II CZ 175/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 175/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek

SSN Marta Romańska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. Ł.

przeciwko Gminie Miasto P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 marca 2012 r.,

zażalenia strony pozwanej na postanowienie o kosztach

zawarte w wyroku Sądu Okręgowego w P.

z dnia 8 kwietnia 2011 r.,

oddala zażalenie.

Uzasadnienie

Postanowieniem zawartym w punkcie 2 wyroku z 8 kwietnia 2011 r. Sąd

Okręgowy w P. odstąpił od obciążenia powoda kosztami procesu w instancji

odwoławczej. Jako podstawę tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 102 k.p.c.

w związku z art. 391 § 1 k.p.c., bowiem uznał, że zachodzi szczególny wypadek,

o którym mowa w powołanym przepisie, uzasadniający – w oparciu o zasadę

słuszności – odstąpienie od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu pozwanemu

kosztów zastępstwa procesowego.

W zażaleniu na postanowienie z 8 kwietnia 2011 r. pozwany wniósł o jego

zmianę przez zasądzenie na jego rzecz kwoty 2 400 zł, tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego oraz kosztów procesu w instytucji odwoławczej, łącznie

w wysokości 2 737 zł i zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 102

k.p.c. przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zaistniał szczególny

wypadek, wskazujący na zastosowanie zasady słuszności.

Powód wniósł o oddalenie zażalenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wprawdzie możliwość odstąpienia od obciążania strony przegrywającej

kosztami postępowania, wprowadzona w art. 102 k.p.c. stanowi dyskrecjonalną

kompetencję sądu rozpoznającego sprawę, nie oznacza to jednak, by stosowanie

tego przepisu mogło następować w sposób całkowicie dowolny (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z 25 marca 2011 r., IV CZ 136/10, nie publ. oraz z 15 czerwca

2011 r., V CZ 23/11, nie publ.).

Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd

może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej

w ogóle kosztami. Przepis wyraża zasadę słuszności w orzekaniu o kosztach,

stanowiąc

wyjątek

od

zasady odpowiedzialności za

wynik

procesu.

Nie

konkretyzuje on pojęcia wypadków szczególnie uzasadnionych, pozostawiając

sądowi ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy

(por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 grudnia 1973 r., II CZ 210/73,

nie publ.). Podstawę do jego zastosowania stanowią konkretne okoliczności danej

sprawy, przekonujące o tym, że w danym przypadku obciążenie strony

przegrywającej kosztami procesu na rzecz przeciwnika byłoby niesłuszne,

niesprawiedliwe. Stanowią je zarówno fakty związane z samym procesem, jak

i leżące poza nim, a dotyczące sytuacji życiowej, stanu majątkowego stron, które

powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia

społecznego. Zatem przepis art. 102 k.p.c. powinien być zastosowany wówczas,

gdy w okolicznościach danej sprawy obciążenie strony przegrywającej kosztami

procesu przeciwnika byłoby rażąco niezgodne z zasadami słuszności.

Chociaż kwestia trafności i zasadności skorzystania z tego uprawnienia

podlega, co do zasady, kontroli Sądu wyższego rzędu, to jednak ewentualna

zmiana zaskarżonego postanowienia o kosztach powinna ograniczać się do

sytuacji wyjątkowych (zob. m. in. postanowienia SN z 3 grudnia 2007 r., I CZ

110/07, nie publ. i z 1 października 2010 r., I CZ 142/10, nie publ.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że o nieobciążeniu strony

przegrywającej kosztami procesu sąd orzeka na podstawie okoliczności konkretnej

sprawy zasługujących na miano wyjątkowych (wyrok z 15 lipca 2004 r., V CK

648/03, nie publ.). Ustalenie, czy w danych okolicznościach zachodzą „wypadki

szczególnie uzasadnione”, ustawodawca pozostawia swobodnej ocenie sądu, która

następuje

niezależnie

od

przyznanego

zwolnienia

od

kosztów sądowych

(postanowienia Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, nie publ.;

z 13 października 2010 r., I CZ 100/10, nie publ.; z 19 stycznia 2011 r., V CZ 91/10,

nie publ.; z 9 lutego 2011 r., V CZ 97/10, nie publ.).

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w P. wyjaśnił, dlaczego nie obciążył

powoda kosztami na rzecz pozwanego przeprowadzając szeroką analizę sytuacji,

w której pozostawał powód. Sąd Okręgowy wskazał, że działania Gminy Miasto P.,

która przez okres 8 lat nie uchwaliła planu zagospodarowania przestrzennego,

procedowała na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa, jak również

długotrwała rezerwacja gruntu pod inwestycję publiczną, uniemożliwiła powodowi

dysponowanie jego gruntem. Takie postępowanie pozwanego świadczy o

nieprofesjonalizmie

i

podważa

zaufanie

obywatela

do

państwa.

Trzeba

dodać, że za zastosowaniem w stosunku do powoda art. 102 k.p.c. w odniesieniu

do kosztów postępowania za instancję odwoławczą przemawiają też okoliczności

dotyczące jego sytuacji osobistej, ujawnione w toku postępowania.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 orzeczono

jak w postanowieniu.

md