II CZ 172/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 172/12

POSTANOWIENIE

Dnia 19 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)

SSN Barbara Myszka

SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa W. K.

przeciwko I.K .

o rozwód,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 19 grudnia 2012 r.,

zażalenia pozwanej

na wyrok Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 maja 2012 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i pozostawia Sądowi rozstrzygnięcie

o

kosztach

postępowania

zażaleniowego

kończącym postępowanie w sprawie.

w

orzeczeniu

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 17 maja 2012 r., Sąd Apelacyjny uchylił wyrok Sądu

Okręgowego z dnia 6 października 2011 r., oddalający powództwo W. K. przeciwko

I. K. o rozwód, oraz przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i

rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. W uzasadnieniu wyroku

Sąd Apelacyjny za podstawę prawną rozstrzygnięcia przyjął art. 386 § 4 i art. 108 §

2 k.p.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy nie rozpoznał istoty sprawy,

albowiem oddalając powództwo na podstawie art. 56 § 3 k.r.o. ze względu na

wyłączną winę powoda w rozkładzie pożycia pomiędzy małżonkami, nie wyjaśnił

wszystkich istotnych okoliczności dotyczących winy rozkładu pożycia stron.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe

nie uzasadnia wniosku, że sprawa została należycie wyjaśniona do stanowczego

rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności

sprawy i orzekł w oparciu o niepełny materiał dowodowy, a ocena tego materiału

okazała się dowolna i tym samym naruszyła art. 233 § 1 k.p.c. Postępowanie

dowodowe zostało ograniczone jedynie do przesłuchania stron oraz dwóch

świadków. Negatywna przesłanka orzeczenia rozwodu przewidziana w art. 56 § 3

k.r.o. ustalona została w oparciu o zeznania pozwanej, pomimo tego, że powód im

zaprzeczył. W ocenie Sądu Apelacyjnego całokształt materiału dowodowego

zgromadzonego w sprawie nie pozwala na przypisanie zeznaniom pozwanej waloru

wiarygodności. Sąd Apelacyjny nie zgodził się również z oceną Sądu Okręgowego,

że zaciąganie przez pozwaną zobowiązań kredytowych bez wiedzy i zgody powoda

oraz podpisywanie przez pozwaną za powoda zgody na udzielenie kredytu jest

nieistotne przy ocenie zawinienia w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Sąd

Okręgowy

nie

wyjaśnił

ponadto,

dlaczego

zeznania

powoda,

dotyczące

przyczynienia się pozwanej do zerwania więzi małżeńskich, uznane zostały za

niewiarygodne. Zdaniem Sądu Apelacyjnego nie jest wystarczające odmówienie im

wiarygodności jedynie z tego względu, że powód nie mógł niczego zarzucić

pozwanej. Ustalenie, że to powód doprowadził do rozpadu rodziny, nie oznacza

jeszcze, ze pozwana nie jest współwinna rozkładowi pożycia. Sąd Okręgowy nie

odniósł się ani do zeznań powoda związanych ze spłacaniem przez niego długów

pozwanej oraz trwonienia przez nią pieniędzy, ani do twierdzeń powoda

dotyczących sfałszowania przez pozwaną jego podpisu w celu uzyskania kredytu,

ani do zawiadomienia o popełnieniu przez nią przestępstwa, ani do sporządzonej w

innej sprawie opinii biegłego, z której wynika, że powód nie podpisał zgody na

zaciągnięcie przez pozwaną bliżej określonego zobowiązania kredytowego. W

ocenie Sądu Apelacyjnego bez wyjaśnienia powyższych istotnych okoliczności

rozstrzygnięcie sprawy nie jest możliwe, a braki te nie mogą być konwalidowane na

etapie postępowania apelacyjnego w drodze uzupełniającego postępowania

dowodowego. Wydanie orzeczenia co do istoty sprawy faktycznie ograniczyłoby jej

rozpoznanie do jednej instancji.

Uchylenie przez Sąd Apelacyjny wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania zaskarżyła zażaleniem pozwana, zarzucając

błędną ocenę, że przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe było

niekompletne

oraz

że

Sąd

Okręgowy

nie

rozpatrzył

istoty

sprawy.

Rzekome sfałszowanie podpisu przez pozwaną było przedmiotem rozważań Sądu

Okręgowego, który jednak uznał, że nie miało ono wpływu na rozkład pożycia, gdyż

ten nastąpił już wcześniej. Powód sam przyznał, że od zawsze zdradzał żonę,

nigdy jej nie kochał i ożenił się z nią tylko z chęci posiadania potomstwa.

Ponadto jest uzależniony od alkoholu, co było przedmiotem postępowania

dowodowego. W związku z tym pozwana wniosła o uchylenie wyroku Sądu

Apelacyjnego i wydanie przez Sąd Apelacyjny wyroku reformatoryjnego. Ponadto

reprezentujący pozwaną adwokat, ustanowiony z urzędu, wniósł o zasądzenie

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej w postępowaniu

zażaleniowym przed Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

W judykaturze Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że przewidziana

w art. 386 § 4 k.p.c. przyczyna uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu

pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, polegająca

na nierozpoznaniu istoty sprawy, zachodzi wtedy, gdy sąd pierwszej instancji

zaniechał

zbadania

materialnej

podstawy

żądania

pozwu

lub

zarzutów

merytorycznych przeciwstawionych zgłoszonemu roszczeniu (por. wyrok SN z dnia

23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999/1/22; wyrok SN z dnia 12 lutego

2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003/3/36; wyrok SN z dnia 17 listopada 2004 r.,

IV CK 229/04, niepubl.; wyrok SN z dnia 10 czerwca 2011 r., II CSK 568/10, OSNC

2012/B/40). Nierozpoznanie istoty sprawy następuje w tak rzadkich przypadkach,

jak w razie oddalenia powództwa ze względu na błędne przyjęcie braku legitymacji

procesowej, błędne uwzględnienie zarzutu przedawnienia, czy błędne przyjęcie,

że dochodzone roszczenie nie jest jeszcze wymagalne, albo że już wygasło.

Z nierozpoznaniem istoty sprawy nie należy natomiast utożsamiać niewyjaśnienia

wszystkich

okoliczności

faktycznych

istotnych

dla

rozstrzygnięcia

sprawy

(por. wyrok SN z dnia 22 kwietnia 1999 r., II UKN 589/99, OSNAPiUS 2000/12/483;

postanowienie SN z dnia 9 listopada 2012 r., IV CZ 156/12, niepubl.), tak jak

to uczynił Sąd Apelacyjny w niniejszej sprawie. Kwestia ustalenia winy w rozkładzie

pożycia małżeńskiego między stronami, istotna z punktu widzenia prawidłowego

zastosowania art. 58 § 3 k.r.o., mogła być przedmiotem sporu między stronami oraz

oceny sądów w obu instancjach, dlatego wyrażane przez Sąd Apelacyjny obawy

związane z ograniczeniem merytorycznego rozpoznania sprawy tylko do jednej

instancji należy uznać za bezpodstawne.

Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815 § 1 zd. pierwsze

w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c., postanowił jak w sentencji, orzeczenie o kosztach

postępowania zażaleniowego pozostawiając końcowemu rozstrzygnięciu w myśl

art. 108 § 2 w zw. z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.