II CZ 184/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 184/10

POSTANOWIENIE

Dnia 2 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)

SSN Jan Górowski

w sprawie z powództwa M. O.

przeciwko A. – D. M.M. Z. - Spółce Jawnej w Ł .

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 lutego 2011 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach

zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w Ł.

z dnia 8 września 2010 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie, zawarte w punkcie

2 (drugim) wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 8 września

2010 r., sygn. Akt […], i w tym zakresie przekazuje sprawę do

ponownego

rozpoznania

Sądowi

Okręgowemu

w Ł.,

pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 września 2010 r. Sąd Okręgowy w Ł. oddalił apelację

pozwanej A.-D. M. M. Z. spółki jawnej w Ł. od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z

dnia 7 kwietnia 2010 r. (pkt 1) i nie obciążył pozwanej kosztami postępowania

apelacyjnego (pkt 2), powołując się na zasadę słuszności wyrażoną w art. 102

k.p.c.

Na postanowienie Sądu Okręgowego w Ł. w przedmiocie kosztów

postępowania apelacyjnego, zawarte w punkcie drugim wyroku tego Sądu,

zażalenie wniósł powód, zarzucając obrazę przepisów postępowania - art. 98 § 1

i 3 k.p.c., polegającą na niezasądzeniu na rzecz powoda poniesionych przez niego

kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c., sąd rozstrzyga o kosztach w każdym

orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Według art. 98 § 1 k.p.c., strona

przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie

koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Powołany

przepis ustanawia dwie zasady rozstrzygania o kosztach procesu, tj. zasadę

odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasadę orzekania o zwrocie kosztów

niezbędnych i celowych. Wyjątkiem od tej reguły jest orzeczenie o kosztach

postępowania na podstawie art. 102 k.p.c., według którego w wypadkach

szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko

część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sama treść tego przepisu

przemawia

za

tezą,

że

jego

wykładnia

nie

może

być

rozszerzająca

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 października 1976 r., IV PZ 61/76, nie

publ. oraz z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, nie publ.), a w konsekwencji

zastosowanie art. 102 k.p.c. może mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych.

Ponieważ art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje pojęcia wypadków szczególnie

uzasadnionych, pozostawiając ich kwalifikację sądowi, w orzecznictwie przyjmuje

się zastosowanie art. 102 k.p.c., gdy strona przegrywająca znajduje się

w wyjątkowo

ciężkiej

sytuacji

majątkowej,

a

wytaczając

powództwo

była

subiektywnie przeświadczona o słuszności dochodzonego roszczenia, natomiast

strona przegrywająca korzystała ze stałej obsługi prawnej i nie poniosła

dodatkowych nakładów na prowadzenie procesu (por. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 17 listopada 1972 r., I PR 423/72, OSNCP 1973, nr 7-8, poz. 138); gdy

dochodzone roszczenie wynika z niejasno sformułowanych przepisów (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 1973 r., I PR 456/73, OSNCP 1974, nr 9, poz.

154); gdy sprawa ma wątpliwy i dyskusyjny charakter (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia z 27 kwietnia 1971 r., I PZ 17/71, OSNCP 1971, nr 12, poz.

222); gdy rozstrzygnięcie sporu nastąpiło wyłącznie na podstawie okoliczności

uwzględnionych przez sąd z urzędu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

3 maja 1966 r., II PR 115/66, OSP 1967, nr 1, poz. 8); gdy sprawa dotyczy

stosunku prawnego, który może być ukształtowany wyłącznie decyzją sądu, choćby

zamiary stron były zgodne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 marca

1970 r., II CZ 14/70, OSNC 1970, nr 11, poz. 211); gdy sprawa ma precedensowy

charakter (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 1973 r., I PR

188/73, OSNC 1974, nr 3, poz. 59).

Powołane wyżej przykłady orzeczeń Sądu Najwyższego nie wyczerpują

wszystkich wypadków, gdy może mieć zastosowanie art. 102 k.p.c. Przyjęcie

przez sąd tej podstawy prawnej dla rozliczenia kosztów procesu wymaga

wskazania w uzasadnieniu orzeczenia o kosztach wszystkich okoliczności

konkretnej sprawy, które sąd ocenił jako szczególnie uzasadnione wypadki

zwalniające stronę od zwrotu przeciwnikowi kosztów procesu (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2010 r., I CZ 129/10, nie publ.). W niniejszej

sprawie Sąd drugiej instancji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że złożony

charakter

zagadnień

prawnych

stanowiących

istotę

sporu

uzasadniał

zastosowanie art. 102 k.p.c. Istotnie zastosowanie tego przepisu może się

zaktualizować na tle charakteru rozpoznawanej sprawy (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 grudnia 1967 r., III PRN 78/67, OSNC 1968, nr 11, poz.

185), jednakże nie w niniejszej sprawie, która była sprawą typową, dotyczącą

umowy

konsumenckiej

rozpoznawaną

w postępowaniu

uproszczonym.

Pozwana nie wykazała także szczególnych okoliczności dotyczących jej sytuacji

osobistej i zarobkowej. Brak było więc podstaw do odstąpienia od zastosowania

przy rozliczeniu kosztów postępowania apelacyjnego art. 98 § 1 i 3 k.p.c.

Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39816 k.p.c.

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania

zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z 391 § 1 k.p.c.,

art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c.