, że wszelkie inne wady

rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń prawa materialnego, czy też procesowego

(oczywiście

poza

nieważnością

postępowania

i

nieprzeprowadzeniem

postępowania dowodowego w całości), nie uzasadniają uchylenia wyroku

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Wszystkie tego rodzaju braki

powinny być w systemie apelacji pełnej załatwiane bezpośrednio w postępowaniu

apelacyjnym.

W

tym

miejscu

należy

podkreślić,

iż

przy

częściowym

przeprowadzeniu postępowania dowodowego przez sąd pierwszej instancji,

dopuszczalne jest skorygowanie uchybień w zakresie przebiegu i wyników

postępowania dowodowego oraz ich ewentualne skorygowanie przez sąd

apelacyjny. Niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy nie jest bowiem równoznaczne z nierozpoznaniem ich istoty (zob. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1999, II UKN 589/98, OSNP 2000, nr 12,

poz. 484).

Skoro przedmiotem procesu jest roszczenie procesowe, które obejmuje

żądanie oraz okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie, to przy uwzględnieniu

obowiązującej konstrukcji zażalenia na orzeczenie kasatoryjne sądu drugiej

instancji w systemie apelacji pełnej, błędne - w ocenie sądu drugiej instancji –

uznanie, że powódka nie sprostała obowiązkom dowodowym wynikającym z art. 6

k.c., nie może być kwalifikowane jako nierozpoznanie istoty sprawy. Trafny jest

zatem - przy niewykazaniu, że zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania

dowodowego w całości - zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c.

Drugi z podniesionych przez skarżącą zarzutów nie poddaje się ocenie

w ramach niniejszego zażalenia, gdyż nie dotyczy przesłanek uchylenia orzeczenia

sądu pierwszej instancji.

Uznając zarzut naruszenia art. 386 § 4 k.p.c. za uzasadniony Sąd Najwyższy

na podstawie art. 39815 § 1 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony

wyrok, a orzeczenie o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawił, zgodnie

z 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c., Sądowi Apelacyjnemu.

db