II CZ 173/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 173/12

POSTANOWIENIE

Dnia 7 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Dariusz Dończyk

SSA Monika Koba (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku P.K., M. K.

i T. K.

przy uczestnictwie B. K.

o umieszczenie B. K. w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 7 lutego 2013 r.,

zażalenia uczestniczki postępowania na orzeczenie zawarte w punkcie 2 (drugim)

postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 10 sierpnia 2012 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 7 maja 2012 r. Sąd Okręgowy w G. odrzucił skargę

kasacyjną uczestniczki B. K. wobec nie nadesłania w terminie, mimo wezwania

dwóch odpisów skargi. Uczestniczka w tym samym dniu 21 maja 2012 r. złożyła

zażalenie na to postanowienie oraz wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia

braków formalnych skargi przez dołączenie brakujących odpisów skargi, które

załączyła do wniosku. Na żądanie sądu sprecyzowała, iż wnosi o przywrócenie

terminu do złożenia skargi kasacyjnej - uzupełnienia jej braków formalnych.

Sąd Okręgowy zaskarżonym obecnie postanowieniem z 10 sierpnia 2012 r.

odrzucił wniosek uczestniczki o przywrócenie terminu do usunięcia braków skargi

kasacyjnej oraz do złożenia skargi kasacyjnej i w konsekwencji skargę kasacyjną

odrzucił. Uznał, iż wniosek o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny, skoro

opiera się na twierdzeniu, że terminowi nie uchybiono, dotyczy braków formalnych

prawomocnie odrzuconej skargi kasacyjnej, a w zakresie w jakim dotyczy

przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został złożony z uchybieniem

ustawowego terminu. W konsekwencji skarga kasacyjna uczestniczki podlegała

odrzuceniu jako spóźniona.

W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej uczestniczka

domagała się jego uchylenia, argumentując, iż Sąd w sposób nieuzasadniony nie

zbadał merytorycznie wniosku o przywrócenie terminu, ani terminowości usunięcia

braków skargi kasacyjnej. Natomiast sytuacja procesowa pozwalająca odwoływać

się w motywach rozstrzygnięcia do prawomocnego odrzucenia skargi kasacyjnej

została w istocie ukształtowana niedopuszczalnym zobligowaniem uczestniczki do

określenia czy domaga się przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej

czy też popiera zażalenie na odrzucenie skargi.

Postanowieniem z 12 września 2012 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie

uczestniczki w części obejmującej punkt pierwszy zaskarżonego postanowienia

dotyczący odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nie ma racji skarżąca w zakresie, w jakim kwestionuje prawidłowość

procedowania Sądu Okręgowego w odniesieniu do równocześnie złożonych

wniosków o przywrócenie terminu i zażalenia na odrzucenie skargi.

Postępowanie

procesowej oraz

o

przywrócenie

zażalenie

na

terminu

do

odrzucenie

dokonania

środka

czynności

procesowego

wzajemnie się wykluczają. Wyłączenie możliwości jednoczesnego uwzględnienia

zażalenia i wniosku

o przywrócenie

terminu

wynika

nie

tylko

z konkurencyjności zawartych w nich wniosków zmierzających do wywołania

przeciwstawnych

skutków

procesowych,

ale i

sprzeczności

wewnętrznej

ich podstaw. Zażalenie oparte jest bowiem na twierdzeniu, że termin został

zachowany, a wniosek o przywrócenie terminu na przeciwnym, że do uchybienia

doszło (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 15 czerwca 1957 r., II Cz 123/57,

NP. 1958/3/116-118; postanowienia Sądu Najwyższego z 10 listopada 1998 r.,

II CKN 874/98, Lex nr 78415; z 15 listopada 1999 r., II Cz 129/99, Lex nr 110599;

z 10 stycznia 2002 r., I Cz 198/01, Lex nr 53302).

Jako

prawidłowe

oświadczenia,

którą

należy

z

zatem

wymienionych

ocenić

wezwanie

czynności

uczestniczki

podtrzymuje,

a

do

wobec

dokonanego wyboru nadanie biegu wnioskowi o przywrócenie terminu, czego

konsekwencją było przyjęcie, iż postanowienie o odrzuceniu skargi z 7 maja 2012 r.

uprawomocniło się.

