II CZ 18/09 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 18/09

POSTANOWIENIE

Dnia 20 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Krzysztof Pietrzykowski

w sprawie z powództwa Miejskiego Zakładu Gospodarki Komunalnej

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

przeciwko G. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

z udziałem interwenienta ubocznego po stronie pozwanej - Powszechnego

Zakładu Ubezpieczeń Spółki Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 20 marca 2009 r.,

zażalenia strony pozwanej

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 grudnia 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną

pozwanej „G.” sp. z o.o. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny

wskazał, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika opłaciła

skargę w wysokości 8 547,18 zł gdy zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3, art. 13 oraz 18 i 21

ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych(Dz. U.

Nr 167, poz. 1398 ze zm.) opłata ta powinna wynosić 8 548 zł. W tej sytuacji

zdaniem Sądu skarga, na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. podlegała odrzuceniu.

W zażaleniu pozwana Spółka zarzuciła błędną wykładnię art. 130 2 § 3 k.p.c.

oraz naruszenie art. 45 Konstytucji i wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wejście

w życie w dniu 2 marca 2006 r. ustawy z dnia 28 lipca 2005 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przyniosło wiele istotnych zmian

w porównaniu z wcześniejszym stanem prawnym. Radykalną zmianą było

w szczególności wprowadzenie obowiązku obliczania i uiszczania bez wzywania

przez sąd opłat stosunkowych od wartości przedmiotu sporu lub od wartości

zaskarżenia przez stronę reprezentowaną przez adwokata, radcę prawnego lub

rzecznika patentowego. Obowiązek taki wprowadzał art. 130 2 k.p.c., dodany przez

art. 126 pkt 12 u.k.s.c. Wniesienie przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika

patentowego nienależycie opłaconego środka zaskarżenia podlegającego opłacie

w wysokości stałej lub stosunkowej od wartości przedmiotu zaskarżenia poddane

zostało w nowo ustanowionym art. 1302 §3 k.p.c. sankcji w postaci odrzucenia.

Obowiązujący wcześniej art. 17 zdanie drugie ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2002 r. nr 9, poz.

88 ze zm.) obejmował sankcją w postaci odrzucenia a limine jedynie wniesienie

przez adwokata lub radcę prawnego nienależycie opłaconego środka zaskarżenia

podlegającego opłacie w wysokości stałej. Zakres przypadków, w których środek

zaskarżenia podlegał zgodnie z tym przepisem opłacie w wysokości stałej, był przy

tym stosunkowo nieduży. Mieściły się tu, rzadsze niż obecnie, przypadki, w których

środek zaskarżenia podlegał opłacie stałej, lub określonemu ułamkowi takiej opłaty.

O ile przewidziana w art. 17 zdanie drugie ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r.

o kosztach sądowych w sprawach cywilnych sankcja w postaci odrzucenia a limine

nienależycie opłaconego środka zaskarżenia wniesionego przez zawodowego

pełnomocnika nie budziła wątpliwości, o tyle nasuwała je od samego początku

analogiczna sankcja ustanowiona w art. 1302 k.p.c. w odniesieniu do nieznanego

wcześniej przypadku opłaty w wysokości stałej, jakim jest uregulowana w art. 14

u.k.s.c. (i była także w jego pierwotnej postaci oraz w świetle pierwotnego

brzmienia art. 100 u.k.s.c.) opłata podstawowa, oraz w odniesieniu do nieobjętych

wcześniej obowiązkiem „samoobliczenia” przypadków opłaty stosunkowej. Sankcji

tej zarzucano nadmierny rygoryzm, nie dający się pogodzić z niektórymi normami

konstytucyjnymi.

