II CZ 191/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 191/10

POSTANOWIENIE

Dnia 2 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa T. K.

przeciwko Towarzystwu Ubezpieczeń "Allianz Polska" - Spółce Akcyjnej

z siedzibą w W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 lutego 2011 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach

zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 8 września 2010 r.,

1. odrzuca

zażalenie

w

części

dotyczącej

kosztów

postępowania przed sądem pierwszej instancji,

2. oddala zażalenie w pozostałej części,

3. zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 300

(trzysta)

złotych

zażaleniowego.

tytułem

kosztów

postępowania

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 8 września 2010 r. zmienił zaskarżony

wyrok Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 14 maja 2010 r. w ten sposób, że powództwo

oddalił. W pkt pierwszym (I 2 ) wyroku zasądził od powoda T. K. na rzecz

pozwanego Towarzystwa Ubezpieczeń „Allianz Polska” spółki akcyjnej z siedzibą w

W. kwotę 2400 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz zwrócił (pkt I 3) powodowi z

Sądu Rejonowego w Ł. kwotę 154 zł uiszczoną w dniu 22 grudnia 2009 r. pod

pozycją […] tytułem niewykorzystanej części zaliczki.

W pkt drugim wyroku zasądził od powoda T. K. na rzecz Towarzystwa

Ubezpieczeń „Allianz Polska” spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwotę 550 zł tytułem

zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.

Postanowienie Sądu Okręgowego w zakresie kosztów powód zaskarżył

zażaleniem i wniósł o jego uchylenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie do Sądu Najwyższego na podstawie art. 394 1 § 1 pkt 2 k.p.c.

przysługuje, odmiennie niż wynika to z zasady ustanowionej w art. 394 1 § 2 k.p.c.,

na orzeczenia o kosztach procesu wydane po raz pierwszy przez sąd drugiej

instancji, niezależnie od tego czy w danej sprawie przysługuje skarga kasacyjna,

czy też jest ona niedopuszczalna. Zażalenie to może być wniesione na

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu, które nie były

przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji (por. postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 23 czerwca 2010 r. II CZ 45/10, BSN 2010, nr 9, s. 12, z 16

czerwca 2010 r. I CZ 30/10 niepubl. z dnia 24 września 2010 r. IV CZ 60/10

niepubl. z dnia 23 czerwca 2010 r. II CZ 7/10 niepubl.). Bez znaczenia z punktu

widzenia powyższej oceny jest to, że rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji co do

kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji różni się od zapadłego

w tym względzie rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Możliwość odmiennych

rozstrzygnięć w toku instancji jest oczywistym założeniem kontroli instancyjnej

orzeczeń.

Sądem pierwszej instancji w zakresie orzekania o kosztach procesu jest ten

sąd, do którego kognicji należy orzekanie o zwrocie kosztów w danym zakresie

po raz pierwszy. Zaskarżeniu zażaleniem do Sądu Najwyższego podlega więc

postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów procesu w takim zakresie,

w jakim mogło być ono wydane tylko przez ten sąd w orzeczeniu kończącym

postępowanie

apelacyjne.

Zakres

postępowania

apelacyjnego

oraz

ten

obejmuje

orzeczenie

orzeczenie

o kosztach

o

kosztach

postępowania

kasacyjnego w przypadku, gdy Sąd Najwyższy po rozpoznaniu skargi kasacyjnej

uchylił wyrok sądu apelacyjnego i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego

rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 108

§ 2 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.). Przepis ten nie może być interpretowany

w sposób rozszerzający.

W przedmiotowej sprawie koszty postępowania w pierwszej instancji zostały

rozstrzygnięte po raz pierwszy wyrokiem Sądu Rejonowego w Ł. w pkt 3 orzeczenia

w postaci ich wzajemnego zniesienia między stronami postępowania. Sąd

Okręgowy orzekł zatem o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej instancji

po raz drugi rozpoznając apelację pozwanego. W konsekwencji – zażalenie

powoda w zakresie, w którym zaskarża rozstrzygnięcie co do kosztów procesu w

postępowaniu przed sądem I instancji należało jako niedopuszczalne odrzucić.

W zakresie zażalenia na koszty postępowania apelacyjnego zawarte w pkt II

wyroku Sądu Okręgowego nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art. 102

k.p.c. Zgodnie z art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może

zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej

w ogóle kosztami. Przepis wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach,

stanowiąc

wyjątek

od

zasady

odpowiedzialności

za

wynik

procesu.

Nie konkretyzuje on pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając

ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy, sądowi

(por. m.in. postanowienie SN z dnia 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73, LEX nr 7366).

Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej sprawy,

przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony przegrywającej

kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne, niesprawiedliwe.

Stanowią je zarówno fakty związane z samym procesem jak i leżące poza nim,

a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego stron, które powinny być

oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego.

Zatem przepis art. 102 k.p.c. powinien być zastosowany wówczas, gdy

w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami

procesu

przeciwnika

byłoby

rażąco

niezgodne

z

zasadami

słuszności.

W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą. W przedmiotowej

sprawie powód był zwolniony od kosztów sądowych jedynie częściowo,

tj. w zakresie opłaty od pozwu. Sąd pierwszej instancji pomimo wniosku powoda nie

znalazł podstaw do zwolnienia go od kosztów sądowych w całości.

Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 3941 § 3 w zw. z art. 39814

oraz art. 39821, w zw. z art. 373 k.p.c.).