II CZ 146/00 · Sąd Najwyższy

Postanowienie z dnia 26 kwietnia 2001 r., II CZ 146/00

Kasacja wniesiona przed doręczeniem stronie odpisu orzeczenia sądu

drugiej instancji z uzasadnieniem podlega odrzuceniu.

Przewodniczący Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (sprawozdawca)

Sędzia SN Antoni Górski, Sędzia SA Teresa Bielska-Sobkowicz

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Gminy P. z udziałem Zuzanny W.,

Antoniego W., Waldemara W., Marzeny W. i Skarbu Państwa, Starosty P. o

rozgraniczenie, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej w dniu 26 kwietnia 2001 r. na

posiedzeniu niejawnym zażalenia uczestników postępowania Zuzanny W. i

Antoniego W. na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 17

października 2000 r.

oddalił zażalenie.

Uzasadnienie

Sąd drugiej instancji odrzucił kasację uczestników postępowania uznając, że

wniesiona została z uchybieniem terminowi przewidzianemu w art. 393 -4 § 1 k.p.c.

W sprawie tej skarżący złożyli wniosek o doręczenie odpisu postanowienia z

uzasadnieniem, ale jeszcze przed doręczeniem im tego orzeczenia wywiedli

kasację.

W zażaleniu uczestnicy postępowania zakwestionowali pogląd, że wnieśli

kasację po upływie terminu, podnosząc, iż w pierwszym dniu terminu miesięcznego

do wniesienia kasacji, liczonego od dnia doręczenia im orzeczenia z

uzasadnieniem, co nastąpiło dnia 11 września 2000 r., kasacja znajdowała się już w

aktach sprawy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 393-5 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji obowiązek odrzucenia

kasacji w razie wystąpienia jednej z wymienionych w nim okoliczności. Można

zgodzić się z skarżącymi, że kasacja wniesiona jeszcze przed rozpoczęciem biegu

terminu do jej wniesienia nie może być uznana za spóźnioną, a więc za wniesioną

po upływie terminu. Upływ terminu oznacza bowiem, że zakończył się zakreślony

okres, przewidziany na dokonanie jakiejś czynności. Jeśli więc bieg ustawowo

określonego terminu jeszcze się nie rozpoczął, to oczywiście nie można mówić o

upływie tego terminu.

Zważyć jednak należy, że ustawodawca złączył obowiązek odrzucenia kasacji

przewidziany art. 393-5 k.p.c. nie tylko z bezskutecznym upływem terminu do jej

wniesienia, a ponieważ skarżący nie byli wzywani do uzupełnienia braków kasacji w

wyznaczonym terminie, to o ocenie ich stanowiska przesądzić musi rozstrzygnięcie

kwestii, czy wniesienie kasacji przed rozpoczęciem biegu terminu do jej wniesienia

może skutkować uznaniem jej za niedopuszczalną z innych przyczyn, co również

skutkuje jej odrzuceniem.

W okresie międzywojennym wyrażono w orzecznictwie pogląd, że miesięczny

termin do wniesienia skargi kasacyjnej, liczony od doręczenia orzeczenia stronie

skarżącej, wyznacza tylko termin końcowy wniesienia tej skargi i nie zakazuje jej

wniesienia przed doręczeniem stronie orzeczenia z uzasadnieniem, byle tylko

strona w zakreślonym ustawą terminie zażądała sporządzenia uzasadnienia

zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu przytoczonego orzeczenia uznano

wręcz za bezzasadny zarzut przedwczesności skargi kasacyjnej (orzeczenie Sądu

Najwyższego z dnia 17 grudnia 1937 r., C III 1718/35, Zb.Urz. 1939, nr 4, poz. 195).

Również w piśmiennictwie spotyka się ostrożnie formułowane poglądy o

dopuszczalności wniesienia skargi kasacyjnej przed doręczeniem skarżącemu

odpisu orzeczenia sądu drugiej instancji z uzasadnieniem. Stanowisko takie

uzasadnia się nabyciem prawa do wniesienia kasacji już z chwilą zapadnięcia

niekorzystnego dla strony orzeczenia Sądu odwoławczego, bądź też możliwością

odpowiedniego zastosowania art. 369 § 2 w związku z art. 393-19 k.p.c.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela

zaprezentowanych powyżej poglądów, stojąc na stanowisku, że kasacja wniesiona

przed rozpoczęciem biegu terminu do dokonania tej czynności powinna być uznana

za niedopuszczalną z innych przyczyn, co skutkuje obowiązkiem jej odrzucenia.

Wymaga wyraźnego odróżnienia chwila nabycia uprawnienia do wniesienia

kasacji od terminu, w którym uprawnienie to, zgodnie z wolą ustawodawcy, może

być realizowane. Każdy termin, rozumiany jako określona przestrzeń czasowa,

zakreślany jest zdarzeniami wyznaczającymi jego początek i koniec. Nie inaczej jest

z terminem miesięcznym do wniesienia kasacji, którego bieg rozpoczyna się od

dnia doręczenia orzeczenia stronie skarżącej, a kończy się z upływem jednego

miesiąca poczynając od tej daty. Innymi słowy, przed doręczeniem orzeczenia Sądu

drugiej instancji stronie, która w terminie tygodniowym tego żądała, nie rozpoczyna

się bieg terminu do wniesienia kasacji, a więc w tym czasie nie można skutecznie

dokonać tej czynności (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia

1997 r., II UZ 19/97, OSNAPUS 1998, nr 4, poz. 137).