Wskazywano

w

szczególności,

że

błąd

zawodowego

pełnomocnika, polegający na nie uiszczeniu niewielkiej, bo wynoszącej tylko 30 zł,

opłaty podstawowej lub na nieprawidłowym obliczeniu opłaty stosunkowej, nie

powinien pociągać za sobą od razu aż tak surowej sankcji, godzącej przede

wszystkim w samą stronę. Także bowiem w działalności profesjonalnej zdarzają się

pomyłki, dlatego należało wprowadzić przede wszystkim mechanizm ich sprawnego

usuwania, a nie przewidywać od razu surowego ich sankcjonowania. Krytyka

ta zaowocowała nowelizacją art. 1302

k.p.c., polegającą na

uchyleniu § 3

i w konsekwencji rozszerzeniu zakresu zastosowania § 1 i 2 także na przypadki

wcześniej objęte uchylonym § 3; zgodnie z tą nowelizacją, również zatem

nienależycie opłacone pismo zawodowego pełnomocnika, zawierające środek

zaskarżenia, podlega zwrotowi z możliwością uzupełnienia braku ze skutkiem od

daty pierwotnego wniesienia. Nowelizacja ta, dokonana przez art. 1 pkt 3 lit.

a ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania

cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 234, poz. 1571), wejdzie w życie

jednak dopiero w dniu 1 lipca 2009 r. (por. art. 9 tej ustawy).

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, obowiązujący jeszcze art. 130 2 § 3

k.p.c. w zakresie, w jakim przewiduje, że sąd odrzuca nie,opłaconą apelację

wniesioną przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego, bez

uprzedniego wezwania do uiszczenia należnej opłaty, jest zgodny z art. art. 2, 45

ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia

17 listopada 2008 r., SK 33/07, Dz. U. nr 207, poz. 1307; zob. także uzasadnienie

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2007 r., P 39/06, OTK-A

2007, nr 11, poz.161, oraz uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

26 czerwca 2008 r., OTK-A 2008, nr 5, poz. 86).

Uznany za zgodny z wymienionymi wyżej normami konstytucyjnymi

art.

1302 § 3 k.p.c. uzasadnia, mimo wskazanych wyżej wątpliwości co do trafności

posłużenia się przez ustawodawcę określoną w nim sankcją, odrzucenie

wniesionego przez zawodowego pełnomocnika środka zaskarżenia także w razie

nieznacznego braku w należytym jego opłaceniu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego:

z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 48/07, LEX nr 346195, z dnia

16 kwietnia 2008 r., V CZ 18/08, niepubl., z dnia 4 września 2008 r., IV CZ 69/08,

LEX nr 465910, oraz uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

17 listopada 2008 r., SK 33/07 - jeszcze niepubl.). Istotą bowiem takich regulacji,

jak omawiana, jest ustanowienie ścisłej granicy decydującej o spełnieniu

wymaganej przesłanki. Podobnie zatem jak bardzo nawet

nieduże opóźnienie

w dochowaniu terminu ustanowionego do wniesienia środka zaskarżenia, również

bardzo nawet nieduży brak w należytym opłaceniu środka zaskarżenia powinien

prowadzić do odrzucenia tego środka.

Nie ma jednak uzasadnionych podstaw do akceptacji aprobowanego

w zaskarżonym postanowieniu - w ślad za uchwałą Sądu Najwyższego z dnia

22 listopada 2006 r., III CZP 83/06 (OSNC 2007, nr 7-8, poz. 106), i nawiązującymi

do niej postanowieniami Sądu Najwyższego: z dnia 30 maja 2007 r., I CZ 57/07

(LEX nr 351201), z dnia 22 czerwca 2007 r., V CZ 60/07 (niepubl.), z dnia 7 maja

2008 r., II CZ 23/08 (niepubl.), i z dnia 28 listopada 2008 r., V CZ 78/08 (niepubl.) –

stosowania art. 1302 § 3 k.p.c. w razie uiszczenia przez adwokata, radcę prawnego

lub rzecznika patentowego opłaty stosunkowej w wysokości określonej w art. 13

u.k.s.c. bez przewidzianego w art. 21 u.k.s. zaokrąglenia w górę do pełnego

złotego.

