II CZ 173/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 173/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa Henryka F.

przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń Spółce

Akcyjnej w W. Oddziałowi w S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 marca 2012 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 31 sierpnia 2011 r.,

oddala

zażalenie

oraz

wniosek

o

przyznanie

kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu

w postępowaniu zażaleniowym i zasądza od powoda na rzecz

strony pozwanej kwotę 1.800 (tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 r. odrzucił skargę

kasacyjną powoda od wyroku tego Sądu z dnia 16 marca 2011 r., wskazując, że

nie została ona opłacona w terminie przewidzianym w art. 112 ust. 3 ustawy z dnia

28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz.

1398 ze zm.; dalej: „u.k.s.c.”). Postanowienie zwalniające powoda częściowo od

kosztów sądowych, tj. od opłaty od skargi kasacyjnej ponad kwotę 800 zł oraz

ustanawiające dla niego adwokata, zostało mu doręczone w dniu 24 lipca 2011 r.

Tymczasem pełnomocnik powoda, wnosząc w dniu 18 lipca 2011 r. skargę

kasacyjną, nie uiścił należnej od niej opłaty.

W zażaleniu na powyższe postanowienie powód wniósł o jego uchylenie,

podnosząc zarzuty naruszenia art. 112 ust. 3 u.k.s.c. oraz bezzasadnej odmowy

udzielenia mu zwolnienia od opłaty kasacyjnej w całości.

W odpowiedzi na zażalenie strona pozwana wniosła o jego oddalenie

i zasądzenie na jej rzecz od skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Na postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych nie

przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego (art. 3941 k.p.c.). Pośrednio takie

postanowienie może zostać skontrolowane, jeżeli skutkiem braku zwolnienia

z kosztów sądowych i niewniesienia opłaty od skargi kasacyjnej skarga taka została

odrzucona, a w zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej

skarżący wniesie o kontrolę zażalenia o kosztach (art. 380 w związku z art. 398 21

k.p.c.). Gdy w sprawie występuje profesjonalny pełnomocnik, wniosek powinien być

jednoznacznie sformułowany, gdyż nie ma podstaw do przypisywania pismom

przez niego wnoszonym treści wprost w nich nie wyrażonych (zob. postanowienie

Sądu

Najwyższego

z

dnia

lipca

2008

r.,

II

CZ

54/08,

niepubl.).

Powód reprezentowany przez adwokata w zażaleniu nie zgłosił stosownego

wniosku, w związku z czym zarzuty zmierzające do wykazania bezzasadności

jedynie częściowego zwolnienia go od kosztów sadowych nie mogły wywrzeć

zamierzonego skutku.

Po

częściowym

oddaleniu przez Sąd

Apelacyjny

wniosku

powoda

o zwolnienie od kosztów sądowych powstał po jego stronie obowiązek uiszczenia

opłaty od skargi kasacyjnej w kwocie 800 zł.

Zgodnie z art. 112 ust. 3 u.k.s.c. - w brzmieniu nadanym ustawą z dnia

17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 7, poz. 45), która weszła w życie z dniem

19 kwietnia 200 r. – jeżeli pismo podlegające opłacie w wysokości stałej lub

stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu lub

wartości przedmiotu zaskarżenia, zostało wniesione przez adwokata, radcę

prawnego lub rzecznika patentowego i wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

złożony przed upływem terminu do opłacenia pisma został oddalony, tygodniowy

termin do opłacenia pisma biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a gdy

postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.

Wyłączona została przy tym zasada przewidziana w art. 112 ust. 2 u.k.s.c., wedle

której, jeżeli wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zgłoszony przed upływem

terminu do opłacenia pisma został prawomocnie oddalony, przewodniczący wzywa

stronę do opłacenia złożonego pisma na podstawie art. 130 k.p.c.

Zmiana treści art. 112 u.k.s.c. dokonana wzmiankowaną ustawą miała na

celu przyspieszenie postępowania w sytuacji, w której czynności za stronę

wykonuje

profesjonalny

pełnomocnik, a charakter tych czynności nie wymaga

dodatkowych wskazówek ze strony sądu. Pełnomocnik taki ma - co do zasady

-

obowiązek samodzielnego określenia i wniesienia opłaty stałej lub stosunkowej,

obliczonej od podanej przez stronę wartości przedmiotu sporu (art. 130 2 § 1 k.p.c.).

Trudna byłoby wskazać argumenty uzasadniające wniosek, że wystąpienie

o zwolnienie od kosztów sądowych uchyla tę powinność.

W stanie prawnym obowiązującym przed zmianą treści art. 112 u.k.s.c.

przyjmowano,

że

również

strony

reprezentowane

przez

zawodowych

pełnomocników, które nie uzyskały zwolnienia od opłat sądowych, mają obowiązek

wniesienia

wymaganej

opłaty

dopiero

na

wezwanie

przewodniczącego

(zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 listopada 2006 r., III CZP 98/06, OSNC

2007/9/131, postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2008 r.,

II UZ 47/07, OSNP 2009/9-10/129 i z dnia 9 lutego 2011 r., V CZ 95/10, niepubl.

oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2010 r. (II UZP 4/10, OSNP

2011/3-4/38).

Znowelizowane brzmienie tego przepisu, eliminującego expressis verbis

zastosowanie w rozważanej sytuacji procesowej art. 130 § 1 k.p.c., wskazuje na

przyjęcie przez ustawodawcę odmiennego rozwiązania. Artykuł 112 ust. 3 u.k.s.c.

nie tylko bowiem wyznacza termin do uiszczenia opłaty w razie prawomocnego

oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, ale jednocześnie

wyłącza możliwość wdrożenia postępowania naprawczego określonego w art. 130

§ 1 k.p.c., co oznacza, że profesjonalny pełnomocnik powinien sam obliczyć i uiścić

należną opłatę (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011 r.,

V CZ 30/11, niepubl.).

W rozpoznawanej powód zgłosił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych

i ustanowienie adwokata przed wniesieniem skargi kasacyjnej. Postanowienie

rozstrzygające wniosek zostało wydane i doręczone powodowi również przed

wniesieniem tej skargi. Termin do jej opłacenia - w zakresie nieobjętym

zwolnieniem - nie mógł więc rozpocząć biegu od dnia doręczenia tego

postanowienia. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego, nie oznacza to

jednak, że w takiej sytuacji pełnomocnik powoda nie miał obowiązku uiszczenia

należnej opłaty bez wezwania, stosownie do reguły wyrażonej w art. 112 ust. 3

u.k.s.c., określającej sposób opłacania środków odwoławczych w przypadku

oddalenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Zasady określone w tym

przepisie stosuje się również w razie częściowego zwolnienia strony od poniesienia

kosztów sądowych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 września

2011 r., I CZ 86/11, niepubl.).

Skoro skarga kasacyjna bezspornie nie została opłacona przy jej wniesieniu

(art. 10 i 112 ust. 3 u.k.s.c.), jej odrzucenie na podstawie art. 398 6 § 2 k.p.c. było

usprawiedliwione.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 14 w związku z art.

3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

Wobec niezłożenia przez adwokata powoda - ustanowionego z urzędu oświadczenia, że należne mu opłaty nie zostały uiszczone w całości lub w części,

oddaleniu podlegał również wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej (§ 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

O kosztach postępowania zażaleniowego należnych stronie pozwanej

orzeczono na podstawie art. 98 i art. 99 oraz art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art.

39821 i art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 6 pkt 6) oraz § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163,

poz. 1349 ze zm.).