II CZ 162/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 162/12

POSTANOWIENIE

Dnia 14 lutego 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Kozłowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Hubert Wrzeszcz

SSN Kazimierz Zawada

w sprawie z wniosku S. A. N.

przeciwko obowiązanemu W. R. J.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 lutego 2013 r.,

zażalenia wnioskodawcy

na orzeczenie o kosztach zawarte w pkt II. postanowienia

Sądu Apelacyjnego […]

z dnia 30 kwietnia 2012 r.,

1. zmienia zaskarżone postanowienie w ten sposób, że nie

obciąża

wnioskodawcy

kosztami

postępowania

zażaleniowego,

2. zasądza od W. J. na rzecz S. N. kwotę 157 (sto pięćdziesiąt

siedem) zł tytułem zwrotu kosztów w postępowaniu

zażaleniowym przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w G. udzielił S. N.

zabezpieczenia jego roszczeniu o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w

ten sposób, że zakazał obowiązanemu W. J. zbywania i obciążania stanowiącej

jego własność nieruchomości w postaci działki gruntu o powierzchni 0,3 ha

położonej w S. przy ul. W. 10, mającej urządzoną księgę wieczystą nr […],

prowadzoną przez Sąd Rejonowy w G. Ponadto Sąd Okręgowy wyznaczył

uprawnionemu termin dwóch tygodni do wytoczenia przeciwko obowiązanemu

powództwa o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną oraz orzekł o kosztach

postępowania należnych wnioskodawcy od obowiązanego. Na skutek zażalenia

obowiązanego, Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2012 r. zmienił

zaskarżone postanowienie w ten sposób, że wniosek o udzielenie zabezpieczenia

oddalił oraz uchylił zaskarżone postanowienie w części zakreślającej termin na

wniesienie powództwa i orzekającej o kosztach postępowania. Nadto zasądził

od wnioskodawcy na rzecz obowiązanego kwotę 1847 zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania

zażaleniowego.

Z

uzasadnienia

postanowienia

wynika,

że o reformatoryjnej treści rozstrzygnięcia zadecydowała zmiana okoliczności

zaistniała po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Wnioskodawca zamierzał

wystąpić

ze

skargą

nieruchomości

pauliańską

uprzednio

przeciwko

stanowiącej

obowiązanemu

własność

jako

dłużniczki

nabywcy

wnioskodawcy.

Tymczasem, po wydaniu zaskarżonego postanowienia, wierzytelność, dla której

zaspokojenia

wnioskodawca

zamierzał

wszcząć

egzekucję

z

darowanej

obowiązanemu nieruchomości, została zaspokojona. Stan taki, uwzględniony przez

Sąd odwoławczy zgodnie z art. 316 k.p.c., prowadził, zdaniem tego Sądu

do wniosku,

że

zabezpieczone

zaskarżonym

wnioskodawcy utraciło, w rozumieniu art. 730

postanowieniem

roszczenie

k.p.c., przymiot roszczenia

uwiarygodnionego, a tym samym odpadła ustawowa przesłanka udzielenia

zabezpieczenia.

Postanowienie Sądu Apelacyjnego, w części orzekającej o kosztach

postępowania zażaleniowego, zaskarżył wnioskodawca. Zarzucił naruszenie art.

130² § 1, art. 108 § 1 w związku z art. 98 § 3, art. 744 § 1 i 2, art. 745 § 1 oraz

art. 102 w związku z art. 745 § 2 k.p.c. We wnioskach skarżący domagał się

uchylenia

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazania

sprawy

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmiany zaskarżonego

postanowienia przez oddalenie wniosku obowiązanego o zasądzenie kosztów

postępowania. Żalący wniósł również o zasądzenie od obowiązanego na jego

rzecz kosztów postępowania zażaleniowego przed Sądem Najwyższym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W zażaleniu wnioskodawca wykazał, że nie wszczął skutecznie procesu

o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną, wobec zaspokojenia wierzytelności,

ochrony której zamierzał domagać się powództwem. Złożony przez wnioskodawcę,

w terminie zakreślonym w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia, pozew,