Przyjęte w art. 21 u.k.s.c. rozwiązanie znajdowało się dawniej w art. 26

ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych;

w ostatniej swojej wersji przepis ten nakazywał zaokrąglenie wzwyż do pełnej

dziesiątki groszy. To tradycyjnie przyjmowane w prawie polskim uregulowanie,

nakazujące zaokrąglenie obliczonej opłaty sądowej w górę, mające praktyczne

znaczenie jedynie w odniesieniu do opłat stosunkowych, podyktowane jest

względami praktycznymi. Ma na celu ułatwienie prowadzenia księgowości oraz

ułatwienie dokonywania opłaty w formie gotówkowej. Względy te były ważne

zwłaszcza dawniej, kiedy dość często dokonywano opłaty w formie gotówkowej

i gdy nie używano w księgowości programów komputerowych. Obecnie doniosłość

praktyczna tych racji znacznie zmalała. Przy tym dopóki nie istniał obowiązek

„samoobliczania”

opłaty

stosunkowej

przez

zawodowych

pełnomocników,

i wysokość tej opłaty określał przewodniczący sądu, w praktyce nie występowały

żadne trudności w stosowaniu przy jej obliczaniu przepisu nakazującego

zaokrąglenie w górę.

Wskazane wyżej racje leżące u podstaw art. 21 u.k.s.c. nie pozwalają na

uznanie kwoty, będącej wynikiem zaokrąglenia, za część opłaty sądowej poddaną

sankcji określonej w art. 1302 §3 k.p.c., ponieważ nie jest ona w istocie elementem

opłaty sądowej, lecz stanowi jedynie dopłatę do niej uzasadnioną względami

„techniczno-organizacyjnymi”. Instytucja kosztów sądowych służy w szczególności

eliminowaniu dochodzenia roszczeń oczywiście nieuzasadnionych i ograniczeniu

pieniactwa,

jak

też

pokryciu

przynajmniej

częściowemu

(cel

fiskalny)

funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. pkt III.7.2. uzasadnienia wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 listopada 2008 r., SK 33/07). Jeżeli chodzi

o opłaty stosunkowe, to realizacji tych funkcji służy obowiązek wniesienia kwoty

w wysokości określonej w art. 13 u.k.s.c., dopłacanej zaś do niej, wynikającej

z zaokrąglenia, niewielkiej sumie, mieszczącej się w przedziale od 1 grosza do 99

groszy, przyświecają, jak wiadomo, inne, jedynie techniczno-organizacyjne racje.

Dlatego bardzo surowa sankcja przewidziana w art. 1302 §3 k.p.c. może być

stosowana tylko w razie nienależytego uiszczenia opłaty stosunkowej w zakresie

przewidzianym w art. 13 u.k.s.c. Poddanie braku zaokrąglenia opłaty sądowej tej

sankcji podważałoby sens art. 21 u.k.s.c. Z przepisu mającego usprawnić

wniesienie i zaksięgowanie opłaty sądowej stałby się on regulacją utrudniającą

w sposób istotny i niezamierzony przez ustawodawcę dochodzenie praw przed

sądem.

Powyższej

oceny

nie

podważają

trudności

w

wyegzekwowaniu

„zaokrąglenia” opłaty, w świetle obowiązującego obecnie prawa, w inny sposób.

Trudności te są wynikiem przyjęcia przez ustawodawcę w 2005 r. nieprzemyślanej

do końca regulacji prawnej. Lepszym ich rozwiązaniem jest zastosowanie art. 122

pkt 2 u.k.s.c., pozwalającego niewszcząć bezcelowej egzekucji należności

sądowych w kwocie od 1 do 99 groszy, niż zastosowanie art. 130 2 § 3 k.p.c.

i odrzucenie na jego podstawie środka zaskarżenia ze względu na niezaokrąglenie

wniesionej opłaty o taką kwotę.

Podsumowując, art. 1302 § 3 k.p.c. nie ma zastosowania w razie wniesienia

przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego opłaty stosunkowej

w wysokości określonej zgodnie z art. 13 u.k.s.c. bez zaokrąglenia w sposób

przewidziany w art. 21 u.k.s.c.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 w związku z art.

3941 § 3 k.p.c. orzekł jak w sentencji.