II CZ 154/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 154/12

POSTANOWIENIE

Dnia 16 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jan Górowski (przewodniczący)

SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)

SSN Anna Owczarek

w sprawie z powództwa A. Z.

przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w Ł.

o zapłatę kwoty 60000 zł,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 16 stycznia 2013 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie o kosztach zawarte w pkt.2 wyroku

Sądu Okręgowego

z dnia 10 kwietnia 2012 r.,

1. oddala zażalenie i przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu

Okręgowego adwokat E. K. kwotę 300 (trzysta) zł,

powiększoną o należny podatek od towarów i usług,

tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej

powodowi z urzędu w postępowaniu zażaleniowym,

2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii

Generalnej

Skarbu

Państwa

kwotę

(czterysta

pięćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

zażaleniowego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2011 r. oddalił apelację powoda

A. Z. od wyroku Sądu Rejonowego oddalającego powództwo przeciwko Skarbowi

Państwa - Zakładowi Karnemu w Ł. o zapłatę kwoty 30.000 zł tytułem

zadośćuczynienia

za

naruszenie

dóbr

osobistych

wskutek

umieszczenia

w zadymionej celi i zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1800 zł

tytułem kosztów postępowania odwoławczego.

To ostatnie rozstrzygnięcie zaskarżył zażaleniem powód. Zarzucając Sądowi

Okręgowemu naruszenia art. 102 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia i nieobciążanie go kosztami postępowania za drugą instancję oraz

postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 102 k.p.c., w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd

może nie obciążyć kosztami strony przegrywającej. Przytoczony przepis,

realizujący zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron

kosztami procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana

zwrócić przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego

dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.). Artykuł. 102 k.p.c.,

odwołując się do „wypadków szczególnie uzasadnionych", pozostawia sądowi

orzekającemu swobodę oceny, czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak

i dotyczące sytuacji życiowej strony, stanowią podstawę do nie obciążania jej

kosztami procesu (por. postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07,

niepubl.). Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą okoliczności

zarówno związane z samym przebiegiem procesu, jak i leżące na zewnątrz.

Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego

znaczenia dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń,

przedawnienie, do drugich - sytuację majątkowe i życiową strony, z zastrzeżeniem,

że nie jest wystarczające powołanie się jedynie na trudną sytuację majątkowa,

nawet jeśli była podstawą zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia

pełnomocnika z urzędu. Całokształt okoliczności, które mogłyby uzasadniać

zastosowanie tego wyjątku powinny być ocenione z uwzględnieniem zasad

współżycia społecznego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia

2011 r., I CZ 26/11, niepubl., z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, niepubl.).

Sąd Okręgowy stwierdził, że nie ma podstawy do odstąpienia od obciążenia

powoda kosztami postępowania apelacyjnego. O ile bowiem można było uznać, że

wnosząc powództwo mógł on - ewentualnie - być subiektywnie przekonany

o zasadności dochodzonego roszczenia, o tyle nie sposób przyjąć, iż przekonanie

takie miał również zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji, po zapoznaniu się

z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia. Apelację powoda została oddalona jako

oczywiście bezzasadna, przy czym w postępowaniu przed Sądem drugiej instancji

korzystał on z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustalenie, czy w sprawie zachodzi

„wypadek

szczególnie

uzasadniony”,

zależy

od

swobodnej

oceny

sądu

orzekającego a ingerencja w powyższe uprawnienie jurysdykcyjne, w ramach

rozpoznawania środka zaskarżenia, może być usprawiedliwiona jedynie w razie

stwierdzenia, że dokonana w zaskarżonym postanowieniu ocena jest dowolna,

oczywiście pozbawiona uzasadnionych podstaw (por. postanowienie SN z dnia

15 czerwca 2011 r., V CZ 23/11, niepubl.). Odnosząc powyższe zapatrywanie do

sprawy niniejszej, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że

dokonana przez Sąd Okręgowy ocena w kwestii wystąpienia szczególnie

uzasadnionego wypadku jest dowolna i oczywiście pozbawiona uzasadnionych

podstaw. Kontynuując proces przegrany w pierwszej w następstwie wniesienia

oczywiście bezzasadnego środka odwoławczego strona powinna liczyć się

z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej. Sąd Okręgowy,

dokonując takiej oceny - wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego - nie

naruszył art. 102 k.p.c.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy na podstawie art. 394 1 § 3

w związku z art. 39814 k.p.c. orzekł, jak w sentencji, rozstrzygając o kosztach

postępowania zażaleniowego stosownie do § 19 w związku z § 6 pkt 3 i § 13 ust.

2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1348) oraz art. 98 § 1 w związku z art. 108 §1 zdanie pierwsze k.p.c. i § 6 pkt 3

w związku z § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz

ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez

radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).