został prawomocnie zwrócony przed datą orzekania przez sąd odwoławczy, wobec

zaniechania uiszczenia należnej opłaty, z podanej przyczyny. Prawomocny zwrot

pozwu skutkuje upadkiem zabezpieczenia (art. 744 § 1 k.p.c. w związku z art. 733

k.p.c.), a to z kolei oznacza, że orzekając w sprawie Sąd odwoławczy rozstrzygał

o zabezpieczeniu, które już upadło. Mimo upadku zabezpieczenia, co z kolei

pozbawiało

sąd

odwoławczy

podstaw

do

merytorycznego

rozstrzygania

o zażaleniu, nie można pominąć, że niewytoczenie powództwa z powodu uzyskania

zaspokojenia czyniło wnioskodawcę uprawnionym do żądania od obowiązanego

kosztów postępowania zabezpieczającego. To, wynikające dla wnioskodawcy

z uregulowania art. 745 § 2 zd. 2 k.p.c. uprawnienie, nie zostało zrealizowane.

Wyjaśnić należy, że o kosztach postępowania zabezpieczającego, w myśl art. 745

§ 1 k.p.c., sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Oznacza to, że w postanowieniu udzielającym zabezpieczenia Sąd pierwszej

instancji

nie

powinien

był

rozstrzygać

o

kosztach

tego

postępowania.

Jeżeli natomiast nie dochodzi do wytoczenia powództwa, norma art. 745 § 1 k.p.c.

pozostaje niezrealizowana, a sposób rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

zabezpieczającego reguluje § 2 tego artykułu. Jeżeli nie dochodzi do wytoczenia

powództwa dlatego że, jak w sprawie niniejszej, obowiązany zaspokoił roszczenie

uprawnionego, zwrot kosztów postępowania zabezpieczającego należy się

uprawnionemu, przy czym o kosztach tych orzeka sąd na wniosek uprawnionego

złożony w terminie przewidzianym w art. 745 § 2 zd. 1 k.p.c. W sprawie niniejszej

wnioskodawca co prawda nie złożył wniosku o przyznanie mu kosztów

postępowania zabezpieczającego, nie można jednak wykluczyć, że dostrzeżenie

przez Sąd odwoławczy tej regulacji mogłoby skłonić ten Sąd do zaniechania

ingerowania w rozstrzygnięcie o kosztach postępowania orzeczonych przez

sąd pierwszej instancji. Sąd Najwyższy nie jest jednak uprawniony do badania

i rozważania możliwych postaci rozstrzygnięcia o kosztach, które w zaistniałej

sytuacji

noszą

cechę

kosztów

postępowania

pierwszoinstancyjnego.

Oceniając natomiast zasadność zaskarżonego postanowienia Sąd Najwyższy

wskazuje, że zaspokojenie przez dłużnika roszczenia przed wytoczeniem sprawy

nie pozwala wnioskodawcy traktować jako strony przegrywającej postępowanie

zabezpieczające. Wbrew poglądowi Sądu odwoławczego, wnioskodawca nie miał

obowiązku cofnięcia wniosku o udzielnie zabezpieczenia; od takiego obowiązku

zwalniał wnioskodawcę upadek zabezpieczenia, cofnięcie bowiem wniosku

o udzielenie zabezpieczenia, które, udzielone, z mocy prawa już upadło, byłoby

czynnością

procesową

bezprzedmiotową.

Na

sądzie

natomiast

spoczywał

obowiązek dostrzeżenia stanu upadku zabezpieczenia oraz obowiązek, przy braku

wniosku wnioskodawcy złożonego na podstawie art. 745 § 2 zd. 2 k.p.c., w terminie

w tym przepisie wskazanym, jedynie umorzenia postępowania zażaleniowego.

Z przedstawionych przeto przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji

postanowienia na podstawie art. 3941 § 3 w związku z art. 39816 k.p.c. O kosztach

postępowania zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku

z art. 3941 § 3 i w związku z art. 39821 k.p.c.

jw