II CZ 188/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 188/12

POSTANOWIENIE

Dnia 14 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z powództwa M. B.

przeciwko HDI Asekuracja Towarzystwu Ubezpieczeń Spółce Akcyjnej

z siedzibą w W.

z udziałem interwenienta ubocznego T. L.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 lutego 2013 r.,

zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 6 września 2012 r.,

1. oddala zażalenie,

2. rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego

pozostawia Sądowi Okręgowemu w K. w orzeczeniu

kończącym postępowanie w sprawie.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 kwietnia 2012 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił powództwo

M. B. o zapłatę odszkodowania, zadośćuczynienia i renty z tytułu naprawienia

uszczerbku jakiego doznał w wypadku w dniu 31 lipca 2005 r., wobec upływu

terminu przedawnienia. Na skutek apelacji powoda, wyrokiem z dnia 6 września

2012 r. Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę temu

Sądowi do ponownego rozpoznania oceniając, że pogląd Sądu pierwszej instancji

co do upływu terminu przedawnienia części roszczenia jest nietrafny, w części

natomiast, skorzystanie przez pozwanego z tego zarzutu ocenić należało jako

nadużycie prawa. W związku z tym, jako podstawę prawną orzeczenia

kasatoryjnego Sąd Odwoławczy wskazał art. 386 § 4 k.p.c. i potrzebę

przeprowadzenia

postępowania

dowodowego

w

całości,

w

tym

potrzebę

rozpoznania zarzutu przyczynienia się powoda do szkody.

W zażaleniu złożonym w trybie art. 3941 § 11 k.p.c. pozwany zarzucił

naruszenie art. 123 § 1 pkt 2 oraz art. 5 k.c. i domagał się uchylenia zaskarżonego

wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji powoda od

wyroku Sądu Okręgowego. W obszernym uzasadnieniu skarżący kwestionuje

prawidłowość stanowiska Sądu Apelacyjnego co do braku przedawnienia

roszczenia

i

nietrafność

stanowiska

tego

Sadu

o

istnieniu

okoliczności

uzasadniających zastosowanie art. 5 k.c. dla oceny podniesienia przez skarżącego

zarzutu przedawnienia.

W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o jego oddalenie i zasądzenie

kosztów procesu według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Treść zarzutów ujętych w zażaleniu skłania do wyjaśnienia celu regulacji

wprowadzonej art. 1 pkt 39 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz.

1381 – dalej: „ustawa nowelizująca”) oraz zakresu kognicji Sądu Najwyższego przy

rozpoznawaniu tego środka odwoławczego.

Powołanym przepisem, w art. 3941 k.p.c. nadano nowe brzmienie § 1 i 3,

a ponadto dodano § 11, zgodnie z którym zażalenie do Sądu Najwyższego

przysługuje także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu

pierwszej

instancji

i

przekazania

sprawy

do

ponownego

rozpoznania.

Znowelizowany w ten sposób art. 3941 k.p.c. stosuje się do zaskarżania orzeczeń

wydanych po dniu 3 maja 2012 r. (art. 9 ust. 6 i art. 11 ustawy nowelizującej).

Cel dokonanej powołaną ustawą nowelizacji

art. 394 § 1 k.p.c.

wyjaśnia

dostatecznie uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej. W uzasadnieniu tym

przypomniano, że – według obecnego modelu postępowania cywilnego – druga

instancja stanowi instancję merytoryczną, w ramach której rozstrzygnięcie sprawy

powinno

nastąpić

ex

novo

i

zakończyć

się

podjęciem

merytorycznego

rozstrzygnięcia kończącego spór między stronami. Obserwowane zbyt częste

uciekanie się do uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji z równoczesnym

przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania prowadzi do wypaczenia tego

modelu i tym samym do przedłużenia postępowania, w związku z czym celowe

stało się zapewnienie Sądowi Najwyższemu możliwości kontroli tego rodzaju

rozstrzygnięć (zob. Druk Sejmowy nr 4332, VI kadencji).

Niewątpliwie, postępowanie apelacyjne ma charakter merytoryczny, co

oznacza, że sąd drugiej instancji nie może ograniczać się jedynie do oceny

zarzutów apelacyjnych, lecz musi – niezależnie od ich treści – dokonać ponownych

własnych ustaleń, a następnie poddać je ocenie pod kątem prawa materialnego

(zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia

2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, nr 6, poz. 55). Zasadne wniesienie apelacji

powinno

zatem

prowadzić

przede

wszystkim

do

wydania

orzeczenia

reformatoryjnego, a wyjątkowo tylko orzeczenia kasatoryjnego. Z art. 386 k.p.c.

wynika, że sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę

do ponownego rozpoznania tylko w trzech wypadkach: w razie stwierdzenia

nieważności postępowania (art. 386 § 2 k.p.c.), w razie nierozpoznania przez sąd

pierwszej

instancji

istoty

sprawy

albo

gdy

wydanie

wyroku

wymaga

przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 k.p.c.).