Nie sposób także aprobować poglądu opowiadającego się za możliwością

odpowiedniego zastosowania art. 369 § 2 w związku art. 393-19 k.p.c. Odpowiednie

stosowanie przepisów o apelacji do postępowania przed Sądem Najwyższym

ustawodawca przewidział tylko na wypadek braku przepisów o postępowaniu przed

tym Sądem. Tymczasem o braku takim w omawianym przypadku nie może być

mowy, bowiem ustawodawca wyraźnie i odrębnie, a także częściowo odmiennie,

uregulował początek biegu terminu do wniesienia apelacji (art. 369 § 1 i § 2 k.p.c.)

oraz początek biegu terminu do wniesienia kasacji (art. 393-4 § 1 k.p.c.).

Pominięcie w odniesieniu do kasacji możliwości przewidzianej w art. 369 § 2

k.p.c. do apelacji jest wyrazem woli ustawodawcy odmiennego uregulowania

początku biegu terminu do wniesienia każdego z tych środków zaskarżenia. Brak w

przepisie art. 393-4 k.p.c. normy będącej odpowiednikiem normy zawartej w art. 369

§ 2 k.p.c. prowadzi do wniosku, że ustawodawca wykluczył możliwość zaskarżenia

kasacją orzeczenia, którego doręczenia z uzasadnieniem strona nie zażądała

w tygodniowym terminie od jego ogłoszenia (art. 387 § 3 k.p.c.). Przesłanką zatem

dopuszczalności kasacji jest uprzednie złożenie w terminie tygodniowym od

ogłoszenia sentencji orzeczenia Sądu drugiej instancji wniosku o jego doręczenie

wraz z uzasadnieniem (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia

1997 r., I CZ 35/96, nie publ, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca

1997 r., II CZ 57/97, nie publ., postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia

1997 r., III CKN 289/97, OSNC 1998, nr 5, poz. 90).

Wymóg złożenia takiego wniosku, będący wstępną przesłanką przesądzającą

dopuszczalność kasacji, musi zatem w konsekwencji uzasadniać pogląd, że

kasację złożoną przed doręczeniem stronie orzeczenia Sądu drugiej instancji z

uzasadnieniem należy potraktować jako czynność przedwczesną i z tego powodu

niedopuszczalną. Istota kasacji polega bowiem na zakwestionowaniu orzeczenia

Sądu odwoławczego, które składa się z sentencji i uzasadnienia, wobec czego nie

sposób racjonalnie wywieść jego krytyki, bez znajomości motywów zawartych w

uzasadnieniu. Brak ten pozbawia więc skarżącego możliwości racjonalnego

sformułowania podstaw kasacyjnych, przedstawienia okoliczności uzasadniających

rozpoznanie kasacji oraz wniosków kasacyjnych.

Wniesienie kasacji po złożeniu wniosku o doręczenie orzeczenia

z uzasadnieniem, ale jeszcze przed doręczeniem tego orzeczenia, można by

porównać ze skorzystaniem z uprawnienia do zrzeczenia się doręczenia

postanowienia Sądu drugiej instancji, o którym stanowi art. 517 k.p.c. W tej ostatniej

sytuacji przyjmuje się w piśmiennictwie możliwość uznania, że zrzeczenie się przez

uczestnika postępowania doręczenia mu postanowienia Sądu drugiej instancji

eo ipso obejmuje także uprawnienie do wniesienia kasacji, co prowadzi do wniosku,

że kasacja wniesiona przez takiego uczestnika podlega odrzuceniu jako

niedopuszczalna z innych przyczyn (art. 393-5 k.p.c.).

W rezultacie więc uznać należy, że wymóg wniesienia kasacji w terminie

określonym w art. 393-4 § 1 k.p.c. oznacza konieczność wniesienia jej w określonym

przedziale czasowym wyznaczonym dwoma zdarzeniami określonymi tym

przepisem, tj. doręczeniem orzeczenia stronie skarżącej i upływem od tej chwili

miesięcznego terminu.

W konsekwencji, kasacja wniesiona przed dniem doręczenia skarżącemu

orzeczenia sądu drugiej instancji z uzasadnieniem musi być potraktowana jako

wniesiona w niewłaściwym terminie, a więc z naruszeniem zasady niezbędnego

formalizmu procesowego. Taka ścisła interpretacja wymogów formalnych zbieżna

jest z unormowaniem dopuszczalności kasacji jako środka procesowego, który choć

pozostaje w gestii stron, to jednak funkcjonuje w interesie publicznym, służąc

przede wszystkim państwu, a w szczególności prawidłowemu wykonywaniu prawa

oraz przestrzeganiu jego jednolitej wykładni. Interes prywatny kasacja uwzględniać

ma tylko na tyle, na ile przyczynić to się może do zaspokojenia interesu

publicznego.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji działając na

podstawie art. 385 w związku z art. 397 § 2 k.p.c. i art. 393-19 k.p.c.