II CZ 170/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 170/11

POSTANOWIENIE

Dnia 2 marca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Marian Kocon (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z wniosku Gabryela L.

przy uczestnictwie Ireny L.

o podział majątku wspólnego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 2 marca 2012 r.,

zażalenia uczestniczki postępowania na orzeczenie o kosztach

zawarte w postanowieniu Sądu Okręgowego

z dnia 9 czerwca 2011 r.,

oddala

zażalenie

nieopłaconej

oraz

pomocy

wniosek

prawnej

o

przyznanie

udzielonej

kosztów

uczestniczce

postępowania z urzędu w postępowaniu zażaleniowym.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy , uwzględniając apelację wnioskodawcy, postanowieniem z

dnia 9 czerwca 2011 r. zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w ten sposób, że

zasądzoną od uczestniczki postępowania na rzecz skarżącego kwotę 900 zł

podwyższył do kwoty 87.400 zł. Jednoczenie Sąd Okręgowy zasądził od

uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy kwotę 2.214 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania apelacyjnego.

W zażaleniu na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego

uczestniczka wniosła o jego zmianę i odstąpienie od obciążenia jej tymi kosztami,

zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenia art. 102 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zasady orzekania o kosztach postępowania nieprocesowego zostały

uregulowane w art. 520 k.p.c. Regułą podstawową jest rozstrzygnięcie, zgodnie

z którym każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem

w sprawie (§ 1). Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani

w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, wówczas sąd może

stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego

z uczestników w całości (§ 2), a w razie sprzeczności interesów i oddalenia lub

odrzucenia wniosku, sąd może nałożyć na uczestnika, którego wniosek został

oddalony lub odrzucony obowiązek zwrotu kosztów postępowania poniesionych

przez innego uczestnika (§ 3 zdanie pierwsze.). Do tej ostatniej reguły odwołał się

Sąd Okręgowy podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie.

W postępowaniu nieprocesowym znajduje odpowiednie zastosowanie

również art. 102 k.p.c. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego

1973 r., II CZ 29/73, OSNCP 1973, nr 12, poz. 223). Zgodnie z tym przepisem,

w wypadkach

szczególnie

uzasadnionych

sąd

może

zasądzić

od

strony

przegrywającej tylko część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że ustalenie,

czy w sprawie zachodzi "wypadek szczególnie uzasadniony", zależy od swobodnej

oceny sądu, przy czym wskazuje się, że ocena wystąpienia takiego przypadku

dokonywana jest niezależnie od przyznanego stronie zwolnienia od kosztów

sądowych (zob. m.in. wyroki: z dnia 19 maja 2006 r., III CK 221/05, niepubl.; z dnia

3 lutego 2010 r., II PK 192/09, niepubl. i z dnia 27 maja 2010 r., II PK 359/09,

niepubl. oraz postanowienia: z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, niepubl.; z dnia

27 stycznia 2010 r., II CZ 88/09, niepubl. i z dnia 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09,

niepubl.). Podkreśla się również, że art. 102 k.p.c. nie może być rozszerzająco

wykładany, wyklucza uogólnienie i może być stosowany w zależności od

konkretnego przypadku (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego

1981 r., IV PZ 11/81, niepubl.). Ingerencja w to uprawnienie, w ramach

rozpoznawania środka zaskarżenia od rozstrzygnięcia o kosztach postępowania,

może

być

usprawiedliwiona

jedynie

w

razie

stwierdzenia,

że

dokonana

w zaskarżonym postanowieniu ocena jest dowolna, oczywiście pozbawiona

uzasadnionych podstaw (por. postanowienie SN z dnia 15 czerwca 2011 r., V CZ

23/11, niepubl.).

Odnosząc te uwagi do sprawy niniejszej, Sąd Najwyższy w składzie

orzekającym nie dopatrzył się okoliczności usprawiedliwiających zarzut skarżącej,

że ocena Sądu Okręgowego w kwestii niewystąpienia szczególnie uzasadnionego

wypadku, o którym mowa w art. 102 k.p.c., jest dowolna i oczywiście pozbawiona

uzasadnionych podstaw.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3

w związku z art. 39814 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

Z uwagi na to, że adwokat ustanowiony dla uczestniczki z urzędu nie złożył

oświadczenia,

iż opłaty nie zostały

zapłacone w całości lub w części, Sąd

Najwyższy oddalił wniosek o przyznanie tych kosztów

od Skarbu Państwa

(§ 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej ustanowionego z urzędu (Dz. U.

nr 163, poz. 1348 ze zm.).