II CZ 18/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 18/11

POSTANOWIENIE

Dnia 1 czerwca 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie z powództwa Teresy S. i Juliusza S.

przeciwko „A. – E.” Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 1 czerwca 2011 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie o kosztach zawarte

w wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 27 października 2010 r.,

I.

II.

III. zmienia

zaskarżone

postanowienie

w

części

orzekającej o kosztach postępowania apelacyjnego

(pkt III) w ten sposób, że zasądzoną od powodów na

rzecz pozwanej kwotę 2400 (dwa tysiące czterysta) zł

podwyższa do kwoty 2700 (dwa tysiące siedemset) zł;

odrzuca zażalenie w pozostałej części;

zasądza od pozwanej na rzecz powodów kwotę 1.800

(tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji obu stron, wyrokiem z dnia 27

października 2010 r., zmienił wyrok Sądu Okręgowego z dnia 28 czerwca 2010 r.,

sygn. akt XIII C […], w ten sposób, że częściowo uwzględnione powództwo oddalił i

zasądził od powodów solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 3.600 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego; jednocześnie oddalił apelację powodów i

zasądził od nich solidarnie na rzecz pozwanej kwotę 2.400 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Wyrok ten w części orzekającej o kosztach procesu za pierwszą i drugą

instancję zaskarżyła zażaleniem pozwana, zarzucając naruszenie art. 98 § 1 i 3

k.p.c. w związku z art. 109 § 2 k.p.c., § 5 i 6 w związku z § 12 ust.1 pkt 2

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.;

dalej: „rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.” ) oraz

art. 98 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. W konkluzji wniosła o zmianę

zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jej rzecz solidarnie od powodów

tytułem kosztów procesu kwoty 22.363.67 zł za pierwszą instancję oraz według

norm

przepisanych

za

drugą

instancję,

a

także

kosztów

postępowania

zażaleniowego.

W odpowiedzi na zażalenie powodowie wnieśli o jego oddalenie w części

dotyczącej żądania zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego za drugą

instancję ponad kwotę 2.700 zł i odrzucenie w pozostałym zakresie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego może

być wniesione jedynie na postanowienie sądu drugiej instancji co do kosztów

procesu, które nie były przedmiotem rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.

Sądem pierwszej instancji w zakresie orzekania o kosztach procesu jest ten sąd, do

którego kognicji należy orzekanie o zwrocie kosztów w danym zakresie po raz

pierwszy. Zaskarżeniu zażaleniem podlega więc postanowienie sądu drugiej

instancji co do kosztów procesu w takim zakresie, w jakim mogło być ono wydane

tylko przez ten sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie apelacyjne. Zakres ten

obejmuje orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego oraz orzeczenie

o kosztach postępowania kasacyjnego w przypadku, gdy Sąd Najwyższy po

rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił wyrok sądu drugiej instancji i przekazał

sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego (art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 398 21 k.p.c.).

W odniesieniu do orzeczenia o kosztach postępowania przed sądem

pierwszej instancji, o których sąd ten rozstrzyga w orzeczeniu kończącym

postępowanie, zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego, określona

w art. 176 ust. 1 Konstytucji, realizuje się przez możliwość jego zaskarżenia do

sądu drugiej instancji. W takiej sytuacji jednak sąd drugiej instancji orzeka co do

kosztów procesu, które były już uprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia sądu

pierwszej instancji, w wyniku uwzględnienia apelacji i zmiany wyroku sądu

pierwszej instancji lub jedynie po rozpoznaniu zażalenia w przedmiocie kosztów.

Z tych względów niedopuszczalne jest zażalenie do Sądu Najwyższego na zawarte

w wyroku sądu drugiej instancji postanowienie co do kosztów procesu przed sądem

pierwszej instancji. Zażalenie pozwanej w części zaskarżającej rozstrzygnięcie

o kosztach procesu za pierwszą instancję podlegało więc odrzuceniu stosownie do

art. 373 w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.

Odnosząc się do zażalenia w zakresie dotyczącym kosztów procesu za

drugą instancję, należy stwierdzić, że może ono zostać poddane merytorycznej

ocenie jedynie w części.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono zapatrywanie, że zażalenie

przysługuje stronie także wtedy, gdy sąd uwzględnił wniosek o zasądzenie kosztów

procesu częściowo i nie oddalił go w pozostałym zakresie, gdyż takie

rozstrzygnięcie zawiera w sobie domniemanie oddalenia nieuwzględnionej części

wniosku (zob. uchwałę z dnia 11 lipca 1972 r., III PZP 14/72, OSNCP 1972, nr 12,

poz. 215 oraz postanowienie z dnia 4 listopada 2010 r., IV CZ 82/10, Biul. SN 2010,

nr 12, poz. 17). Pogląd ten, po wprowadzeniu do kodeksu postępowania cywilnego

art. 1081 k.p.c., wymaga jednak weryfikacji, a przynajmniej uściślenia, gdyż

z przepisu tego wynika, że nieobjęcie orzeczeniem o obowiązku poniesienia

kosztów sądowych nie jest równoznaczne z rozstrzygnięciem negatywnym w tym

zakresie.

Zaskarżonym

postanowieniem

Sąd

Apelacyjny

rozstrzygnął

jedynie

o kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu drugoinstancyjnym, pominął

zaś zupełnie rozliczenie kosztów sądowych poniesionych w tej instancji.

Tymczasem w zażaleniu podjęto próbę zaskarżenia nieuwzględnienia kosztów

sądowych w postępowaniu apelacyjnym, a więc orzeczenia – w tym zakresie –

nieistniejącego. Również więc zażalenie w tej części podlegało odrzuceniu (art. 373

w związku z art. 3941 § 3 i art. 39821 k.p.c.).

O domniemanym oddaleniu wniosku pozwanej o zasądzenie kosztów

procesu za drugą instancję można mówić jedynie w odniesieniu do jednego

składnika tych kosztów, tj. kosztów zastępstwa procesowego, które Sąd Apelacyjny

uwzględnił częściowo. W tym tylko zakresie dopuszczalna jest ocena zasadności

zażalenia.

Trafnie zarzuciła skarżąca, że Sąd Apelacyjny ustalił wysokość opłaty

należnej reprezentującemu ją pełnomocnikowi, za drugą instancję, z naruszeniem

§ 6 pkt 6 w związku z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

z dnia 28 września 2002 r. Zgodnie z tymi przepisami, pełnomocnikowi pozwanej

(radcy prawnemu), który prowadził sprawę również w postępowaniu przed Sądem

pierwszej instancji, należy się opłata w wysokości 2.700 zł (75% stawki minimalnej

w kwocie 3.600 zł), a nie – jak wadliwie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu –

2.400 zł.

Wbrew odmiennemu zapatrywaniu

wyrażonemu

w zażaleniu,

mimo

zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji apelacjami obu stron, Sąd Apelacyjny

rozpoznał jedną sprawę, dlatego też należne pełnomocnikowi pozwanej koszty

zastępstwa procesowego nie mogą być ustalone odrębnie w odniesieniu do każdej

z tych apelacji, a następnie zostać skumulowane.

Z tych względów usprawiedliwione było żądanie zmiany zaskarżonego

postanowienia i podwyższenie nieprawidłowo określonych kosztów do wysokości

2.700 zł (art. 39816 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.