II CZ 151/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 151/04

POSTANOWIENIE

Dnia 17 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Helena Ciepła (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak

SSN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa A.H.

przeciwko P. - Spółce Akcyjnej

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 17 grudnia 2004 r.,

zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Okręgowego w S.

z dnia 28 lutego 2003 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Sąd drugiej instancji postanowieniem wydanym na podstawie art. 393 5 k.p.c.

odrzucił kasację powoda, uznając ją za niedopuszczalną z mocy art. 392 1 § 1 k.p.c.

Sąd ten przyjął, że sprawa niniejsza jest sprawą gospodarczą wobec

spełnienia przesłanek z art. 4791 k.p.c., a podana w kasacji wartość przedmiotu

zaskarżenia na kwotę 16.824,66 zł skutkuje niedopuszczalnością tej kasacji z mocy

art. 3921 § 1 k.p.c.

W zażaleniu na to postanowienie powód zarzucił naruszenie przepisu art.

4791 k.p.c. wskutek jego niewłaściwej wykładni i błędnego zastosowania,

domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Zdaniem powoda, niniejsza sprawa choć zawisła między przedsiębiorcami to

jednak nie jest sprawą ze stosunku cywilnego w zakresie prowadzonej przez

powoda działalności gospodarczej, bowiem powód domaga się zapłaty od

pozwanego ubezpieczyciela wywodząc obowiązek jego świadczenia z umowy

obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, łączącej

pozwanego z osobą trzecią. W ocenie żalącego, dla zakwalifikowania sprawy jako

sprawy gospodarczej nie wystarcza by jej strony były przedsiębiorcami, ale

niezbędne jest nadto stwierdzenie, że stosunek cywilny pozostaje w związku

przyczynowym z ich działalnością gospodarczą. Tymczasem strony niniejszego

sporu nie były związane umową ubezpieczenia, a stosunek cywilny między nimi nie

wynika z prowadzonej przez nie działalności gospodarczej, bowiem szkodę

wyrządziła powodowi osoba fizyczna nie będąca przedsiębiorcą, którą łączyła z

pozwanym umowa ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych,

wywodzi powód.

Zdaniem żalącego, sprawa nie nabrała charakteru sprawy gospodarczej

wskutek jej rozpatrzenia przez Sąd Gospodarczy pomimo braku przesłanek z art.

4791 k.p.c., a o dopuszczalności kasacji decyduje prawidłowa kwalifikacja sprawy,

a nie stan, który powstał w wyniku błędnego nadania sprawie biegu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

Rację ma żalący, że fakt rozpoznania niniejszej sprawy w obu instancjach

przez Sądy gospodarcze nie jest okolicznością przesądzającą o tym, że sprawa ta

jest sprawą gospodarczą w rozumieniu art. 4791 § 1 k.p.c. W piśmiennictwie

wyrażono trafny pogląd, że Sąd z urzędu i na każdym etapie postępowania

powinien badać prawidłowość przyjętej dotychczas kwalifikacji sprawy i obowiązany

jest dostosować sposób rozpoznania sprawy do wyników tych ustaleń, a strony

mogą

podnosić

postępowania.

zarzut

Oznacza

wadliwej

kwalifikacji

sprawy

na

to,

także

drugiej

instancji

że

Sąd

każdym

etapie

oceniający

dopuszczalność kasacji nie jest związany wcześniejszą kwalifikacją sprawy lecz

powinien także na tym etapie dokonać własnych samodzielnych ustaleń

w przedmiocie zarówno statusu prawnego stron, jak też związku sprawy

z zakresem ich działalności gospodarczej. Również w orzecznictwie zaczyna

dominować pogląd, że o dopuszczalności kasacji z punktu widzenia wartości

przedmiotu zaskarżenia związanej z charakterem sprawy (art. 3921 § 1 k.p.c.)

decyduje prawidłowa kwalifikacja sprawy, a nie stan, który powstał w wyniku

błędnego nadania biegu sprawie (postanowienie SN z dnia 12 maja 2000 r., V CKN

48/00, LEX nr 52691, postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2001 r., III CKN 655/00,

LEX nr 53311). Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę

podziela to stanowisko, natomiast nie podziela poglądu wyrażonego wcześniej

w uzasadnieniu postanowienia SN z dnia 26 sierpnia 1998 r., II CZ 74/98 (OSNC

1999/2/36 wraz z krytycznymi glosami), że kasacja wniesiona w sprawie

rozpoznanej przez Sąd gospodarczy jest kasacją „w sprawie gospodarczej”, nawet

w razie zakwalifikowania zwykłej sprawy cywilnej jako sprawy gospodarczej.

Bezspornym jest, że dla przyjęcia, iż sprawa ma charakter sprawy

gospodarczej

niezbędne

jest

kumulatywne

wystąpienie

trzech

przesłanek

wynikających z art. 479 § 1 k.p.c. (postanowienie SN z dnia 6 lipca 2000 r., V CKN

1266/00, LEX nr 52390). Oznacza to, że nawet w sytuacji gdy obie strony sporu są

przedsiębiorcami, ale przedmiot sprawy nie pozostaje w bezpośrednim związku

z zakresem prowadzonej działalności gospodarczej przez którąkolwiek z nich, to

sprawa nie przestaje być sprawą cywilną, ani nie nabiera charakteru sprawy

gospodarczej wskutek rozpoznania jej przez Sąd gospodarczy.

Rację ma żalący, że niniejsza sprawa nie pozostaje w związku z zakresem

prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Przedmiotem sporu jest

bowiem skierowane bezpośrednio przeciwko ubezpieczycielowi żądanie zapłaty

odszkodowania za szkodę wyrządzoną powodowi przez osobę trzecią związaną

z pozwanym umową ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Żądanie powoda

wiąże się więc z faktem wyrządzenia mu szkody w mieniu przez osobę trzecią, za

którą wobec poszkodowanego odpowiada ubezpieczyciel z tytułu umowy

ubezpieczenia OC (art. 822 k.c.), o ile oczywiście spełnione zostały przesłanki

powstania tej odpowiedzialności. Tak ukształtowana podstawa faktyczna i prawna

powództwa nie pozwala na aprobatę stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu

zaskarżonego

postanowienia,

że

żądanie

powoda

pozostaje

w

zakresie

prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. O istnieniu takiego związku

żądania powoda z zakresem prowadzonej przez niego działalności gospodarczej

nie

może

przesądzać

okoliczność,

że

uszkodzony

pojazd

powoda

był

wykorzystywany w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej

w postaci świadczenia usług transportowych. Przedmiotem sporu w niniejszej

sprawie jest bowiem żądanie zapłaty będące następstwem skutków zachowania się

osoby trzeciej za które odpowiada pozwany, a takie żądanie nie wiąże się

z jakimikolwiek przejawami aktywności powoda mieszczącymi się w zakresie

przedmiotu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji, działając na

podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 39318 § 3 k.p.c.