Nie ma również podstaw do kwestionowania stanowiska Sądu Okręgowego,

iż przewidziana w art. 168 § 1 k.p.c. możliwość przywrócenia terminu dotyczy

czynności procesowej, a nie jej elementów składowych. W razie odrzucenia środka

zaskarżenia

wniosek

o

przywrócenie

terminu

jedynie

do

uzupełnienia

braków środka zaskarżenia jest w tej sytuacji wnioskiem bezprzedmiotowym,

a ewentualne przywrócenie terminu w takim tylko zakresie nie umożliwiałoby

skutecznego wniesienia środka zaskarżenia uprzednio prawomocnie odrzuconego

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 22 lutego 2006 r., III CZ 4/06, Lex nr

200847; z 27 stycznia 2005 r., II UZ 48/04, Lex nr 794503; z 21 października

2011 r., IV Cz 71/11, Lex nr 1147791).

Skoro postanowieniem z 7 maja 2012 r. Sąd Okręgowy skargę kasacyjną

odrzucił, bezprzedmiotowe było domaganie się przywrócenia terminu jedynie do

usunięcia braków skargi, które były przyczyną jej odrzucenia, bowiem odrzucenie

skargi spowodowało zniweczenie związanych z nią skutków procesowych.

Mając jednak na względzie, iż ponownie wniesiona przez skarżącą skarga

kasacyjna wpłynęła z zachowaniem terminu określonego w art. 3985 § 1 k.p.c.

zaskarżone postanowienie jako wadliwe podlegało uchyleniu.

Zgodnie z art. 124 § 3 k.p.c., w brzmieniu nadanym ustawą z 17 grudnia

2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2010 r., Nr 7, poz. 45) i znajdującym zastosowanie w sprawie

(art. 4 ust. 2 ustawy), w razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego

na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej

przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem,

sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie

z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia

doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem.

Bezspornym

jest,

iż

zaskarżone

skargą

kasacyjną

postanowienie

z uzasadnieniem zostało doręczone ustanowionemu z urzędu w postępowaniu

kasacyjnym pełnomocnikowi uczestniczki w dniu 23 marca 2012 r. (k. 149),

dwumiesięczny termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał zatem 23 maja

2012 r. (art. 3985 § 1 k.p.c. w zw. z art. 124 § 3 k.p.c.). W terminie otwartym

do wniesienia skargi kasacyjnej 13 kwietnia 2012 r., uczestniczka złożyła skargę

(k. 151-165), która postanowieniem Sądu Okręgowego z 7 maja 2012 r. została

odrzucona i której następnie dotyczył wniosek o przywrócenie terminu i zażalenie.

Sąd Okręgowy nie dostrzegł jednak, iż 21 maja 2012 r. pełnomocnik

skarżącej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu złożył do akt skargę kasacyjną

tej samej treści co poprzednio odrzucona i opatrzonej tą samą datą (k. 182 a-182

n), a miało to miejsce w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, który

upływał dopiero 23 maja 2012 r.

Do upływu terminu określonego w art. 3985 k.p.c. skarga kasacyjna

pozostaje w dyspozycji skarżącego. Zarówno w doktrynie jak i w judykaturze

przyjmuje

się,

że

wniesienie

skargi,

która

została

odrzucona,

nie

stoi

na przeszkodzie ponownemu złożeniu skargi, od tego orzeczenia przez tą samą

stronę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2006 r., III CNP 22/05,

OSNC 2006, nr 6, poz. 111). Nie budzi wątpliwości, iż od tego samego orzeczenia

strona może wnieść skutecznie tylko jedną skargę kasacyjną. Pismo odrzucone nie

wywołuje jednak skutków prawnych, nie ma zatem przeciwwskazań, by strona

w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej złożyła kolejną skargę

kasacyjną, jeśli poprzednia zostało odrzucona.

W takiej sytuacji procesowej bezprzedmiotowy wniosek uczestniczki

o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, która w istocie

z zachowaniem tego terminu została ponownie złożona nie mógł stanowić postawy

wdrożenia postępowania, którego przedmiotem stało się jego rozpoznanie

i ponowne odrzucenie skargi kasacyjnej.

Wydaniu orzeczenia odrzucającego skargę stało bowiem na przeszkodzie jej

ponowne, skuteczne złożenie z zachowaniem terminu z art. 3985 § 1 k.p.c.

Z przytoczonych względów na podstawie art. 3986 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3

k.p.c. zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu.

jw