Stąd też zakres kognicji Sądu Najwyższego przy rozstrzyganiu o zażaleniu

złożonym w trybie art. 3941 § 11 k.p.c. wiąże się z oceną czy kasatoryjne orzeczenie

sądu odwoławczego odpowiada stwierdzonej przez ten sąd sytuacji procesowej.

Ocenie przeto poddany jest jedynie ewentualny błąd sądu odwoławczego przy

kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej

podstawie orzeczenia kasatoryjnego.

Jeżeli przeto przyczyną orzeczenia kasatoryjnego były, jak w sprawie

niniejszej, przesłanki określone w art. 386 § 4 k.p.c., Sąd Najwyższy bada czy sąd

drugiej instancji prawidłowo pojmował wskazane w tym przepisie przyczyny

uzasadniające uchylenie orzeczenia sądu pierwszej instancji i czy merytoryczne

stanowisko tego sądu uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej

instancji. Innymi słowy, bada czy rzeczywiście sąd pierwszej instancji nie rozpoznał

istoty sprawy albo czy rzeczywiście wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia

postępowania dowodowego w całości. Dokonywana kontrola ma więc charakter

czysto procesowy, co oznacza, że nie wkracza w merytoryczne kompetencje sądu

drugiej instancji rozpoznającego apelację. Poza kontrolą Sądu Najwyższego

pozostaje czy sąd odwoławczy dokonał wskazanej oceny prawidłowo. Jeżeli przeto

Sąd odwoławczy uznał za błędne stanowisko sądu pierwszej instancji co do tego,

że roszczenie powoda uległo przedawnieniu, Sąd Najwyższy w postępowaniu

zażaleniowym wdrożonym na podstawie art. 3941 § 11 k.p.c., nie jest władny

dokonać oceny prawidłowości tego stanowiska, podobnie jak nie

jest władny

ocenić trafności stanowiska tego Sądu, że powołanie się przez skarżącego na

przedawnienie stanowi, w okolicznościach sprawy, nadużycie prawa. Zażalenie

przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. nie jest bowiem środkiem prawnym służącym

kontroli materialnoprawnej podstawy orzeczenia; taka kontrola zarezerwowana jest

wyłącznie dla postępowania kasacyjnego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 25 października 2012 r., I CZ 136/12, niepubl.; z dnia 25 października

2012 r., I CZ 139/12, niepubl.; z dnia 25 października 2012 r., I CZ 143/12, niepubl.;

z dnia 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, niepubl.; z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ

156/12, niepubl; i z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12, niepubl.).

Żalący błędnie pojmując charakter wniesionego środka odwoławczego

wszystkie podniesione w nim zarzuty odniósł jedynie do merytorycznego

stanowiska Sądu Apelacyjnego. Z przyczyn, o których była

mowa, zarzuty te

muszą pozostać poza zakresem kontroli Sądu Najwyższego.

Dodać jednak należy, że niezbadanie roszczenia będącego podstawą

powództwa na skutek błędnego – zdaniem Sądu odwoławczego – przyjęcia

przesłanki niweczącej roszczenie, to jest z powodu z powodu przedawnienia,

stanowi nierozpoznanie istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1,

poz. 22 oraz z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 274/11, niepubl.), a zatem może

stanowić przyczynę uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy

do ponownego rozpoznania.

Zasygnalizować również wypada, że wyznaczona przez ustawodawcę rola

Sądu Najwyższego jako sądu zażaleniowego kontrolującego prawidłowość

realizowania

przez

sądy

apelacyjne

ich

funkcji

procesowej

sprawia,

że

rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego na

podstawie w art. 3941 § 11 k.p.c. może przedstawiać się dwojako: w wypadku

nieuwzględnienia zażalenia dojdzie do jego oddalenia, natomiast w razie

uwzględnienia – nastąpi uchylenie zaskarżonego wyroku (w postępowaniu

nieprocesowym – postanowienia co do istoty sprawy). Odpowiednie zastosowanie

znajdą więc art. 39814 i 39815 § 1 k.p.c. W pierwszej sytuacji sprawa zostanie po raz

kolejny rozpoznana przez sąd pierwszej instancji, w drugiej zaś – sąd drugiej

instancji

ponownie

rozpozna

apelację.

Istota

omawianego

postępowania

zażaleniowego wyłącza więc możliwość rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy

o apelacji, przez jej oddalenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

5 grudnia 2012 r., I CZ 168/12, niepubl.).

Zważywszy na powyższe, zażalenie pozwanego podlegało oddaleniu

(art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39814 k.p.c.), natomiast rozstrzygnięcie

o kosztach postępowania zażaleniowego pozostawiono Sądowi Okręgowemu

stosownie do art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.

db