II CZ 146/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt II CZ 146/11

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

SSN Katarzyna Tyczka-Rote

w sprawie ze skargi Ryszarda P.

o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem

Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 stycznia 2010 r.,

w sprawie z powództwa Ryszarda P.

przeciwko Józefowi B. i Tomaszowi B.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 18 stycznia 2012 r.,

zażalenia powoda (skarżącego)

na postanowienie Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 kwietnia 2011 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2011 r. Sąd Apelacyjny

odrzucił wniesioną przez powoda Ryszarda P. skargę o wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w sprawie sygn. akt

[…]. Sąd uznał, że z treści skargi nie można w sposób jednoznaczny wywieść, czy

podstawą skargi jest podrobienie czy też przerobienie podpisu pod aktem

notarialnym, czy też inna „różnica” między oryginałem aktu a jego odpisem.

Stwierdzono, że skarżący nie wskazał żadnego dowodu stanowiącego „nowości” w

rozumieniu przepisów k.p.c., poza twierdzeniem, że oryginał dokumentu wygląda

inaczej, niż jego odpis. Wskazano także na brak uprawdopodobnienia okoliczności

okazania mu oryginału dokumentu. W zażaleniu skarżący wnosił o uchylenie

zaskarżonego postanowienia, natomiast w uzupełnieniu zażalenia wnosił o

uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania wiąże się

z dopuszczalnością

jej

merytorycznego

rozpoznania,

natomiast

ocena

dopuszczalności wznowienia jest wyrazem oceny zasadności skargi. Na etapie

badania dopuszczalności skargi sąd ocenia, czy skarga jest oparta na ustawowej

podstawie. Sąd musi mieć możliwość porównania podstawy przytoczonej

w skardze z wzorcem ustawowym i ustalenia, czy podane przez skarżącego

twierdzenia podpadają pod którąkolwiek z podstaw wskazanych w ustawie. Ocena

ta nie może odnosić się do ustalenia, czy twierdzenia skarżącego są prawdziwe

i czy uzasadniają wznowienie postępowania.

Zgodnie z art. 403 § 1 pkt 1 k.p.c. przyczyną wznowienia postępowania

może

być

oparcie

wydanego

wyroku

na

dokumencie

podrobionym

lub

przerobionym. Oparcie wyroku na takich dokumentach pozbawia wówczas wyrok

podstawy. Ponadto zgodnie z art. 403 § 2 k.p.c. można żądać wznowienia

postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub

środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona

nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Wykrycie oznacza dowiedzenie

się o istnieniu okoliczności faktycznych lub dowodów w zakresie umożliwiającym

powołanie się na nie. Możliwość powoływania nowych faktów i dowodów jest

ograniczona

wyłącznie

do

tych

okoliczności faktycznych

i tych

środków

dowodowych, które istniały w trakcie postępowania zakończonego zaskarżonym

wyrokiem (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia

21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNCP 1969, nr 12, poz. 208, a także

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r., IV CZ 96/05,

niepubl. i z dnia 7 marca 2007 r., II CZ 5/07, niepubl.). W judykaturze ukształtowany

jest pogląd, że wykrycie nowych okoliczności faktycznych lub dowodów

w rozumieniu art. 403 § 2 k.p.c. dotyczy tylko takich faktów i środków dowodowych,

które

poza

przesłanką

ich

nieujawnienia

w

postępowaniu

prawomocnie

zakończonym powinny być dla strony „nieujawnialne” czyli dla strony nieznane i dla

niej niedostępne. Fakty ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, tj. miała

możliwość dostępu do nich nie są objęte hipotezą tego przepisu. Niemożność

skorzystania w poprzednim postępowaniu z określonych okoliczności faktycznych

lub środków dowodowych nie zachodzi, gdy istniała obiektywna możliwość

powołania ich w tym postępowaniu, a na skutek przyczyn leżących po stronie

skarżącego tego nie uczynił. Ocena działalności strony mającej na celu zbieranie

materiału dowodowego, z perspektywy oceny spełnienia przesłanki z art. 403 § 2

k.p.c., powinna uwzględniać obiektywne możliwości gromadzenia środków

dowodowych. Niewiedza o środkach dowodowych powinna wynikać z przyczyn

obiektywnych, niezależnych od strony, a nie z zaniechania działania w trakcie

postępowania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2005 r.,

III CZP 134/04, LEX nr 151652, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

12 września 2007 r., I CZ 105/07, niepubl.).

W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że dla uznania, czy skarga

opiera się na ustawowej podstawie wznowienia nie jest wystarczające samo

sformułowanie podstawy w taki sposób, by odpowiadało ono treści przepisów

określających podstawę wznowienia. Skarżący stwierdził jednak w skardze

w sposób jednoznaczny, że podstawą wznowienia jest art. 403 k.p.c. Wskazał na

wykrycie faktu, iż Teresa M. nie podpisała aktu notarialnego z dnia 14 lipca 2003 r.,

zaś notariusz poświadczyła nieprawdę na wypisach tego dokumentu. Powyższe ma

dowodzić, iż umowa sprzedaży, jak również późniejsza sporządzona przez

pozwanych umowa darowizny jest nieważna. Skarżący wskazał, że o dowodach

dowiedział się w trakcie rozmowy z policjantem, który jakoby okazał skarżącemu

oryginał, zaś „oryginał jest zupełnie inny, niż jego odpisy poświadczające nieprawdę

sporządzone przez Notariusz Janinę K.”. Badanie, czy skarżący mógł obiektywnie

zapoznać się i wykorzystać poszczególne środki dowodowe powinno uwzględniać

okoliczności i charakter sprawy. Argumentacja skarżącego jest wprawdzie

lakoniczna, lecz zmierza do wykazania istnienia podstawy do wznowienia

postępowania. Nie bez znaczenia jest okoliczność, że skarżący sporządził skargę

osobiście, bez udziału zawodowego pełnomocnika.

Nawet uznanie przez Sąd Apelacyjny, że oznaczenie przez skarżącego

nowych okoliczności faktycznych nie zostało uprawdopodobnione, nie daje

podstawy do odrzucenia skargi a limine jako niedopuszczalnej. Jeżeli w ocenie

Sądu, treść pisma nie pozwala dokonać kontroli oceny dopuszczalności skargi

o wznowienie

postępowania

w sprawie,

to powinien

wezwać stronę

do

uzupełnienia skargi. Podniesiony w zażaleniu zarzut braku wezwania powoda do

uzupełnienia skargi jest trafny, gdyż przepis art. 410 § 2 k.p.c. ma zastosowanie

wtedy, gdy okoliczności przytoczone w skardze są niewystarczające do

stwierdzenia, że jest oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Nie miał by on

zastosowania jedynie w sytuacji, w której skarga oparta by była na okolicznościach,

które nie stanowią podstawy wznowienia.

Z powyższych względów Sąd powinien był skorzystać z art. 410 § 2 k.p.c.

zaś kwestię dopuszczalności skargi oceniać według kryterium istnienia ustawowej

podstawy wznowienia postępowania (por. postanowienie SN z dnia 20 października

2004 r., IV CZ 145/04, niepubl.).

Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu (art. 3941 § 2 w zw. z art.

39815 k.p.c.).